Από την Ικαρία στην προσφυγιά, από μια σκηνή στην έρημο μέχρι την Αυστραλία και από το πλύσιμο πιάτων σε μια από τις γνωστότερες οικογένειες του λιανεμπορίου της Νότιας Αυστραλίας. Η ζωή του Νίκου Τσαπαλιάρη μοιάζει με ιστορία που δύσκολα χωρά σε λίγες γραμμές.
Γεννημένος το 1934, γνώρισε από παιδί τον πόλεμο, την πείνα και τον ξεριζωμό. Δεκαετίες αργότερα, η οικογένεια Τσαπαλιάρη κατάφερε να δημιουργήσει μια επιτυχημένη επιχείρηση σούπερ μάρκετ, με καταστήματα που απέσπασαν διεθνείς διακρίσεις.
Το 1942 άφησε την Ικαρία ως πρόσφυγας
Ο Νίκος Τσαπαλιάρης γεννήθηκε στην Ικαρία το 1934. Ο πατέρας του, Σπύρος, υποδηματοποιός στο επάγγελμα, είχε ήδη μεταναστεύσει στην Αυστραλία και εργαζόταν με στόχο να συντηρεί την οικογένεια που είχε αφήσει πίσω.
Με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όμως, οι συνθήκες άλλαξαν δραματικά. Τα χρήματα που έστελνε ο πατέρας δεν έφταναν πλέον στην Ικαρία και η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με μεγάλη φτώχεια.
Το 1942, η μητέρα του πήρε τον Νίκο και τον αδελφό του Γιάννη και επιβιβάστηκαν σε μια βάρκα με προορισμό την Τουρκία. Από εκεί, ως πρόσφυγες πλέον, κατέληξαν στην περιοχή των Πηγών του Μωυσή, όπου πέρασαν περίπου τρία χρόνια σε πολύ δύσκολες συνθήκες.
Ο ίδιος θυμόταν αργότερα την πείνα, την ανέχεια και τη ζωή σε μια μικρή σκηνή μαζί με άλλους πρόσφυγες. Η εμπειρία αυτή, όπως έλεγε, τον σημάδεψε για ολόκληρη τη ζωή του.
Η επιστροφή στην Ικαρία δεν έφερε το τέλος της πείνας
Το 1945 η οικογένεια κατάφερε να επιστρέψει στην Ικαρία. Ο πόλεμος, όμως, είχε αφήσει πίσω του μια κοινωνία εξαντλημένη και η οικονομική κατάσταση παρέμενε εξαιρετικά δύσκολη.
Η μητέρα του, που εργαζόταν ως μοδίστρα, πήγαινε σε γειτονικά χωριά και αντάλλασσε τη δουλειά της με τρόφιμα όπως λάδι και ρύζι.
Μία από τις πιο δυνατές αναμνήσεις του Νίκου Τσαπαλιάρη ήταν η ημέρα που ο ίδιος και ο αδελφός του άνοιξαν το μπαούλο όπου φυλασσόταν το φαγητό και δεν βρήκαν ούτε έναν κόκκο ρύζι. Όπως είχε περιγράψει, συγκέντρωσαν τη λίγη σκόνη που είχε απομείνει στις εσοχές του μπαούλου, την έβρασαν και τη μοιράστηκαν με τη γιαγιά τους.
Για τη μητέρα τους, αυτή ήταν η στιγμή που έγινε σαφές ότι η οικογένεια δεν μπορούσε να συνεχίσει έτσι. Ζήτησε από τον σύζυγό της να ετοιμάσει τα απαραίτητα χαρτιά για να μεταναστεύσουν στην Αυστραλία.
Στην Αυστραλία στα 14 του χρόνια
Η οικογένεια αποχαιρέτησε την Ικαρία το 1948 και έφτασε στην Αυστραλία στις 28 Ιανουαρίου 1949. Ο Νίκος ήταν περίπου 14 ετών.
Ο πατέρας του είχε στο μεταξύ αποκτήσει ένα μικρό κατάστημα σε επαρχιακή περιοχή της Νέας Νότιας Ουαλίας. Τα δύο αδέλφια μπήκαν αμέσως στη δουλειά.
Ο Νίκος εργαζόταν πλένοντας πιάτα, ενώ παράλληλα προσπαθούσε να μάθει αγγλικά. Όπως περιέγραφε ο ίδιος, είχε ένα αγγλικό λεξικό δίπλα στον νεροχύτη και σημείωνε σε ένα τετράδιο τις λέξεις που δεν γνώριζε.
Ήταν μια χαρακτηριστική εικόνα των πρώτων χρόνων της μετανάστευσης: δουλειά, εκμάθηση μιας νέας γλώσσας και προσπάθεια να χτιστεί μια νέα ζωή από το μηδέν.
Το πρώτο milk bar και το επιχειρηματικό ξεκίνημα
Το 1953 η οικογένεια μετακόμισε στη Mildura και ο Νίκος με τον αδελφό του άνοιξαν το δικό τους milk bar, έναν τύπο μικρού καταστήματος ιδιαίτερα συνηθισμένο τότε στην Αυστραλία.
Δεν περιορίστηκαν στα συνηθισμένα προϊόντα. Παρατηρούσαν τι ζητούσαν οι πελάτες και προσπαθούσαν να διαθέτουν ό,τι έλειπε από την περιοχή: από τρόφιμα και ψιλικά μέχρι δώρα, κοσμήματα, αναπτήρες και άλλα μικροαντικείμενα.
Ταυτόχρονα αποταμίευαν όσο μπορούσαν, έχοντας έναν μεγαλύτερο στόχο: να αποκτήσουν κάποια στιγμή το δικό τους σούπερ μάρκετ.
Το 1958 η οικογένεια μετακινήθηκε στη Νότια Αυστραλία. Περισσότερα από είκοσι χρόνια αργότερα, το 1979, ο Νίκος και ο Γιάννης Τσαπαλιάρης αγόρασαν το πρώτο τους σούπερ μάρκετ στην Αδελαΐδα.
Από το μικρό κατάστημα στις μεγάλες διακρίσεις
Η επιχειρηματική δραστηριότητα της οικογένειας μεγάλωσε σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες. Το επώνυμο Τσαπαλιάρης έγινε γνωστό στην Αυστραλία και ως Chapley, με τις επόμενες γενιές να συνεχίζουν την οικογενειακή επιχείρηση.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά καταστήματα της οικογένειας είναι το Frewville Foodland IGA στη Νότια Αυστραλία. Το κατάστημα απέσπασε σημαντικές διεθνείς διακρίσεις της Independent Grocers Alliance, μεταξύ άλλων το 2016 και το 2017.
Η επιτυχία αυτή είχε ιδιαίτερο συμβολισμό για έναν άνθρωπο που λίγες δεκαετίες νωρίτερα είχε φτάσει στην Αυστραλία ως έφηβος μετανάστης, χωρίς να γνωρίζει καλά αγγλικά και έχοντας ήδη βιώσει πόλεμο και προσφυγιά.
Για τον ίδιο, η μεγαλύτερη επιτυχία δεν ήταν μόνο οι επιχειρήσεις
Παρά την επιχειρηματική πορεία της οικογένειας, ο Νίκος Τσαπαλιάρης επαναλάμβανε συχνά ότι η αξία όσων απέκτησε κάποιος φαίνεται τελικά από το τι προσφέρει στους άλλους.
Μαζί με τον γιο του Σπύρο συνδέθηκε και με το Youth Inc., μια πρωτοβουλία εκπαίδευσης και υποστήριξης νέων ανθρώπων στη Νότια Αυστραλία. Για τον ίδιο, η δυνατότητα να βοηθά νέους να ξαναβρούν έναν δρόμο μέσα από την εκπαίδευση και την εργασία αποτελούσε μία από τις σημαντικότερες ανταμοιβές της ζωής του.
Η ιστορία του Νίκου Τσαπαλιάρη δεν είναι απλώς μια αφήγηση οικονομικής επιτυχίας. Ξεκινά από ένα παιδί που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την Ικαρία μέσα στον πόλεμο, πέρασε χρόνια ως πρόσφυγας, επέστρεψε στην πείνα και τελικά ταξίδεψε στην άλλη άκρη του κόσμου.
Και ίσως γι’ αυτό, ακόμη και ύστερα από δεκαετίες επιτυχίας, το μήνυμα που επέλεγε να αφήνει στα παιδιά και στα εγγόνια του παρέμενε απλό: όσα αποκτούμε έχουν μεγαλύτερη αξία όταν μπορούμε να τα μοιραζόμαστε και να βοηθάμε τους ανθρώπους γύρω μας.
