Η Τούμπα δεν είναι απλώς μια συνοικία της Θεσσαλονίκης. Είναι μια μικρή πόλη μέσα στην πόλη, γεμάτη ιστορίες, μνήμες και αντιθέσεις. Από την Άνω ως την Κάτω Τούμπα, κάθε δρόμος κουβαλά κάτι από το παρελθόν, ενώ ταυτόχρονα παλεύει με το παρόν και το μέλλον.
Από μια τουμπίτσα γεννήθηκε μια ολόκληρη γειτονιά
Όλα ξεκινούν από τον χαμηλό λόφο της Τούμπας, την παλιά «τουμπίτσα». Ένας γήλοφος 23 μέτρων που σχηματίστηκε από αλλεπάλληλα στρώματα ζωής. Εδώ υπήρχε οικισμός από την Εποχή του Χαλκού μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια, ενώ κάποιοι υποστήριξαν πως ίσως εδώ βρισκόταν η αρχαία Θέρμη. Σήμερα, ο λόφος στέκει σαν ένα μικρό διάλειμμα πρασίνου μέσα στο τσιμέντο, υπενθυμίζοντας ότι η Τούμπα έχει ρίζες πολύ βαθύτερες απ’ όσο φαίνεται.
Η προσφυγιά που διαμόρφωσε τον χαρακτήρα της
Η σύγχρονη Τούμπα γεννήθηκε ουσιαστικά μετά το 1922. Χιλιάδες πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο και την Ανατολική Θράκη βρήκαν εδώ καταφύγιο. Άλλοι έμειναν σε παραπήγματα, άλλοι σε σκηνές, άλλοι σε πλινθόκτιστα σπίτια που χτίστηκαν οργανωμένα. Η Άνω Τούμπα μεγάλωσε πιο άναρχα, η Κάτω πιο μελετημένα. Η ζωή ήταν σκληρή. Ελλείψεις σε νερό, αποχέτευση, φωτισμό. Επιδημίες και παιδικοί θάνατοι σημάδεψαν τα πρώτα χρόνια. Κι όμως, μέσα σε αυτές τις δυσκολίες, γεννήθηκε μια δυνατή αίσθηση κοινότητας.
Εκκλησίες, εργοστάσια και καθημερινός αγώνας
Οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους εικόνες, λείψανα, παραδόσεις. Εκκλησίες όπως της Αγίας Βαρβάρας, της Αγίας Μαρίνας και του Αγίου Θεράποντα έγιναν σημεία αναφοράς. Παράλληλα, οι κάτοικοι δούλευαν ως αραμπατζήδες, γυρολόγοι, εργάτες σε υφαντουργεία και ποτοποιίες. Η ΥΦΑΝΕΤ, για παράδειγμα, αποτέλεσε σημαντικό βιομηχανικό κόμβο, αν και σήμερα στέκει εγκαταλελειμμένη, σαν φάντασμα μιας άλλης εποχής.
Η τέχνη που άντεξε στον χρόνο
Στην Κάτω Τούμπα, στην οδό Επταλόφου, υπάρχει ένα κτίριο με βαριά ιστορία. Χτίστηκε το 1926 για να στεγάσει το πρώτο προσφυγικό θέατρο. Πέρασε φωτιές, εμφύλιο, αναγεννήσεις. Εκεί λειτούργησε το θρυλικό «Αγροτικόν» του Νίκου Παπάζογλου. Σήμερα, η Μικρή Σκηνή συνεχίζει αυτή την παράδοση, δίνοντας χώρο σε νέους και παλιούς δημιουργούς. Δεν είναι απλώς ένας χώρος πολιτισμού. Είναι μνήμη ζωντανή.
Αλάνες, σχολεία και παιδικές αναμνήσεις
Για όσους μεγάλωσαν στην Τούμπα, οι αλάνες ήταν ο κόσμος τους. Η αλάνα γύρω από το γήπεδο, η πλατεία Αγίου Θεράποντα, τα χωμάτινα γήπεδα όπου γεννήθηκαν φιλίες και πρώτοι έρωτες. Σχολεία όπως το 1ο Γυμνάσιο-Λύκειο και το «τενεκεδένιο σχολείο» έγιναν σύμβολα αγώνα για μόρφωση. Οι ιστορίες από γαλατάδες, ψιλικατζούδες και θρυλικές φιγούρες της γειτονιάς δείχνουν μια Τούμπα πιο ανθρώπινη, πιο αργή, πιο δεμένη.
Ο ΠΑΟΚ ως καρδιά της γειτονιάς
Δεν μπορείς να μιλήσεις για την Τούμπα χωρίς τον ΠΑΟΚ. Δημιούργημα προσφύγων, έγινε σύμβολο ολόκληρης της περιοχής. Το γήπεδο, από το 1959, καθόρισε τον ρυθμό της ζωής. Γιορτές, καντίνες, αγωνίες, αλλά και φόβοι. Ο σεισμός του 1978 και η κατάρρευση τμήματος της Θύρας 8 έμειναν χαραγμένα στη μνήμη. Σήμερα, η συζήτηση για τη «Νέα Τούμπα» φέρνει ελπίδες αλλά και ανησυχίες για την επιβάρυνση μιας ήδη πιεσμένης περιοχής.
Η Λαμπράκη και η μάχη της εμπορικότητας
Η οδός Γρηγορίου Λαμπράκη παραμένει βασικός εμπορικός άξονας. Οικογενειακά μαγαζιά δίπλα σε αλυσίδες, καφέ και φαγάδικα. Κάποιοι βλέπουν ακόμα ζωή και οικειότητα. Άλλοι μιλούν για παρακμή, υψηλά ενοίκια και απώλεια της έννοιας της γειτονιάς. Η Τούμπα, όπως και η πόλη, αλλάζει.
Παπάφειο, ρέματα και χαμένες ευκαιρίες
Στο τέλος της διαδρομής, το Παπάφειο ορφανοτροφείο στέκει επιβλητικό, με ιστορία πάνω από έναν αιώνα. Δίπλα του, ρέματα παραμελημένα, παλιά εργοστάσια και χώροι που θα μπορούσαν να γίνουν πνεύμονες πρασίνου. Κάποιες προσπάθειες γίνονται, άλλες μένουν στα χαρτιά.
Η Τούμπα δεν είναι τέλεια. Είναι όμως αληθινή. Αν περπατήσετε στους δρόμους της, θα δείτε μια γειτονιά που κουβαλά το παρελθόν της, παλεύει με το παρόν της και ελπίζει για ένα μέλλον που δεν θα ξεχάσει τις ρίζες του. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που, όσοι την ξέρουν, δύσκολα την αφήνουν.
