Το χαμομήλι χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στην παραδοσιακή φροντίδα του δέρματος και σήμερα αποτελεί συστατικό σε κρέμες, καθαριστικά, λοσιόν και άλλα καλλυντικά. Ορισμένες ενώσεις του παρουσιάζουν αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση σε εργαστηριακές και μικρές κλινικές μελέτες.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το χαμομήλι μπορεί να θεραπεύσει έκζεμα, ψωρίαση ή άλλες δερματολογικές παθήσεις. Τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητά του παραμένουν περιορισμένα και η χρήση του χρειάζεται προσοχή, ιδιαίτερα σε άτομα με αλλεργίες.
Τι είναι το χαμομήλι;
Το χαμομήλι ανήκει στην οικογένεια Asteraceae, στην οποία ανήκουν επίσης η μαργαρίτα, το χρυσάνθεμο και άλλα γνωστά φυτά.
Δύο είδη χρησιμοποιούνται συχνότερα σε φυτικά και καλλυντικά προϊόντα:
- Γερμανικό χαμομήλι: Matricaria chamomilla ή Matricaria recutita.
- Ρωμαϊκό χαμομήλι: Chamaemelum nobile.
Οι δύο ποικιλίες δεν έχουν ακριβώς την ίδια χημική σύνθεση. Για τον λόγο αυτό δεν είναι σωστό να θεωρούμε ότι οποιοδήποτε προϊόν που αναγράφει απλώς «χαμομήλι» έχει τις ίδιες ιδιότητες.
Γιατί χρησιμοποιείται σε προϊόντα περιποίησης;
Το χαμομήλι περιέχει διάφορες φυτικές ενώσεις που έχουν μελετηθεί για πιθανές βιολογικές δράσεις. Μεταξύ αυτών βρίσκονται φλαβονοειδή όπως η απιγενίνη και συστατικά του αιθέριου ελαίου όπως η α-βισαβολόλη και παράγωγα που σχετίζονται με το χαμαζουλένιο.
Σε εργαστηριακά μοντέλα και σε ορισμένες ανθρώπινες μελέτες έχουν παρατηρηθεί αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που το χαμομήλι συναντάται συχνά σε προϊόντα που προορίζονται για ήπια ή ευαίσθητη επιδερμίδα.
Η ύπαρξη όμως δραστικών φυτικών ενώσεων δεν σημαίνει αυτόματα ότι κάθε κρέμα ή έλαιο με χαμομήλι θα έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.
Μπορεί να βοηθήσει στην ερυθρότητα και τον ερεθισμό;
Από όλα τα πιθανά οφέλη του χαμομηλιού, η καταπραϋντική και αντιφλεγμονώδης δράση είναι από τα καλύτερα μελετημένα.
Υπάρχουν δεδομένα που δείχνουν ότι ορισμένα τοπικά παρασκευάσματα χαμομηλιού μπορούν να μειώσουν δείκτες φλεγμονής ή ερεθισμού του δέρματος. Ωστόσο, πολλές από τις μελέτες είναι μικρές, χρησιμοποιούν διαφορετικές συγκεντρώσεις και διαφορετικά σκευάσματα.
Γι’ αυτό δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το χαμομήλι θεραπεύει γενικά το έκζεμα, την ψωρίαση ή οποιαδήποτε άλλη φλεγμονώδη δερματοπάθεια.
Αν υπάρχει επίμονο έκζεμα, έντονος κνησμός, πόνος, πληγές ή εκτεταμένο εξάνθημα, χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο αντί για αυτοθεραπεία με φυτικά προϊόντα.
Προσφέρει πράγματι ενυδάτωση και «λάμψη»;
Το χαμομήλι από μόνο του δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ισχυρό ενυδατικό συστατικό. Η ενυδάτωση που προσφέρει μια κρέμα εξαρτάται κυρίως από ολόκληρη τη φόρμουλά της.
Συστατικά όπως γλυκερίνη, ουρία, υαλουρονικό οξύ, κεραμίδια και διάφορα μαλακτικά μπορούν να παίξουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη συγκράτηση υγρασίας.
Αν ένα καλά σχεδιασμένο προϊόν περιέχει παράλληλα χαμομήλι, το φυτικό εκχύλισμα μπορεί να προσφέρει μια επιπλέον καταπραϋντική δράση. Η βελτίωση της ενυδάτωσης και η μείωση του ερεθισμού μπορούν να κάνουν την επιδερμίδα να φαίνεται πιο ομαλή και υγιής, αλλά η «λάμψη» δεν αποτελεί συγκεκριμένο ιατρικό αποτέλεσμα.
Τι ισχύει για την αντιοξειδωτική δράση;
Ορισμένα συστατικά του χαμομηλιού παρουσιάζουν αντιοξειδωτική δραστηριότητα σε εργαστηριακές μελέτες. Αυτό έχει οδηγήσει στην ενσωμάτωσή του σε πολλά καλλυντικά προϊόντα.
Δεν υπάρχουν όμως επαρκή κλινικά στοιχεία που να δείχνουν ότι η εφαρμογή χαμομηλιού στο πρόσωπο καθυστερεί από μόνη της τις ρυτίδες ή «σταματά τη γήρανση» του δέρματος.
Για την πρόληψη της πρόωρης φωτογήρανσης, η καθημερινή προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία παραμένει πολύ σημαντικότερη από οποιοδήποτε μεμονωμένο φυτικό συστατικό.
Πώς να επιλέξετε προϊόν με χαμομήλι
Αν θέλετε να δοκιμάσετε χαμομήλι στην καθημερινή περιποίηση, είναι προτιμότερο να επιλέγετε τυποποιημένα καλλυντικά προϊόντα αντί να παρασκευάζετε μείγματα στο σπίτι.
Μπορεί να υπάρχει σε:
- ενυδατικές κρέμες,
- καθαριστικά προσώπου,
- λοσιόν σώματος,
- ορούς,
- προϊόντα για ευαίσθητο δέρμα.
Αν έχετε πολύ ευαίσθητη επιδερμίδα, προτιμήστε προϊόντα χωρίς έντονο άρωμα και χωρίς πολλά αιθέρια έλαια, επειδή τα αρωματικά συστατικά μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό σε ορισμένα άτομα.
Γιατί οι σπιτικές συνταγές χρειάζονται προσοχή
Μια συνηθισμένη συμβουλή είναι να βράσουμε χαμομήλι, να το αφήσουμε να κρυώσει και να το χρησιμοποιήσουμε ως toner ή κομπρέσα. Παρότι φαίνεται αθώο, ένα σπιτικό αφέψημα δεν διαθέτει το σύστημα συντήρησης ενός καλλυντικού προϊόντος.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να επιμολυνθεί με μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα αν αποθηκευτεί για αρκετές ημέρες.
Αντίστοιχα, μάσκες με γιαούρτι, μέλι και διάφορα φυτικά συστατικά δεν είναι απαραίτητα κατάλληλες για κάθε δέρμα. Μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό ή αλλεργική αντίδραση.
Για σταθερή καθημερινή χρήση είναι ασφαλέστερο να επιλέγεται ένα προϊόν που έχει παρασκευαστεί για χρήση στο δέρμα και περιλαμβάνει κατάλληλα συντηρητικά.
Μπορεί το χαμομήλι να προκαλέσει αλλεργία;
Ναι. Παρότι πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν προϊόντα χαμομηλιού χωρίς πρόβλημα, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής.
Ο κίνδυνος μπορεί να είναι μεγαλύτερος σε άτομα που είναι ήδη αλλεργικά σε φυτά της οικογένειας Asteraceae, όπως:
- αμβροσία,
- χρυσάνθεμα,
- μαργαρίτες,
- καλέντουλα και άλλα συγγενικά φυτά.
Σπανιότερα έχουν αναφερθεί και σοβαρότερες άμεσες αλλεργικές αντιδράσεις.
Αν ένα νέο προϊόν προκαλέσει κνησμό, κάψιμο, έντονη ερυθρότητα ή εξάνθημα, σταματήστε τη χρήση του. Σε επίμονη ή έντονη αντίδραση χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Χρειάζεται δοκιμή πριν από τη χρήση;
Σε άτομα με ιστορικό ευαίσθητου δέρματος ή αλλεργιών είναι συνετό ένα νέο καλλυντικό να δοκιμάζεται αρχικά σε μικρή περιοχή και να διακόπτεται αν προκαλέσει αντίδραση.
Αυτό δεν αντικαθιστά το επίσημο patch test που πραγματοποιεί δερματολόγος όταν υπάρχει υποψία αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής.
Αν γνωρίζετε ήδη ότι είστε αλλεργικοί σε χαμομήλι ή σε συγγενικά φυτά, είναι προτιμότερο να αποφεύγετε προϊόντα που περιέχουν εκχύλισμά του.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί γύρω από τα μάτια;
Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Οι κομπρέσες με σακουλάκια χαμομηλιού στα μάτια αποτελούν δημοφιλή σπιτική πρακτική, αλλά έχουν καταγραφεί αλλεργικές αντιδράσεις στην περιοχή των ματιών.
Επιπλέον, μη αποστειρωμένο αφέψημα δεν είναι κατάλληλο για εφαρμογή μέσα στο μάτι. Για ερεθισμό, επιπεφυκίτιδα ή άλλα οφθαλμολογικά συμπτώματα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο προϊόντα κατάλληλα για οφθαλμική χρήση και, όπου χρειάζεται, να ζητείται συμβουλή γιατρού.
Είναι κατάλληλο για έκζεμα ή ψωρίαση;
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να θεωρείται το χαμομήλι καθιερωμένη θεραπεία για έκζεμα ή ψωρίαση.
Ορισμένες μελέτες και πειραματικά δεδομένα δείχνουν πιθανή αντιφλεγμονώδη δράση, όμως οι κλινικές αποδείξεις δεν είναι αρκετές για να αντικαταστήσουν τις θεραπείες που συνιστά ο δερματολόγος.
Μάλιστα, επειδή το ίδιο το χαμομήλι μπορεί να προκαλέσει αλλεργική δερματίτιδα σε ορισμένους ανθρώπους, η χρήση του πάνω σε ήδη ερεθισμένο δέρμα δεν είναι πάντα κατάλληλη.
Τι μπορούμε τελικά να περιμένουμε από το χαμομήλι;
Το χαμομήλι είναι ένα ενδιαφέρον φυτικό συστατικό με πιθανή καταπραϋντική, αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση. Γι’ αυτό μπορεί να έχει θέση σε σωστά σχεδιασμένα προϊόντα καθημερινής περιποίησης.
Δεν αποτελεί όμως θεραπεία για δερματικές παθήσεις, ούτε υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι εξαφανίζει ρυτίδες, αυξάνει θεαματικά την ελαστικότητα ή προσφέρει από μόνο του έντονη ενυδάτωση.
Η καλύτερη προσέγγιση είναι να το αντιμετωπίζουμε ως ένα πιθανώς χρήσιμο καλλυντικό συστατικό και όχι ως «φυσικό φάρμακο». Και όπως συμβαίνει με κάθε φυτικό εκχύλισμα, το γεγονός ότι είναι φυσικό δεν σημαίνει ότι είναι κατάλληλο για όλους.
Πηγές:
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH) – Chamomile: Usefulness and Safety
- Review of evidence for topical herbal drugs in dermatology – chamomile and cutaneous inflammation
- Contact Dermatitis – μελέτες για αλλεργία εξ επαφής σε γερμανικό χαμομήλι και φυτά της οικογένειας Asteraceae
