Αν σας ζητούσε κάποιος να μετρήσετε τους πραγματικούς σας φίλους, πόσους θα βρίσκατε; Όχι τους γνωστούς με τους οποίους ανταλλάσσετε μια καλημέρα, ούτε τις εκατοντάδες επαφές στα social media. Αλλά εκείνους που εμπιστεύεστε πραγματικά και θέλετε δίπλα σας στις σημαντικές στιγμές της ζωής.
Οι επιστημονικές έρευνες δείχνουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν έναν σχετικά μικρό κύκλο στενών φίλων. Μάλιστα, μια μεγάλη αμερικανική έρευνα αποκάλυψε ότι περισσότεροι από τους μισούς ενήλικες έχουν από έναν έως τέσσερις στενούς φίλους. Υπάρχει όμως μια σημαντική λεπτομέρεια που αξίζει να γνωρίζουμε.
Πόσους πραγματικούς φίλους έχει συνήθως ένας άνθρωπος;
Το Pew Research Center πραγματοποίησε το 2023 έρευνα σε 5.057 ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξετάζοντας τη σημασία της φιλίας και τον αριθμό των στενών φίλων που έχουν οι άνθρωποι.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Το 53% των συμμετεχόντων δήλωσε ότι έχει από έναν έως τέσσερις στενούς φίλους, ενώ το 38% ανέφερε ότι έχει πέντε ή περισσότερους. Ένα επιπλέον 8% δήλωσε ότι δεν έχει κανέναν στενό φίλο.
Αυτό σημαίνει ότι για πολλούς ανθρώπους ο στενός φιλικός κύκλος είναι αρκετά μικρότερος από τον συνολικό αριθμό των γνωριμιών τους. Ωστόσο, τα συγκεκριμένα ποσοστά αφορούν ενήλικες στις ΗΠΑ και δεν αποτελούν παγκόσμιο μέσο όρο.
Επίσης, δεν υπάρχει ένας αριθμός που να καθορίζει πόσους φίλους πρέπει να έχει κάποιος. Ένας άνθρωπος μπορεί να νιώθει ικανοποιημένος με δύο πολύ στενές φιλίες, ενώ κάποιος άλλος να διατηρεί ουσιαστικούς δεσμούς με περισσότερους ανθρώπους.
Τι σημαίνει πραγματικός φίλος;
Στην καθημερινότητά μας γνωρίζουμε πολλούς ανθρώπους, αλλά δεν έχουμε την ίδια σχέση με όλους. Υπάρχουν οι συνάδελφοι, οι γείτονες, οι παλιοί συμμαθητές και οι γνωστοί που συναντάμε περιστασιακά.
Οι στενοί φίλοι συνήθως ξεχωρίζουν από την εμπιστοσύνη και την αμοιβαιότητα που υπάρχει στη σχέση. Είναι άνθρωποι με τους οποίους μπορούμε να μοιραστούμε προσωπικές σκέψεις, να μιλήσουμε για δυσκολίες και να αισθανθούμε ότι μας καταλαβαίνουν.
Δεν χρειάζεται, βέβαια, ένας φίλος να είναι διαθέσιμος κάθε στιγμή για να θεωρείται πραγματικός. Όλοι έχουμε δουλειές, οικογενειακές υποχρεώσεις και προσωπικές δυσκολίες. Εκείνο που έχει σημασία είναι να υπάρχει ενδιαφέρον, σεβασμός και διάθεση αμοιβαίας υποστήριξης.
Μια ουσιαστική φιλία δεν χαρακτηρίζεται μόνο από το πόσο συχνά βλέπουμε κάποιον. Χαρακτηρίζεται και από το πώς αισθανόμαστε όταν είμαστε μαζί του.
Τι είναι ο αριθμός Dunbar και γιατί συνδέεται με τις φιλίες;
Μια από τις πιο γνωστές θεωρίες για τις ανθρώπινες σχέσεις προέρχεται από τον Βρετανό ανθρωπολόγο Robin Dunbar. Σύμφωνα με την υπόθεσή του, οι άνθρωποι μπορούν να διατηρούν ένα κοινωνικό δίκτυο περίπου 150 σχετικά σταθερών σχέσεων.
Μέσα σε αυτό το δίκτυο υπάρχουν διαφορετικοί κύκλοι εγγύτητας. Ο πιο στενός κύκλος περιλαμβάνει περίπου πέντε ανθρώπους, ενώ ένας ευρύτερος κύκλος μπορεί να περιλαμβάνει περίπου 15 άτομα με τα οποία διατηρούμε συχνή επαφή.
Οι αριθμοί αυτοί είναι ενδεικτικοί και δεν αποτελούν αυστηρά όρια. Επιπλέον, οι πιο κοντινοί μας άνθρωποι μπορεί να είναι συγγενείς, σύντροφοι ή φίλοι, επομένως ο εσωτερικός κύκλος δεν περιλαμβάνει αποκλειστικά φιλίες.
Η θεωρία του Dunbar έχει αποκτήσει μεγάλη δημοσιότητα, αλλά έχει δεχτεί και επιστημονική κριτική. Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2021 αμφισβήτησε κατά πόσο μπορεί να υπολογιστεί ένα συγκεκριμένο ανθρώπινο κοινωνικό όριο με βάση το μέγεθος του εγκεφάλου.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει επιστημονικά αποδεδειγμένος κανόνας ότι μπορούμε να έχουμε μόνο πέντε πραγματικούς φίλους ή έως 150 κοινωνικές σχέσεις.
Γιατί είναι δύσκολο να διατηρούμε πολλές στενές φιλίες;
Οι ουσιαστικές φιλίες χρειάζονται χρόνο. Χρειάζονται συζητήσεις, κοινές εμπειρίες, ενδιαφέρον και συνεχή επικοινωνία. Όσο περισσότεροι άνθρωποι βρίσκονται στη ζωή μας, τόσο περισσότερο χρόνο χρειάζεται να διαθέτουμε για τη διατήρηση των σχέσεων.
Η εργασία, η οικογένεια και οι καθημερινές υποχρεώσεις συχνά περιορίζουν τον ελεύθερο χρόνο μας. Για αυτό μπορεί να διατηρούμε πολλές γνωριμίες, αλλά να αφιερώνουμε μεγαλύτερο μέρος της προσωπικής μας ζωής σε λίγους στενούς φίλους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες σχέσεις είναι άχρηστες ή επιφανειακές. Ένας καλός συνάδελφος, ένας γείτονας ή ένας άνθρωπος που συναντάμε σε μια δραστηριότητα μπορεί να προσφέρει συντροφιά, βοήθεια και αίσθηση ότι ανήκουμε σε μια κοινότητα.
Οι διαφορετικοί κοινωνικοί δεσμοί μπορούν να καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες. Δεν χρειάζεται όλες οι σχέσεις να έχουν την ίδια ένταση για να είναι σημαντικές.
Μειώνονται οι πραγματικοί φίλοι όσο μεγαλώνουμε;
Πολλοί άνθρωποι παρατηρούν ότι οι παρέες τους αλλάζουν καθώς περνούν τα χρόνια. Οι φίλοι του σχολείου μπορεί να ακολουθήσουν διαφορετικές διαδρομές, κάποιοι μετακομίζουν σε άλλες πόλεις και άλλοι δημιουργούν οικογένεια.
Αυτές οι αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν τη συχνότητα των συναντήσεων και την εγγύτητα των σχέσεων. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι χάνουν φίλους όσο μεγαλώνουν.
Μάλιστα, στην έρευνα του Pew Research Center το 2023, το 49% των ενηλίκων ηλικίας 65 ετών και άνω δήλωσε ότι έχει τουλάχιστον πέντε στενούς φίλους. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 32% για τους ενήλικες κάτω των 30 ετών.
Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η ηλικία δεν καθορίζει από μόνη της το μέγεθος του φιλικού κύκλου. Οι μεγαλύτεροι άνθρωποι μπορεί να έχουν διατηρήσει μακροχρόνιες φιλίες ή να έχουν δημιουργήσει νέες σχέσεις μέσα από τις εμπειρίες τους.
Οι φιλίες, επομένως, δεν ακολουθούν την ίδια πορεία για όλους. Κάποιες χάνονται, άλλες δυναμώνουν και νέοι άνθρωποι μπορούν να μπουν στη ζωή μας σε οποιαδήποτε ηλικία.
Τα social media μάς κάνουν να πιστεύουμε ότι έχουμε περισσότερους φίλους;
Ένα προφίλ στο Facebook μπορεί να εμφανίζει εκατοντάδες ή ακόμη και χιλιάδες φίλους. Όμως ο αριθμός αυτός δεν μας λέει πόσες από αυτές τις σχέσεις είναι πραγματικά στενές.
Στα κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιούμε συχνά τη λέξη «φίλος» για ανθρώπους που μπορεί να γνωρίζουμε ελάχιστα. Ένα αίτημα φιλίας, ένα σχόλιο ή ένα like δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει προσωπική εμπιστοσύνη.
Από την άλλη πλευρά, η διαδικτυακή επικοινωνία δεν είναι υποχρεωτικά επιφανειακή. Για ανθρώπους που ζουν μακριά, τα μηνύματα, οι βιντεοκλήσεις και οι κοινές διαδικτυακές δραστηριότητες μπορούν να βοηθήσουν στη διατήρηση πραγματικών σχέσεων.
Το σημαντικό δεν είναι αν η επικοινωνία γίνεται από κοντά ή μέσα από μια οθόνη. Είναι αν υπάρχει ουσιαστική ανταπόκριση, ενδιαφέρον και αμοιβαιότητα ανάμεσα στους ανθρώπους.
Πώς καταλαβαίνετε ποιοι είναι οι πραγματικοί σας φίλοι;
Δεν υπάρχει ένα επιστημονικό τεστ που να ξεχωρίζει με απόλυτη ακρίβεια τους πραγματικούς φίλους. Υπάρχουν, όμως, χαρακτηριστικά που μπορούν να μας βοηθήσουν να αξιολογήσουμε την ποιότητα μιας σχέσης.
- Εμπιστοσύνη: Μπορείτε να μιλήσετε για προσωπικά θέματα χωρίς να φοβάστε ότι θα εκτεθείτε ή θα υποτιμηθείτε.
- Αμοιβαιότητα: Υπάρχει ενδιαφέρον και από τις δύο πλευρές, χωρίς να προσπαθεί πάντα ο ένας να κρατήσει τη σχέση ζωντανή.
- Σεβασμός: Μπορείτε να διαφωνείτε χωρίς να αισθάνεστε ότι απειλείται η φιλία σας.
- Στήριξη: Ο φίλος σας προσπαθεί να είναι δίπλα σας στις δύσκολες στιγμές, μέσα στα όρια των δυνατοτήτων του.
- Χαρά: Μπορείτε να μοιράζεστε όμορφες στιγμές και να χαίρεστε για τις επιτυχίες ο ένας του άλλου.
Κανένας άνθρωπος δεν ανταποκρίνεται τέλεια σε όλα αυτά κάθε στιγμή. Οι φιλίες περνούν από δυσκολίες και χρειάζονται κατανόηση, όπως κάθε σημαντική ανθρώπινη σχέση.
Είναι φυσιολογικό να έχετε μόνο έναν ή δύο φίλους;
Ναι, ένας μικρός αριθμός στενών φίλων δεν αποτελεί από μόνος του πρόβλημα. Κάποιοι άνθρωποι προτιμούν λίγες και βαθιές σχέσεις, ενώ άλλοι αισθάνονται καλύτερα με έναν μεγαλύτερο κοινωνικό κύκλο.
Το βασικό ερώτημα είναι αν οι σχέσεις που υπάρχουν στη ζωή σας καλύπτουν τις ανάγκες σας για επικοινωνία, εμπιστοσύνη και συντροφιά. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει πολλούς γνωστούς και να αισθάνεται μόνος, ενώ κάποιος άλλος να έχει δύο στενούς φίλους και να νιώθει κοινωνικά ικανοποιημένος.
Βέβαια, αν κάποιος δεν έχει φίλους και αυτό του προκαλεί μοναξιά ή στενοχώρια, το συναίσθημά του αξίζει προσοχή. Η κοινωνική σύνδεση είναι σημαντική για την ευεξία και δεν χρειάζεται να αποδεχόμαστε τη μοναξιά ως κάτι αναπόφευκτο.
Η αναζήτηση νέων γνωριμιών, η συμμετοχή σε ομάδες και η επανασύνδεση με ανθρώπους που εκτιμούμε μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα πρώτα βήματα.
Τι προσφέρουν οι καλές φιλίες στην ψυχική και σωματική υγεία;
Οι ανθρώπινες σχέσεις δεν επηρεάζουν μόνο τη διάθεσή μας. Σύμφωνα με έκθεση του Γενικού Χειρουργού Δημόσιας Υγείας των ΗΠΑ το 2023, η κοινωνική σύνδεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη σωματική και ψυχική υγεία.
Η ύπαρξη υποστηρικτικών σχέσεων συνδέεται με καλύτερη διαχείριση του άγχους, μεγαλύτερη αίσθηση του ανήκειν και καλύτερη συνολική ευεξία. Αντίθετα, η χρόνια μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση έχουν συσχετιστεί με αυξημένους κινδύνους για την υγεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φίλοι μπορούν να αποτρέψουν κάθε πρόβλημα ή ότι ένας συγκεκριμένος αριθμός σχέσεων εξασφαλίζει ευτυχία. Εκείνο που έχει σημασία είναι να αισθανόμαστε ότι έχουμε ανθρώπους στους οποίους μπορούμε να απευθυνθούμε και ότι η παρουσία μας έχει αξία για εκείνους.
Μπορούμε να αποκτήσουμε νέους πραγματικούς φίλους μεγαλώνοντας;
Οι στενές φιλίες δεν δημιουργούνται αποκλειστικά στο σχολείο ή στα νεανικά χρόνια. Μπορούν να αναπτυχθούν και πολύ αργότερα, μέσα από τη δουλειά, τον αθλητισμό, τις κοινές δραστηριότητες ή μια απλή γνωριμία που σταδιακά γίνεται πιο ουσιαστική.
Το πρώτο βήμα είναι συνήθως η επαναλαμβανόμενη επαφή. Όταν συναντάμε έναν άνθρωπο αρκετές φορές, έχουμε περισσότερες ευκαιρίες να μιλήσουμε, να ανακαλύψουμε κοινά ενδιαφέροντα και να δημιουργήσουμε εμπιστοσύνη.
Σημαντικό ρόλο παίζει και η πρωτοβουλία. Ένα μήνυμα, μια πρόσκληση για καφέ ή μια συζήτηση μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας νέας φιλίας, εφόσον υπάρχει ενδιαφέρον και από τις δύο πλευρές.
Οι πραγματικές σχέσεις χρειάζονται χρόνο για να εξελιχθούν. Δεν υπάρχει όμως ηλικιακό όριο πέρα από το οποίο σταματάμε να μπορούμε να δημιουργήσουμε ουσιαστικούς δεσμούς.
Τελικά μετράει περισσότερο ο αριθμός ή η ποιότητα των φίλων;
Οι έρευνες δείχνουν ότι πολλοί άνθρωποι έχουν έναν μικρό κύκλο στενών φίλων, αλλά δεν υπάρχει ένας ιδανικός αριθμός που να ισχύει για όλους. Οι προσωπικές ανάγκες, ο χαρακτήρας και οι συνθήκες ζωής επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε και διατηρούμε σχέσεις.
Δεν χρειάζεται να έχετε πέντε στενούς φίλους επειδή αυτό αναφέρει μια θεωρία, ούτε να αισθάνεστε μειονεκτικά αν έχετε λιγότερους από κάποιον άλλον. Αντίστοιχα, ένας μεγαλύτερος κύκλος δεν σημαίνει ότι οι σχέσεις είναι λιγότερο ουσιαστικές.
Ίσως το πιο χρήσιμο ερώτημα να μην είναι «πόσους φίλους έχω;», αλλά «πόσους ανθρώπους νιώθω πραγματικά κοντά μου και πόσο αμοιβαίες είναι οι σχέσεις μας;».
Γιατί στο τέλος, η φιλία δεν είναι διαγωνισμός αριθμών. Είναι οι άνθρωποι με τους οποίους μπορούμε να μοιραστούμε όσα έχουν σημασία στη ζωή μας.
Πηγές:
