Γιατί δεν είναι καλό να βλέπουμε τα παιδιά σαν «κολλητούς»
Πολλοί γονείς λέμε συχνά, και μάλιστα με τρυφερότητα, ότι το παιδί μας είναι «ο καλύτερός μας φίλος». Ακούγεται γλυκό, αλλά όταν αυτή η φράση μετατρέπεται σε στάση ζωής, τότε ξεκινούν τα προβλήματα. Τα παιδιά, μικρά ή μεγάλα, δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως ισότιμοι φίλοι. Χρειάζονται γονείς — σταθερούς, ψύχραιμους και με όρια. Όταν τα όρια θολώνουν, η σχέση μπερδεύεται και το παιδί φορτώνεται βάρη που δεν πρέπει.
Τι συμβαίνει όταν αποκαλούμε το παιδί μας «κολλητό»
Η πρόθεση είναι καλή: θέλουμε να δείξουμε πόσο κοντά νιώθουμε με το παιδί μας. Όμως, όταν το μετατρέπουμε σε «φίλο», τότε χάνεται η ισορροπία. Ειδικοί εξηγούν ότι το παιδί μπορεί να νιώσει πως πρέπει να ακούει τα προβλήματά μας, να παίρνει θέση σε καυγάδες ή να μας στηρίζει συναισθηματικά. Αυτό δεν το αντέχει ένα παιδί — ούτε ένα έφηβο, αλλά ούτε και ένας νεαρός ενήλικας. Ο εγκέφαλός του δεν είναι έτοιμος για τέτοιες ευθύνες, ούτε είναι υγιές να ζούμε σαν να είναι συνομήλικός μας.
Η γονεοποίηση: όταν το παιδί παίρνει ρόλο… ενήλικα
Όταν στηριζόμαστε στο παιδί για να μας «σηκώσει» ψυχολογικά, τότε ουσιαστικά το βάζουμε σε ρόλο γονέα. Το φαινόμενο αυτό λέγεται γονεοποίηση και είναι πολύ πιο συχνό απ’ όσο νομίζουμε. Το παιδί αρχίζει να νιώθει ότι πρέπει να μας φροντίζει, να μας ηρεμεί, να μας «σώζει» από δύσκολες καταστάσεις. Αυτό όμως του στερεί χώρο να αναπτυχθεί κανονικά. Μεγαλώνοντας, μπορεί να δυσκολεύεται να βάλει όρια στις σχέσεις του, να νιώθει ενοχές όταν ανεξαρτητοποιείται και να επιλέγει δεσμούς που δεν το ωφελούν.
Γιατί ακόμα και τα ενήλικα παιδιά χρειάζονται όρια
Μπορεί να πιστεύουμε ότι όταν το παιδί ενηλικιωθεί, ανήκει σε μια άλλη κατηγορία και μπορούμε πλέον να είμαστε «ίσα κι όμοια». Στην πράξη, όμως, η σχέση γονέα-παιδιού δεν γίνεται ποτέ εντελώς ισότιμη. Υπάρχει πάντα μια μορφή ιεραρχίας: εμείς είμαστε εκείνοι που είχαν την ευθύνη να το μεγαλώσουν, εμείς είμαστε εκείνοι που το στηρίζουμε οικονομικά ή ψυχολογικά. Ακόμη κι αν το παιδί γίνει 30 ή 40, δεν είναι αρμονικό να λειτουργούμε σαν κολλητοί. Οι φίλοι δεν πληρώνουν λογαριασμούς, ούτε κουβαλούν το παρελθόν των γονεϊκών υποχρεώσεων.
Πώς καταλαβαίνουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τα όρια
Κάποιες συμπεριφορές μάς δείχνουν ότι το παιδί έχει γίνει, άθελά μας, ο άνθρωπος πάνω στον οποίο στηριζόμαστε υπερβολικά. Για παράδειγμα:
– Του μιλάμε για τα προβλήματα του γάμου μας.
– Το βάζουμε στη μέση σε οικογενειακές διαμάχες.
– Ζηλεύουμε τις φιλίες ή τη σχέση του.
– Η διάθεσή μας εξαρτάται από το αν είναι κοντά μας.
Όλα αυτά κάνουν το παιδί να νιώθει υπεύθυνο για την ευτυχία μας. Είναι ένα βάρος που δεν ανήκει σε εκείνο, αλλά σε εμάς.
Τι μπορούμε να κάνουμε για να διορθώσουμε την κατάσταση
Αν συνειδητοποιήσουμε ότι τα όρια έχουν χαθεί, δεν σημαίνει ότι αποτύχαμε ως γονείς. Οι περισσότεροι από εμάς δεν μάθαμε ποτέ πώς να διαχειριζόμαστε συναισθήματα ή να δημιουργούμε ισορροπημένες σχέσεις. Το σημαντικό είναι να το δούμε και να αλλάξουμε πορεία. Πώς;
– Χτίζουμε ένα δικό μας δίκτυο υποστήριξης, με ενήλικες φίλους.
– Αποφεύγουμε να ξεσπάμε στο παιδί για προβλήματα που δεν είναι δική του ευθύνη.
– Θυμόμαστε ότι η σχέση μας με το παιδί είναι σχέση καθοδήγησης, όχι φιλίας.
– Δίνουμε χώρο στο παιδί να αναπτυχθεί, να κάνει λάθη, να δημιουργήσει τους δικούς του δεσμούς.
Γιατί τώρα είναι η σωστή στιγμή για αλλαγή
Η αρχή της σχολικής χρονιάς, αλλά και γενικά κάθε νέα περίοδος, είναι ιδανική στιγμή για να βάλουμε καλύτερα όρια. Τα παιδιά χρειάζονται σταθερότητα, καθοδήγηση και σαφές πλαίσιο. Αν νιώθουν ότι είμαστε περισσότερο «φιλαράκια» παρά γονείς, τότε δυσκολεύονται να μας πάρουν στα σοβαρά όταν προσπαθούμε να δώσουμε κανόνες ή να δείξουμε κατευθύνσεις. Το κλειδί δεν είναι η αυστηρότητα, αλλά η ισορροπημένη σχέση, όπου η αγάπη συνδυάζεται με όρια.
Η πραγματική δύναμη της γονεϊκής σχέσης
Το παιδί δεν χρειάζεται άλλον έναν φίλο. Έχει συμμαθητές, παρέες, σχέσεις που θα έρθουν και θα φύγουν. Αυτό που χρειάζεται από εμάς είναι κάτι που δεν μπορεί να βρει αλλού: έναν σταθερό ενήλικα που θα το στηρίζει χωρίς να το πιέζει, θα το αγαπά χωρίς να το φορτώνει και θα είναι πάντα εκεί χωρίς να απαιτεί ψυχικό αντάλλαγμα. Αυτή είναι η βάση μιας υγιούς σχέσης — κι αυτή η βάση χτίζεται με όρια, αγάπη και σεβασμό.
