Στις 15 Οκτωβρίου 2010, βαθιά κάτω από τις ελβετικές Άλπεις, ένα μηχάνημα διάνοιξης έσπασε το τελευταίο τμήμα βράχου που χώριζε δύο εργοτάξια. Οι στοές της ανατολικής σήραγγας ενώθηκαν με απόκλιση μόλις οκτώ εκατοστών οριζόντια και ενός εκατοστού κατακόρυφα.
Ήταν μία από τις καθοριστικές στιγμές στην κατασκευή του Gotthard Base Tunnel, της σήραγγας βάσης Γκοτάρντ. Με μήκος περίπου 57 χιλιόμετρα, το έργο δημιουργήθηκε για να προσφέρει στα τρένα μια πιο άμεση διαδρομή κάτω από τα βουνά, αποφεύγοντας τις μεγάλες ανηφόρες της παλιάς γραμμής.
Τι σημαίνει «σήραγγα βάσης»
Η σήραγγα συνδέει το Έρστφελντ, στο καντόνι Ούρι, με το Μπόντιο, στο καντόνι Τιτσίνο. Βρίσκεται ολόκληρη στην Ελβετία, αλλά εξυπηρετεί έναν ευρύτερο σιδηροδρομικό άξονα ανάμεσα στη βόρεια Ευρώπη και την Ιταλία.
Ο όρος «βάσης» περιγράφει τη βασική της διαφορά από μια παραδοσιακή ορεινή διαδρομή. Αντί το τρένο να ανεβαίνει ψηλά για να περάσει το βουνό από μια μικρότερη σήραγγα, κινείται σε χαμηλότερο υψόμετρο μέσα από μια πολύ μακρύτερη δίοδο.
Η διαδρομή δεν είναι απολύτως ευθεία ούτε εντελώς οριζόντια. Έχει, όμως, ήπιες καμπύλες και μικρές κλίσεις, χαρακτηριστικά ιδιαίτερα σημαντικά για τις βαριές εμπορευματικές αμαξοστοιχίες.
Το Gotthard Base Tunnel κατασκευάστηκε ως μέρος της Νέας Σιδηροδρομικής Σύνδεσης μέσω των Άλπεων, γνωστής ως NRLA ή NEAT. Στο ίδιο πρόγραμμα εντάχθηκαν οι σήραγγες βάσης Lötschberg και Ceneri, μαζί με έργα στις γραμμές πρόσβασης.
Η απόφαση και τα βασικά ορόσημα της κατασκευής
Η νέα σύνδεση δεν ξεκίνησε με την άφιξη των μηχανημάτων στο βουνό. Προηγήθηκαν δεκαετίες μελετών και πολιτικών αποφάσεων, καθώς το έργο συνδεόταν με τον τρόπο που η Ελβετία ήθελε να διαχειριστεί τις μεταφορές μέσα από τις Άλπεις.
Στις 27 Σεπτεμβρίου 1992, οι Ελβετοί ψηφοφόροι ενέκριναν σε δημοψήφισμα το σχέδιο NRLA. Η απόφαση άνοιξε τον δρόμο για τις νέες σιδηροδρομικές υποδομές και για την ενίσχυση της μεταφοράς εμπορευμάτων με τρένα.
- 1999: Ξεκίνησαν οι κύριες κατασκευαστικές εργασίες της σήραγγας βάσης, έπειτα από προπαρασκευαστικές εργασίες και έρευνες.
- 15 Οκτωβρίου 2010: Έγινε η καθοριστική ένωση των μετώπων διάνοιξης στην ανατολική σήραγγα, ανάμεσα στα τμήματα Faido και Sedrun.
- 1 Ιουνίου 2016: Πραγματοποιήθηκαν τα επίσημα εγκαίνια.
- 11 Δεκεμβρίου 2016: Ξεκίνησε η λειτουργία με τακτικά επιβατικά δρομολόγια.
Η κατασκευή χρειάστηκε περίπου 17 χρόνια. Η ολοκλήρωση της διάνοιξης δεν σήμαινε ότι το έργο ήταν έτοιμο για επιβάτες: ακολούθησαν η εγκατάσταση των σιδηροδρομικών συστημάτων, οι έλεγχοι και οι δοκιμαστικές διαδρομές.
Πώς δούλευαν κάτω από τόσο πολύ βράχο
Στα βαθύτερα σημεία της διαδρομής, περίπου 2.300 μέτρα βράχου βρίσκονται πάνω από τη σήραγγα. Αυτό περιγράφει το πάχος του βουνού που την καλύπτει, όχι το υψόμετρο στο οποίο κινούνται τα τρένα.
Οι μηχανικοί αντιμετώπισαν διαφορετικά πετρώματα και ζώνες όπου ο βράχος συμπεριφερόταν διαφορετικά υπό την πίεση του βουνού. Έπρεπε να προσαρμόζουν τη διάνοιξη και τη στήριξη των στοών στις συνθήκες κάθε τμήματος.
Το μεγαλύτερο μέρος της διάνοιξης έγινε με μηχανήματα ολομέτωπης κοπής, γνωστά ως TBM. Η περιστρεφόμενη κεφαλή τους πίεζε και έσπαζε το πέτρωμα, ενώ ο εξοπλισμός πίσω της απομάκρυνε τα υλικά εκσκαφής. Σε άλλα τμήματα χρησιμοποιήθηκαν συμβατικές μέθοδοι με διάτρηση και ελεγχόμενες ανατινάξεις.
Οι εργασίες προχωρούσαν από πολλά σημεία, αντί να περιορίζονται στις δύο εισόδους. Στο Sedrun κατασκευάστηκαν δύο κατακόρυφα φρέατα βάθους περίπου 800 μέτρων, ώστε τα συνεργεία και ο εξοπλισμός να φτάνουν στο επίπεδο της μελλοντικής γραμμής.
Η ζέστη ήταν μία ακόμη δυσκολία της υπόγειας εργασίας. Ο αερισμός και η ψύξη ήταν απαραίτητα για τις συνθήκες στα εργοτάξια, μαζί με τη συνεχή απομάκρυνση των υλικών και την ασφαλή μετακίνηση των συνεργείων.
Γιατί κατασκευάστηκαν δύο παράλληλες σήραγγες
Το Gotthard Base Tunnel δεν είναι μία μεγάλη στοά με δύο σιδηροδρομικές γραμμές δίπλα δίπλα. Αποτελείται από δύο παράλληλες σήραγγες μονής γραμμής, μήκους περίπου 57 χιλιομέτρων η καθεμία, οι οποίες συνδέονται με εγκάρσια περάσματα.
Αυτά τα περάσματα αποτελούν μέρος του σχεδιασμού διαφυγής σε περίπτωση ανάγκης. Στο Faido και στο Sedrun υπάρχουν επίσης υπόγειες εγκαταστάσεις πολλαπλών λειτουργιών, με χώρους έκτακτης στάσης και συνδέσεις μεταξύ των γραμμών.
Η ασφάλεια βασίζεται στον συνδυασμό της κατασκευής, των συστημάτων ελέγχου, του αερισμού και των διαδικασιών λειτουργίας. Πρόκειται για μια υποδομή που χρειάζεται διαρκή παρακολούθηση και συντήρηση, όπως κάθε μεγάλο σιδηροδρομικό έργο.
Τι αλλάζει για επιβάτες και εμπορεύματα
Για τους επιβάτες, η νέα διαδρομή περιόρισε τον χρόνο που απαιτείται για τη διάσχιση των Άλπεων. Οι βελτιώσεις στις συνολικές συνδέσεις προκύπτουν, όμως, από τη συνεργασία της σήραγγας Γκοτάρντ με τις υπόλοιπες γραμμές, τα δρομολόγια και έργα όπως η σήραγγα βάσης Ceneri.
Για τα εμπορευματικά τρένα, το κρίσιμο πλεονέκτημα είναι οι μικρότερες κλίσεις. Μια βαριά αμαξοστοιχία χρειάζεται λιγότερη προσπάθεια έλξης σε σχέση με μια απότομη ορεινή ανάβαση, γεγονός που κάνει τη διαδρομή αποδοτικότερη.
Η ενίσχυση του σιδηροδρόμου υπηρετεί και τον στόχο μεταφοράς περισσότερων φορτίων από τον δρόμο στις ράγες. Η σήραγγα δημιουργεί τις κατάλληλες υποδομές, αλλά η πραγματική μετατόπιση εξαρτάται και από τη χωρητικότητα του δικτύου, το κόστος και την αξιοπιστία των υπηρεσιών.
Η παλιά ορεινή σιδηροδρομική γραμμή δεν καταργήθηκε. Διατηρεί διαφορετικό ρόλο, εξυπηρετώντας τοπικές και τουριστικές μετακινήσεις και προσφέροντας τη θέα που η γρήγορη υπόγεια διαδρομή αφήνει πίσω της.
Για τον επιβάτη, το πέρασμα μέσα από τη σήραγγα μπορεί να μοιάζει με ένα συνηθισμένο κομμάτι του ταξιδιού. Πίσω από αυτή την απλή εμπειρία βρίσκονται χρόνια διάνοιξης, υπόγεια εργοτάξια και μετρήσεις που έφεραν δύο στοές σχεδόν ακριβώς στο ίδιο σημείο.
