Επιτέλους ξέρουμε πώς μας εντοπίζουν τα κουνούπια. Αν έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί σας βρίσκουν πάντα πρώτους, ακόμη κι αν κάθεστε σε μια παρέα, η επιστήμη έχει πλέον την απάντηση. Νέα έρευνα αποκαλύπτει ότι τα κουνούπια δεν βασίζονται απλώς στην τύχη ή στο «γλυκό αίμα», αλλά σε έναν εξαιρετικά εξελιγμένο μηχανισμό όσφρησης που τους επιτρέπει να μας εντοπίζουν με τρομακτική ακρίβεια.
Οι επιστήμονες μελέτησαν σε βάθος το πώς λειτουργεί η όσφρηση των κουνουπιών και τα ευρήματά τους δημοσιεύτηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Cell. Το πιο ενδιαφέρον; Αυτή η γνώση μπορεί στο μέλλον να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα αντιμετωπίζουμε, από τα απωθητικά μέχρι τις παγίδες.
Γιατί τα κουνούπια μας βρίσκουν πάντα
Τα κουνούπια δεν σας «διαλέγουν» τυχαία. Αντίθετα, έχουν αναπτύξει ένα μοναδικό οσφρητικό σύστημα που τους επιτρέπει να ανιχνεύουν ανθρώπινες οσμές από μεγάλη απόσταση. Ιδιαίτερα το είδος Aedes aegypti, που είναι γνωστό και για τη μετάδοση ασθενειών, ξεχωρίζει για αυτή του την ικανότητα.
Σε αντίθεση με άλλα ζώα, όπου κάθε αισθητήριος νευρώνας αντιλαμβάνεται μία συγκεκριμένη μυρωδιά, τα κουνούπια έχουν «πολυεργατικούς» νευρώνες. Με απλά λόγια, ένας μόνο νευρώνας μπορεί να αναγνωρίζει πολλές διαφορετικές οσμές ταυτόχρονα. Αυτό τους δίνει τεράστιο πλεονέκτημα στο να μας εντοπίζουν, ακόμη κι αν προσπαθούμε να κρυφτούμε.
Το μυστικό κρύβεται στη μύτη τους
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας είναι το φαινόμενο που οι επιστήμονες ονομάζουν γονιδιακή συνέκφραση. Αυτό σημαίνει ότι στα κουνούπια, πολλοί οσφρητικοί υποδοχείς λειτουργούν μαζί μέσα στον ίδιο νευρώνα.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι αν ένας υποδοχέας «μπλοκαριστεί», υπάρχουν άλλοι έτοιμοι να πάρουν τη θέση του. Έτσι, ακόμη κι αν αλλάξει κάτι στο περιβάλλον ή χρησιμοποιηθεί κάποιο απωθητικό, το κουνούπι συνεχίζει να σας μυρίζει. Γι’ αυτό και είναι τόσο δύσκολο να τα ξεγελάσουμε.
Πώς αντέχουν ακόμα και όταν κάτι αλλάζει
Έχετε παρατηρήσει ότι μερικές φορές ένα απωθητικό λειτουργεί για λίγο και μετά… τίποτα; Αυτό ακριβώς εξηγεί η έρευνα. Το οσφρητικό σύστημα των κουνουπιών είναι σχεδιασμένο ώστε να αντέχει στις αλλαγές.
Ακόμη κι αν κάποιοι αισθητήρες αφαιρεθούν ή τροποποιηθούν, το κουνούπι δεν χάνει την ικανότητά του να εντοπίζει ανθρώπους. Χρησιμοποιεί παράλληλες οδούς για να φτάσει στο ίδιο αποτέλεσμα. Με λίγα λόγια, έχει πάντα εναλλακτικό σχέδιο.
Οι μυρωδιές που τα τρελαίνουν
Οι επιστήμονες εντόπισαν και κάτι ακόμη πολύ ενδιαφέρον: δύο συγκεκριμένες χημικές ενώσεις που ενεργοποιούν έντονα τον εγκέφαλο των κουνουπιών. Πρόκειται για την ενδεκανάλη και τη δεκανάλη.
Αυτές οι ουσίες βρίσκονται τόσο σε ανθρώπινες οσμές όσο και σε φυτά ή καθημερινά προϊόντα. Το εντυπωσιακό είναι ότι ο μηχανισμός είναι πολύ πιο απλός απ’ όσο περίμεναν οι ερευνητές. Δεν χρειάζεται ένα περίπλοκο «κοκτέιλ» οσμών για να ενεργοποιηθεί το κουνούπι. Μερικά βασικά μόρια αρκούν.
Τι σημαίνει αυτό για τα απωθητικά του μέλλοντος
Εδώ αρχίζουν τα καλά νέα. Αυτή η απλότητα ανοίγει τον δρόμο για τον σχεδιασμό πιο έξυπνων και στοχευμένων απωθητικών. Αν γνωρίζουμε ακριβώς ποιες οσμές ενεργοποιούν τους υποδοχείς των κουνουπιών, μπορούμε είτε να τους μπερδέψουμε είτε να τους αποσπάσουμε.
Η ιδέα είναι είτε να δημιουργηθούν μυρωδιές πιο ελκυστικές για τα κουνούπια από τον άνθρωπο, οδηγώντας τα σε παγίδες, είτε να μπλοκαριστούν συγκεκριμένοι υποδοχείς ώστε να μην «βλέπουν» την ανθρώπινη παρουσία. Και όλα αυτά χωρίς να διαταραχθεί το οικοσύστημα.
Μπορούμε πραγματικά να τα ξεγελάσουμε;
Σύμφωνα με τη Meg Younger, συν-συγγραφέα της μελέτης, η απάντηση είναι ναι. Αν κατανοήσουμε πλήρως πώς η ανθρώπινη οσμή αναπαρίσταται στις κεραίες και τον εγκέφαλο των κουνουπιών, τότε ανοίγει ο δρόμος για νέες λύσεις.
Φανταστείτε απωθητικά που δεν απλώς «μυρίζουν άσχημα» για τα κουνούπια, αλλά στοχεύουν κατευθείαν το νευρικό τους σύστημα. Ή παγίδες που είναι τόσο ελκυστικές, ώστε τα κουνούπια να αγνοούν εντελώς τους ανθρώπους.
Τι κρατάμε από όλα αυτά στην καθημερινότητά μας
Μπορεί να μην έχουμε ακόμη το τέλειο απωθητικό, αλλά πλέον ξέρουμε ότι τα κουνούπια δεν είναι ανίκητα. Η επιστήμη έχει αρχίσει να αποκαλύπτει τα μυστικά τους, και αυτό από μόνο του είναι τεράστιο βήμα.
Την επόμενη φορά που θα σας τσιμπήσουν, να θυμάστε ότι δεν είναι προσωπικό. Είναι απλώς η εξαιρετικά αποτελεσματική τους όσφρηση σε δράση. Και ευτυχώς, τώρα πια, ξέρουμε πώς λειτουργεί.
