Σας έχει τύχει να μιλάτε σε κάποιον για κάτι που σας στενοχωρεί και να αισθάνεστε ότι δεν σας καταλαβαίνει; Μπορεί να σας ακούει προσεκτικά, να σας δίνει συμβουλές, αλλά να μην έχει καταλάβει αυτό που πραγματικά νιώθετε. Εκεί ακριβώς φαίνεται πόσο σημαντική είναι η ενσυναίσθηση.
Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να προσπαθούμε να καταλάβουμε τι αισθάνεται και πώς σκέφτεται ένας άλλος άνθρωπος, βλέποντας μια κατάσταση από τη δική του πλευρά. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε μαζί του ή να έχουμε ζήσει την ίδια εμπειρία. Αρκεί να του δώσουμε τον χώρο να εκφραστεί χωρίς να τον κρίνουμε βιαστικά. Και αυτή η φαινομενικά μικρή αλλαγή μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά στις σχέσεις μας.
Τι είναι πραγματικά η ενσυναίσθηση;
Με απλά λόγια, ενσυναίσθηση σημαίνει να προσπαθείτε να δείτε τον κόσμο μέσα από τα μάτια του άλλου. Να καταλάβετε γιατί μια κατάσταση τον στενοχωρεί, τον θυμώνει ή τον φοβίζει, ακόμη κι αν εσείς θα αντιδρούσατε διαφορετικά.
Οι ειδικοί ξεχωρίζουν δύο βασικές πλευρές της ενσυναίσθησης. Η μία αφορά την κατανόηση των σκέψεων και των συναισθημάτων ενός ανθρώπου. Η άλλη αφορά τη συναισθηματική ανταπόκριση σε όσα βιώνει, όπως όταν στενοχωριέστε βλέποντας έναν φίλο σας να υποφέρει.
Δεν είναι απαραίτητο να αισθάνεστε ακριβώς ό,τι αισθάνεται ο άλλος. Μπορείτε να κατανοήσετε τη λύπη του χωρίς να νιώσετε την ίδια ένταση. Το σημαντικό είναι να αναγνωρίζετε ότι η εμπειρία του έχει σημασία, ακόμη κι αν διαφέρει από τη δική σας.
Γιατί η ενσυναίσθηση είναι τόσο σημαντική στις σχέσεις μας;
Σκεφτείτε ένα απλό παράδειγμα. Ένας φίλος σας επιστρέφει απογοητευμένος από τη δουλειά και σας λέει ότι είχε μια πολύ δύσκολη ημέρα. Αν απαντήσετε αμέσως «μην κάνεις έτσι, υπάρχουν και χειρότερα», μπορεί να αισθανθεί ότι υποτιμάτε αυτό που περνάει.
Αντίθετα, μια φράση όπως «ακούγεται ότι σε κούρασε πολύ αυτό που συνέβη, θέλεις να μου πεις περισσότερα;» του δείχνει ότι ενδιαφέρεστε να τον καταλάβετε. Δεν λύσατε το πρόβλημά του, αλλά του δώσατε την ευκαιρία να μιλήσει χωρίς να χρειάζεται να υπερασπιστεί τα συναισθήματά του.
Η ενσυναίσθηση μπορεί να βοηθήσει στην οικογένεια, στις φιλίες και στις ερωτικές σχέσεις, επειδή διευκολύνει την ουσιαστική επικοινωνία. Όταν ένας άνθρωπος νιώθει ότι τον ακούν με σεβασμό, είναι συχνά πιο πρόθυμος να μοιραστεί αυτά που τον απασχολούν.
Πώς να ακούτε πραγματικά όσα δεν λέγονται με λέξεις
Η ουσιαστική ακρόαση είναι ένας από τους πιο απλούς τρόπους να δείξετε ενσυναίσθηση. Δεν αρκεί όμως να περιμένετε να τελειώσει ο άλλος για να πείτε τη δική σας γνώμη. Χρειάζεται να προσέχετε τι σας λέει και να προσπαθείτε να καταλάβετε τι σημαίνει για εκείνον.
Ο τόνος της φωνής, οι εκφράσεις του προσώπου και οι παύσεις μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες. Ωστόσο, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι αισθάνεται κάποιος μόνο από τη συμπεριφορά του. Γι’ αυτό, αντί να βγάζετε γρήγορα συμπεράσματα, είναι προτιμότερο να ρωτάτε.
Για παράδειγμα, μπορείτε να πείτε «μου φαίνεσαι στενοχωρημένος, θέλεις να μιλήσουμε;» ή «αν καταλαβαίνω σωστά, αυτό που έγινε σε έκανε να νιώσεις αδικημένος». Έτσι δίνετε στον συνομιλητή σας την ευκαιρία να επιβεβαιώσει ή να διορθώσει αυτό που καταλάβατε.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγετε την παγίδα των συνεχών συμβουλών. Μερικές φορές ο άλλος θέλει μια λύση, ενώ άλλες φορές χρειάζεται απλώς κάποιον να τον ακούσει. Μια χρήσιμη ερώτηση είναι: «Θέλεις να σου πω τη γνώμη μου ή προτιμάς να σε ακούσω;»
Τι δεν είναι ενσυναίσθηση και γιατί συχνά την παρεξηγούμε
Η ενσυναίσθηση συχνά συγχέεται με τη συμπάθεια, τη συμπόνια και την καλοσύνη. Αυτές οι έννοιες συνδέονται μεταξύ τους, αλλά δεν είναι ακριβώς ίδιες.
Μπορεί να συμπαθείτε κάποιον και να στενοχωριέστε για τις δυσκολίες του, χωρίς να καταλαβαίνετε πραγματικά την οπτική του. Η ενσυναίσθηση εστιάζει περισσότερο στην προσπάθεια να κατανοήσετε την εμπειρία του. Η συμπόνια περιλαμβάνει συνήθως και την επιθυμία να ανακουφίσετε τον πόνο του.
Υπάρχει όμως μια ακόμη σημαντική διαφορά: το να καταλαβαίνετε έναν άνθρωπο δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμφωνείτε με όσα κάνει. Μπορείτε να αναγνωρίσετε ότι κάποιος είναι θυμωμένος ή πληγωμένος, χωρίς να δικαιολογήσετε μια προσβλητική ή βίαιη συμπεριφορά.
Η ενσυναίσθηση δεν απαιτεί να ανέχεστε τα πάντα. Αν ένας άνθρωπος σας μιλά άσχημα, μπορείτε να κατανοήσετε ότι περνά δύσκολες στιγμές και ταυτόχρονα να του ξεκαθαρίσετε ότι δεν δέχεστε να σας προσβάλλει. Η κατανόηση και τα προσωπικά όρια μπορούν να συνυπάρχουν.
Ο Carl Rogers και η σημασία της ενσυναίσθησης στην ψυχοθεραπεία
Η ενσυναίσθηση έχει μελετηθεί στην ψυχολογία και σε άλλους επιστημονικούς τομείς. Ένας από τους ανθρώπους που ανέδειξαν ιδιαίτερα τη σημασία της στην ψυχοθεραπεία ήταν ο Αμερικανός ψυχολόγος Carl Rogers, ο οποίος ανέπτυξε την προσωποκεντρική θεραπευτική προσέγγιση.
Για τον Rogers, ο θεραπευτής χρειάζεται να προσπαθεί να κατανοήσει τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου που έχει απέναντί του σαν να βρισκόταν στη θέση του, χωρίς όμως να χάνει τη διάκριση ανάμεσα στη δική του εμπειρία και στην εμπειρία του άλλου.
Αυτή η λεπτή διαφορά έχει μεγάλη σημασία. Ο θεραπευτής δεν χρειάζεται να παρασυρθεί από κάθε συναίσθημα του ανθρώπου που υποστηρίζει. Χρειάζεται να το κατανοήσει όσο καλύτερα μπορεί και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον αποδοχής και ασφάλειας.
Αν και η έννοια της ενσυναίσθησης υπήρχε πριν από το έργο του Rogers, η προσέγγισή του βοήθησε να αναγνωριστεί ως σημαντικό στοιχείο της θεραπευτικής σχέσης.
Πώς μπορεί να βοηθήσει η ενσυναίσθηση στην ιατρική;
Φανταστείτε δύο ασθενείς που περιγράφουν τα ίδια συμπτώματα. Ο ένας συναντά έναν γιατρό που τον διακόπτει συνεχώς, ενώ ο άλλος έναν γιατρό που τον ακούει προσεκτικά και τον ενθαρρύνει να εξηγήσει τις ανησυχίες του. Η διαφορά στην εμπειρία τους μπορεί να είναι σημαντική.
Η ενσυναίσθηση βοηθά τον επαγγελματία υγείας να κατανοήσει καλύτερα τις ανάγκες, τους φόβους και τις απορίες του ασθενούς. Παράλληλα, η καλή επικοινωνία μπορεί να διευκολύνει την ανταλλαγή πληροφοριών και τη λήψη αποφάσεων για τη φροντίδα του.
Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν βρει ότι η επικοινωνία με ενσυναίσθηση μπορεί να προσφέρει μικρά αλλά ουσιαστικά οφέλη, όπως μεγαλύτερη ικανοποίηση των ασθενών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, λιγότερο άγχος ή πόνο. Υπάρχουν επίσης μελέτες που συνδέουν την καλύτερη επικοινωνία με μεγαλύτερη συνέπεια στην παρακολούθηση της θεραπείας, αν και τα αποτελέσματα δεν είναι ίδια σε όλες τις έρευνες.
Η ενσυναίσθηση, επομένως, δεν αντικαθιστά τις ιατρικές γνώσεις ούτε εγγυάται ένα καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα. Αποτελεί όμως ένα σημαντικό κομμάτι της ανθρώπινης πλευράς της φροντίδας.
Η ενσυναίσθηση στο σχολείο και στον χώρο εργασίας
Ένα παιδί που δυσκολεύεται στο σχολείο μπορεί να χρειάζεται κάτι περισσότερο από μια παρατήρηση για τους βαθμούς του. Ίσως αντιμετωπίζει άγχος, δυσκολίες στο σπίτι ή φόβο μήπως αποτύχει. Ένας εκπαιδευτικός που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει μπορεί να ανταποκριθεί πιο κατάλληλα στις ανάγκες του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κανόνες πρέπει να εξαφανιστούν ή ότι κάθε συμπεριφορά είναι αποδεκτή. Σημαίνει ότι η κατανόηση των συνθηκών μπορεί να βοηθήσει ώστε η αντιμετώπιση ενός προβλήματος να είναι πιο ανθρώπινη και αποτελεσματική.
Κάτι παρόμοιο ισχύει και στον χώρο εργασίας. Ένας προϊστάμενος που ακούει τις δυσκολίες των εργαζομένων μπορεί να εντοπίσει προβλήματα που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητα. Αντίστοιχα, η προσπάθεια κατανόησης των αναγκών ενός πελάτη μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερη συνεργασία.
Βέβαια, η ενσυναίσθηση από μόνη της δεν αρκεί για να λειτουργήσει σωστά μια ομάδα ή μια επιχείρηση. Χρειάζονται επίσης σαφείς κανόνες, δίκαιη αντιμετώπιση, υπευθυνότητα και καλή οργάνωση.
Μπορούμε να καλλιεργήσουμε την ενσυναίσθηση στην καθημερινότητά μας;
Η ενσυναίσθηση δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που είτε το έχουμε είτε δεν το έχουμε. Ο τρόπος με τον οποίο ακούμε, επικοινωνούμε και προσπαθούμε να κατανοήσουμε τους άλλους μπορεί να βελτιωθεί με εξάσκηση.
Δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές. Μερικές απλές συνήθειες μπορούν να βοηθήσουν:
- Ακούστε χωρίς να διακόπτετε. Δώστε στον άλλον χρόνο να ολοκληρώσει αυτό που θέλει να πει.
- Κάντε ερωτήσεις. Αντί να υποθέτετε τι νιώθει, ζητήστε του να σας εξηγήσει.
- Μην υποτιμάτε τα συναισθήματά του. Κάτι που για εσάς φαίνεται ασήμαντο μπορεί για εκείνον να είναι πολύ δύσκολο.
- Προσπαθήστε να δείτε μια διαφορετική οπτική. Δεν είναι ανάγκη να συμφωνήσετε για να κατανοήσετε.
- Σεβαστείτε τα όριά σας. Η ενσυναίσθηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να αναλαμβάνετε όλα τα προβλήματα των άλλων.
Μια χρήσιμη άσκηση είναι να θυμηθείτε μια πρόσφατη διαφωνία. Αναρωτηθείτε τι μπορεί να αισθανόταν ο άλλος, ποιες πληροφορίες ίσως σας έλειπαν και τι θα μπορούσατε να είχατε ρωτήσει πριν απαντήσετε. Δεν χρειάζεται να αποφασίσετε ότι εκείνος είχε δίκιο. Αρκεί να εξετάσετε αν υπήρχε μια πλευρά της ιστορίας που δεν είχατε προσέξει.
Η ενσυναίσθηση δεν σημαίνει να ξεχνάμε τον εαυτό μας
Υπάρχει μια παγίδα στην οποία μπορούν να πέσουν άνθρωποι που προσπαθούν διαρκώς να στηρίζουν τους γύρω τους. Ακούνε τα προβλήματα όλων, αναλαμβάνουν περισσότερα από όσα αντέχουν και δυσκολεύονται να πουν «όχι», επειδή φοβούνται ότι θα στενοχωρήσουν κάποιον.
Αυτό όμως δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση της ενσυναίσθησης. Μπορείτε να νοιάζεστε βαθιά για έναν άνθρωπο και ταυτόχρονα να προστατεύετε τον προσωπικό σας χρόνο, την ξεκούραση και τις ανάγκες σας.
Μερικές φορές, η πιο ουσιαστική στάση είναι να πείτε «καταλαβαίνω ότι περνάς δύσκολα, αλλά αυτή τη στιγμή δεν μπορώ να σε βοηθήσω όπως θα ήθελα». Μια τέτοια απάντηση μπορεί να συνδυάζει την ειλικρίνεια με τον σεβασμό.
Τελικά, ίσως η μεγαλύτερη αξία της ενσυναίσθησης να βρίσκεται σε κάτι πολύ απλό: μας θυμίζει ότι κάθε άνθρωπος κουβαλά μια ιστορία που δεν γνωρίζουμε ολόκληρη. Πριν κρίνουμε, πριν θυμώσουμε ή πριν σπεύσουμε να δώσουμε συμβουλές, μπορούμε να κάνουμε μια μικρή παύση και να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε.
Γιατί μερικές φορές το πιο σημαντικό που μπορούμε να προσφέρουμε σε έναν άνθρωπο δεν είναι μια απάντηση, αλλά η αίσθηση ότι πραγματικά τον ακούσαμε.
Πηγές:
