Η απίθανη πορεία ενός ανθρώπου που δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον
Ο Νικόλαος Κασομούλης δεν ήταν ο άνθρωπος που θα περίμενε κανείς να αφήσει πίσω του μια από τις πιο σημαντικές μαρτυρίες για την Ελληνική Επανάσταση. Δεν είχε σπουδάσει, δεν είχε μεγαλώσει σε κάποιο περιβάλλον γεμάτο βιβλία και δασκάλους. Κι όμως, με τον δικό του τρόπο, κατάφερε να γίνει μια από τις πιο ζωντανές φωνές της εποχής του.
Ένα παιδί από τη Σιάτιστα που μεγάλωσε πιο γρήγορα απ’ όσο έπρεπε
Η οικογένειά του κρατούσε από το Πισοδέρι Φλώρινας, αλλά εκείνος μεγάλωσε στη Σιάτιστα, σε μια περίοδο που ολόκληρος ο τόπος έβραζε από ανησυχία και αλλαγές. Με πατέρα έμπορο και προεστό και μητέρα που συμμετείχε ενεργά στην αντίσταση, ο Κασομούλης δεν άργησε να μπει κι εκείνος στον δρόμο του αγώνα.
Μικρός ακόμη μετακόμισε στις Σέρρες για να συνεχίσει την οικογενειακή επιχείρηση. Ποιος να του έλεγε τότε ότι μέσα σε λίγα χρόνια θα έγραφε ιστορία; Το 1820 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, μαζί με τα αδέλφια του, παίρνοντας το πρώτο μεγάλο βήμα προς μια ζωή γεμάτη κινδύνους και θυσίες.
Όταν ξεσπά η Επανάσταση, ο Κασομούλης δεν μένει λεπτό πίσω
Με την έκρηξη της Επανάστασης συμμετέχει στις επιχειρήσεις στον Όλυμπο και στη Χαλκιδική. Εκεί, μαζί με τον οπλαρχηγό Διαμαντή Νικολάου, ζει από πρώτο χέρι τη φλόγα αλλά και την αβεβαιότητα ενός αγώνα που δεν είχε καμία εγγύηση επιτυχίας.
Όταν η εξέγερση στη Μακεδονία καταρρέει, αναγκάζεται να φύγει για τη Θεσσαλία. Δεν το βάζει κάτω. Εκεί συνεργάζεται με μερικές από τις πιο εμβληματικές μορφές της εποχής: τον Νικόλαο Στουρνάρη και τον Γεώργιο Καραϊσκάκη. Δυναμικές, ανυπότακτες προσωπικότητες, που ταιριάζουν γάντι στη δική του ψυχή.
Το Μεσολόγγι θα τον σημαδέψει για πάντα
Το 1826 φτάνει στο Μεσολόγγι, λίγο πριν από μία από τις πιο δραματικές στιγμές της Επανάστασης. Μαζί του είναι τα αδέλφια του, Δημήτριος και Γεώργιος. Εκεί, μέσα σε κακουχίες και πολιορκία, αναλαμβάνει να συντονίσει τα τμήματα για την τεράστια απόφαση της εξόδου. Συγκλονιστικός ρόλος για έναν άνθρωπο που κανείς δεν θα θεωρούσε «στρατηγικό μυαλό» στα χαρτιά.
Μάλιστα, γράφει και την επίσημη απόφαση της εξόδου, όπως την υπαγόρευσε ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ. Μέσα στη φρίκη της μάχης, ο Δημήτριος τραυματίζεται θανάσιμα. Είναι μια πληγή που ο Κασομούλης κουβαλάει μέχρι το τέλος της ζωής του.
Μια νέα Ελλάδα και ένας στρατηγός που δεν φοβήθηκε να διαφωνήσει
Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, ο Κασομούλης καταλαμβάνει διάφορα στρατιωτικά αξιώματα, πρώτα υπό τον Καποδίστρια και αργότερα υπό τον Όθωνα. Συμμετέχει μέχρι και στην καταστολή των εξεγέρσεων του 1836, όπου σκοτώνεται ο άλλος αδελφός του, ο Γεώργιος.
Αργότερα φτάνει μέχρι τον βαθμό του συνταγματάρχη της Βασιλικής Φάλαγγας, αλλά όλοι τον φώναζαν «στρατηγό». Παρ’ όλα αυτά, η σχέση του με τον Όθωνα ήταν τεταμένη. Η αντίθεσή του σε διάφορες πολιτικές οδήγησε σε υποβάθμισή του κατά δύο βαθμούς και σε διετή αναστολή καθηκόντων. Δεν μάσησε ποτέ τα λόγια του — ούτε μπροστά σε βασιλιά.
Τα χρόνια της ηρεμίας και το έργο που άφησε πίσω του
Στα τελευταία του χρόνια εγκαταστάθηκε στη Στυλίδα, όπου έζησε μακριά από τις φλόγες των μαχών, μέχρι τον θάνατό του το 1872. Αν όμως κάτι έμεινε να μιλάει για εκείνον, αυτό ήταν το ανεκτίμητο συγγραφικό του έργο.
Τα «Ενθυμήματα στρατιωτικά της Επαναστάσεως των Ελλήνων 1821–1833» είναι μια από τις σπουδαιότερες πηγές της εποχής. Ο Κασομούλης δεν έγραφε σαν λόγιος. Έγραφε όπως ένιωθε. Και γι’ αυτό το έργο του είναι τόσο ζωντανό. Μέσα από τις σελίδες του μπορεί κανείς να δει, να μυρίσει, σχεδόν να ακούσει τον αγώνα. Η πολιορκία και η έξοδος του Μεσολογγίου, οι μάχες, οι απώλειες, οι εντάσεις, αλλά και οι στιγμές ανείπωτης γενναιότητας ζωντανεύουν με τρόπο που δύσκολα συναντά κανείς σε άλλες πηγές.
Ένας απλός άνθρωπος που έγραψε ιστορία χωρίς να το επιδιώκει
Ο Νικόλαος Κασομούλης είναι η απόδειξη ότι δεν χρειάζεται κάποιος τίτλους για να αφήσει το σημάδι του στον κόσμο. Με το πάθος του για την ελευθερία, τη θέλησή του να βρίσκεται εκεί που χτυπούσε η καρδιά του αγώνα και τη μανία του να καταγράφει όσα έζησε, κατάφερε να διασώσει στιγμές που ίσως να είχαν χαθεί για πάντα.
Σήμερα, όσο κι αν ο χρόνος τρέχει, το έργο του εξακολουθεί να μας θυμίζει ότι οι πιο δυνατές ιστορίες γράφονται από ανθρώπους που δεν το βάζουν κάτω. Ανθρώπους που μιλούν απλά, που δρουν γενναία και που, χωρίς να το ξέρουν, αφήνουν πίσω τους μια κληρονομιά που δεν ξεθωριάζει.
