Υπάρχει κάτι ξεχωριστό στη σχέση μιας γιαγιάς με το εγγόνι της. Ένα χαμόγελο, μια αγκαλιά ή μια απλή επίσκεψη μπορούν να της δώσουν μεγάλη χαρά. Όμως τι συμβαίνει πραγματικά στον εγκέφαλό της όταν βλέπει το αγαπημένο της εγγόνι;
Μια επιστημονική μελέτη του Πανεπιστημίου Emory στις ΗΠΑ προσπάθησε να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα. Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι φωτογραφίες των εγγονιών ενεργοποιούσαν περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τη συναισθηματική ενσυναίσθηση. Το πιο ενδιαφέρον ήταν ότι η αντίδραση διέφερε από εκείνη που καταγραφόταν όταν οι γιαγιάδες έβλεπαν τα ενήλικα παιδιά τους.
Τι έδειξε η μελέτη για τον εγκέφαλο των γιαγιάδων;
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τον καθηγητή ανθρωπολογίας και ψυχιατρικής James Rilling και τους συνεργάτες του στο Πανεπιστήμιο Emory της Ατλάντα. Δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2021 στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B.
Στη μελέτη συμμετείχαν 50 γιαγιάδες που είχαν τουλάχιστον ένα βιολογικό εγγόνι ηλικίας 3 έως 12 ετών. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν τη λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), μια μέθοδο που καταγράφει έμμεσα την εγκεφαλική δραστηριότητα μέσα από αλλαγές στη ροή του αίματος.
Οι γυναίκες παρατηρούσαν φωτογραφίες των εγγονιών τους, των ενήλικων παιδιών τους, καθώς και άγνωστων παιδιών και ενηλίκων. Παράλληλα, οι επιστήμονες κατέγραφαν ποιες περιοχές του εγκεφάλου παρουσίαζαν μεγαλύτερη δραστηριότητα.
Οι περισσότερες συμμετέχουσες εμφάνισαν αυξημένη ενεργοποίηση σε περιοχές που έχουν συνδεθεί με τη συναισθηματική ενσυναίσθηση όταν κοιτούσαν τις φωτογραφίες των εγγονιών τους. Αυτό αποτέλεσε μια ενδιαφέρουσα ένδειξη για τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται στον δεσμό ανάμεσα στις δύο γενιές.
Γιατί οι γιαγιάδες αντιδρούν διαφορετικά όταν βλέπουν τα εγγόνια τους;
Σύμφωνα με τον James Rilling, το πιο αξιοσημείωτο εύρημα ήταν η δραστηριότητα σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη συναισθηματική ενσυναίσθηση. Πρόκειται για την ικανότητά μας να συμμεριζόμαστε τα συναισθήματα ενός άλλου ανθρώπου.
Με απλά λόγια, όταν ένα εγγόνι χαμογελάει, η γιαγιά μπορεί να συμμερίζεται τη χαρά του. Όταν το παιδί στενοχωριέται ή κλαίει, μπορεί αντίστοιχα να αισθάνεται και εκείνη στενοχώρια. Αυτή είναι η ερμηνεία που πρότειναν οι ερευνητές για το μοτίβο εγκεφαλικής δραστηριότητας που παρατήρησαν.
Ωστόσο, η μελέτη δεν κατέγραψε άμεσα τα συναισθήματα των γυναικών σε πραγματικές οικογενειακές στιγμές. Οι επιστήμονες παρακολούθησαν τις αντιδράσεις τους σε φωτογραφίες, γεγονός που αποτελεί σημαντική διαφορά.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο εγκέφαλος μπορεί να ανταποκρίνεται με ιδιαίτερο τρόπο στις εικόνες των εγγονιών, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες οι γιαγιάδες βιώνουν ακριβώς τα ίδια συναισθήματα.
Τι αλλάζει όταν μια γιαγιά κοιτάζει το ενήλικο παιδί της;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας ήταν η σύγκριση ανάμεσα στις φωτογραφίες των εγγονιών και των ενήλικων παιδιών. Όταν οι γιαγιάδες κοιτούσαν τα παιδιά τους, οι ερευνητές παρατήρησαν μεγαλύτερη δραστηριότητα σε περιοχή του εγκεφάλου που συνδέεται με τη νοητική ενσυναίσθηση.
Η νοητική ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να καταλαβαίνουμε τι σκέφτεται ή αισθάνεται κάποιος και γιατί. Διαφέρει από τη συναισθηματική ενσυναίσθηση, στην οποία συμμεριζόμαστε πιο άμεσα το συναίσθημα του άλλου.
Για παράδειγμα, μια μητέρα μπορεί να βλέπει το ενήλικο παιδί της να αντιμετωπίζει μια δύσκολη κατάσταση και να προσπαθεί να κατανοήσει τις σκέψεις, τις ανησυχίες και τις αποφάσεις του. Με ένα μικρό εγγόνι, η αντίδρασή της μπορεί να είναι πιο αυθόρμητη και συναισθηματική.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αγαπά λιγότερο το παιδί της. Σημαίνει ότι η σχέση με έναν ενήλικο και η σχέση με ένα μικρό παιδί μπορεί να ενεργοποιούν διαφορετικές διαδικασίες στον εγκέφαλο.
Αγαπούν τελικά οι γιαγιάδες περισσότερο τα εγγόνια από τα παιδιά τους;
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη απορία που δημιουργεί η συγκεκριμένη έρευνα. Η απάντηση, όμως, είναι ότι οι επιστήμονες δεν απέδειξαν κάτι τέτοιο.
Η εγκεφαλική δραστηριότητα δεν αποτελεί μέτρο της αγάπης. Το γεγονός ότι μια περιοχή του εγκεφάλου ενεργοποιείται περισσότερο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας άνθρωπος αγαπά περισσότερο κάποιον άλλον.
Επιπλέον, οι ερευνητές εξέτασαν έναν σχετικά μικρό αριθμό γυναικών. Οι συμμετέχουσες είχαν συγκεκριμένα οικογενειακά χαρακτηριστικά και τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευτούν αυτόματα σε όλες τις γιαγιάδες.
Η σχέση κάθε ανθρώπου με τα παιδιά και τα εγγόνια του εξαρτάται από πολλές προσωπικές και οικογενειακές εμπειρίες. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος τρόπος με τον οποίο όλες οι γιαγιάδες αισθάνονται ή εκφράζουν την αγάπη τους.
Τι έδειξε η σύγκριση με τους πατέρες;
Οι επιστήμονες συνέκριναν επίσης τα αποτελέσματα με μια προηγούμενη μελέτη του ίδιου ερευνητή, στην οποία είχαν εξεταστεί οι εγκεφαλικές αντιδράσεις πατέρων όταν κοιτούσαν φωτογραφίες των παιδιών τους.
Κατά μέσο όρο, οι γιαγιάδες εμφάνισαν ισχυρότερη δραστηριότητα σε ορισμένες περιοχές που συνδέονται με τη συναισθηματική ενσυναίσθηση, τα κίνητρα και την ανταμοιβή. Υπήρχαν, ωστόσο, και πατέρες με εξίσου έντονη εγκεφαλική ανταπόκριση.
Επειδή η σύγκριση βασίστηκε σε δύο ξεχωριστές μελέτες, τα ευρήματα χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία. Δεν αποδεικνύουν ότι οι γιαγιάδες αγαπούν περισσότερο τα εγγόνια τους από ό,τι οι πατέρες τα παιδιά τους.
Αυτό που αναδεικνύεται είναι ότι ο εγκέφαλος των ανθρώπων που φροντίζουν παιδιά μπορεί να παρουσιάζει ενδιαφέρουσες ομοιότητες αλλά και διαφορές, ανάλογα με τη σχέση τους με αυτά.
Ποιος είναι ο ρόλος της γιαγιάς στην ανάπτυξη ενός παιδιού;
Η σημασία της γιαγιάς δεν περιορίζεται στη συναισθηματική σύνδεση. Σε πολλές οικογένειες, οι γιαγιάδες συμμετέχουν ενεργά στην καθημερινή φροντίδα των εγγονιών τους, προσφέροντας χρόνο, προσοχή και πρακτική βοήθεια στους γονείς.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η θετική συμμετοχή των γιαγιάδων στη ζωή των παιδιών έχει συνδεθεί σε προηγούμενες μελέτες με οφέλη στην κοινωνική, συναισθηματική και γενικότερη ανάπτυξή τους. Ωστόσο, οι οικογενειακές συνθήκες διαφέρουν και μια τέτοια σχέση δεν έχει πάντα την ίδια μορφή ή επίδραση.
Μια γιαγιά μπορεί να προσφέρει ένα επιπλέον πρόσωπο εμπιστοσύνης στην οικογένεια. Μέσα από το παιχνίδι, τις συζητήσεις και τον χρόνο που περνά με το εγγόνι της, μπορεί να δημιουργήσει αναμνήσεις που συνοδεύουν το παιδί καθώς μεγαλώνει.
Παράλληλα, τα εγγόνια μπορούν να δώσουν στις γιαγιάδες ευκαιρίες για κοινωνική επαφή, κοινές δραστηριότητες και συμμετοχή στην καθημερινότητα της οικογένειας.
Γιατί η σχέση γιαγιάς και εγγονιού είναι τόσο ξεχωριστή;
Η μελέτη του Πανεπιστημίου Emory έδωσε μια ενδιαφέρουσα επιστημονική ματιά σε έναν οικογενειακό δεσμό που οι άνθρωποι γνωρίζουν εδώ και γενιές. Για πρώτη φορά, οι ερευνητές εξέτασαν με αυτόν τον τρόπο την εγκεφαλική ανταπόκριση των γιαγιάδων όταν έβλεπαν τα εγγόνια τους.
Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι η συναισθηματική ενσυναίσθηση μπορεί να παίζει σημαντικό ρόλο στη σχέση αυτή. Δεν εξηγούν, όμως, από μόνα τους κάθε πλευρά της αγάπης και της φροντίδας μέσα στην οικογένεια.
Ίσως αυτό να είναι και το πιο όμορφο στοιχείο της ιστορίας. Η επιστήμη μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα όσα συμβαίνουν στον εγκέφαλο, αλλά η σχέση μιας γιαγιάς με το εγγόνι της χτίζεται καθημερινά, μέσα από μικρές και μεγάλες στιγμές.
Και μερικές φορές, μια αγκαλιά της γιαγιάς αρκεί για να θυμίσει σε ένα παιδί πόσο σημαντικό είναι να αισθάνεται ότι κάποιος το αγαπά και το φροντίζει.
Πηγές:
