Αν νομίζατε ότι οι ταινίες του James Bond είναι υπερβολικές, τότε η ιστορία του Project Azorian θα σας κάνει να αναθεωρήσετε. Πρόκειται για μια από τις πιο θρασείς και δαπανηρές επιχειρήσεις κατασκοπείας στην ιστορία του Ψυχρού Πολέμου. Η CIA επιχείρησε κάτι που όλοι θεωρούσαν αδύνατο εκείνη την εποχή. Ήθελαν να κλέψουν ένα ολόκληρο σοβιετικό υποβρύχιο από τον πάτο του ωκεανού. Το κόστος της αποστολής έφτασε σε αστρονομικά επίπεδα για τα δεδομένα της δεκαετίας του 1970. Η τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε ήταν δεκαετίες μπροστά από την εποχή της. Αυτή η επιχείρηση άλλαξε για πάντα τον τρόπο που διεξάγεται ο μυστικός πόλεμος των πληροφοριών.
Το μυστήριο της βύθισης του σοβιετικού K-129
Όλα ξεκίνησαν το 1968 στην καρδιά του Ειρηνικού Ωκεανού. Το σοβιετικό υποβρύχιο K-129 περιπολούσε έχοντας στο εσωτερικό του πυρηνικούς πυραύλους. Ξαφνικά το σκάφος εξαφανίστηκε από τα ραντάρ και τις επικοινωνίες της Μόσχας. Οι Σοβιετικοί ξεκίνησαν μια τεράστια επιχείρηση έρευνας και διάσωσης. Παρά τις προσπάθειές τους, δεν κατάφεραν να βρουν ούτε ένα ίχνος του υποβρυχίου. Η Σοβιετική Ένωση τελικά εγκατέλειψε τις έρευνες μετά από δύο μήνες. Θεώρησαν ότι το πλήρωμα και το σκάφος χάθηκαν για πάντα στην άβυσσο.
Η CIA ήξερε τι συνέβη στον βυθό
Οι Αμερικανοί όμως είχαν ένα κρυφό πλεονέκτημα στην περιοχή. Διέθεταν ένα εξελιγμένο δίκτυο υποβρύχιων ακουστικών αισθητήρων. Το σύστημα αυτό κατέγραψε έναν δυνατό θόρυβο έκρηξης στον ωκεανό. Με τη μέθοδο του τριγωνισμού, οι αναλυτές βρήκαν το ακριβές σημείο της βύθισης. Το υποβρύχιο βρισκόταν σε βάθος σχεδόν 5.000 μέτρων κάτω από την επιφάνεια. Οι Σοβιετικοί δεν είχαν ιδέα ότι οι εχθροί τους γνώριζαν την τοποθεσία. Αυτό το μυστικό έδωσε στη CIA μια μοναδική ευκαιρία για κατασκοπεία.
Ο θησαυρός που κρυβόταν μέσα στις λαμαρίνες
Γιατί όμως η CIA ενδιαφερόταν τόσο πολύ για ένα κατεστραμμένο υποβρύχιο; Ο στόχος τους δεν ήταν το μέταλλο ή το ίδιο το σκάφος ως αντικείμενο. Το K-129 μετέφερε κωδικοποιημένα βιβλία και συσκευές κρυπτογράφησης. Αν οι ΗΠΑ έπαιρναν αυτά τα έγγραφα, θα μπορούσαν να σπάσουν τις σοβιετικές επικοινωνίες. Επίσης, το υποβρύχιο μετέφερε τρεις πυρηνικούς πυραύλους τελευταίας τεχνολογίας. Οι Αμερικανοί επιστήμονες ήθελαν απεγνωσμένα να μελετήσουν τη σοβιετική πυρηνική τεχνολογία. Η επιτυχία της αποστολής θα έδινε στις ΗΠΑ το απόλυτο πλεονέκτημα στον Ψυχρό Πόλεμο.
Ένα σχέδιο που έμοιαζε με επιστημονική φαντασία
Η ανάσυρση ενός αντικειμένου 2.000 τόνων από τέτοιο βάθος δεν είχε ξαναγίνει ποτέ. Οι μηχανικοί της CIA έπρεπε να εφεύρουν εντελώς νέες μεθόδους. Αποφάσισαν να μην χρησιμοποιήσουν δύτες ή μικρά υποβρύχια οχήματα. Το σχέδιο προέβλεπε την κάθοδο μιας γιγάντιας δαγκάνας από ένα πλοίο στην επιφάνεια. Η δαγκάνα θα άρπαζε το υποβρύχιο και θα το ανέβαζε αργά προς τα πάνω. Το όλο εγχείρημα πήρε την κωδική ονομασία Project Azorian. Η μυστικότητα ήταν το πιο κρίσιμο στοιχείο για την επιτυχία του πλάνου.
Ο Howard Hughes και η τέλεια κάλυψη
Η CIA χρειαζόταν μια πειστική ιστορία για να δικαιολογήσει την παρουσία ενός τεράστιου πλοίου. Ζήτησαν τη βοήθεια του εκκεντρικού δισεκατομμυριούχου Howard Hughes. Δημιούργησαν μια ψεύτικη εταιρεία που υποτίθεται ότι θα έκανε εξορύξεις στον βυθό. Το πλοίο ονομάστηκε Hughes Glomar Explorer και ήταν ένα τεχνολογικό θαύμα. Είχε μια τεράστια τρύπα στο κέντρο του, γνωστή ως “Moon Pool”. Μέσα από αυτή την τρύπα θα περνούσε η δαγκάνα και το υποβρύχιο. Ο κόσμος πίστευε ότι ο Hughes έψαχνε για ορυκτά μαγγανίου στον ωκεανό.
Η κατασκευή του Hughes Glomar Explorer
Το πλοίο κόστισε εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και κατασκευάστηκε με άκρα μυστικότητα. Διέθετε συστήματα σταθεροποίησης που δεν υπήρχαν πουθενά αλλού στον κόσμο. Έπρεπε να παραμένει ακίνητο πάνω από το σημείο παρά τα κύματα και τους ανέμους. Η δαγκάνα που θα σήκωνε το υποβρύχιο ονομάστηκε “Clementine”. Ήταν κατασκευασμένη από ειδικό ατσάλι για να αντέχει τις τρομερές πιέσεις του βυθού. Οι εργαζόμενοι στο πλοίο δεν γνώριζαν όλοι την πραγματική φύση της αποστολής τους. Μόνο ένας πολύ μικρός κύκλος ανθρώπων ήξερε για το Project Azorian.
Η κρίσιμη στιγμή της ανάσυρσης
Το καλοκαίρι του 1974, το Hughes Glomar Explorer έφτασε πάνω από το ναυάγιο. Οι καιρικές συνθήκες ήταν δύσκολες και η ένταση στο πλοίο ήταν στα ύψη. Η δαγκάνα Clementine άρχισε να κατεβαίνει αργά προς τον πυθμένα. Χρειάστηκαν πολλές ώρες για να φτάσει στο βάθος των 5.000 μέτρων. Οι κάμερες στον βυθό έστελναν εικόνες στους πράκτορες της CIA στο πλοίο. Τελικά, η δαγκάνα κατάφερε να πιάσει το σοβιετικό υποβρύχιο. Η διαδικασία της ανόδου ξεκίνησε με εξαιρετικά αργούς ρυθμούς.
Η καταστροφή που παραλίγο να τινάξει τα πάντα στον αέρα
Καθώς το υποβρύχιο ανέβαινε, συνέβη κάτι απρόσμενο και τρομακτικό. Ένα μέρος της δαγκάνας έσπασε λόγω της τεράστιας πίεσης και της κόπωσης του υλικού. Το μεγαλύτερο μέρος του K-129 γλίστρησε και έπεσε ξανά στον βυθό της θάλασσας. Οι πράκτορες παρακολουθούσαν με τρόμο το πολύτιμο φορτίο τους να χάνεται. Μόνο το μπροστινό τμήμα του υποβρυχίου έμεινε σφηνωμένο στη δαγκάνα. Παρά την αποτυχία, αποφάσισαν να συνεχίσουν την ανάσυρση αυτού του μικρού τμήματος. Η απογοήτευση ήταν τεράστια, αλλά η αποστολή δεν είχε τελειώσει ακόμα.
Τι βρήκαν οι Αμερικανοί στα συντρίμμια
Όταν το τμήμα του υποβρυχίου έφτασε στο πλοίο, ξεκίνησε η έρευνα. Δυστυχώς, τα κωδικοποιημένα βιβλία και οι πύραυλοι βρίσκονταν στο κομμάτι που χάθηκε. Ωστόσο, βρήκαν τα σώματα έξι Σοβιετικών ναυτών που είχαν εγκλωβιστεί εκεί. Οι Αμερικανοί τους έθαψαν στη θάλασσα με όλες τις στρατιωτικές τιμές. Η τελετή καταγράφηκε σε βίντεο και παραδόθηκε χρόνια μετά στη Ρωσία. Επίσης, βρήκαν δύο πυρηνικές τορπίλες και διάφορα δείγματα σοβιετικού ατσαλιού. Αν και δεν πήραν όλα όσα ήθελαν, η τεχνική επιτυχία ήταν πρωτοφανής.
Η αποκάλυψη του σκανδάλου στον τύπο
Το μυστικό του Project Azorian δεν έμεινε για πάντα κρυφό. Το 1975, η εφημερίδα Los Angeles Times αποκάλυψε την ιστορία στο κοινό. Η είδηση προκάλεσε παγκόσμιο σοκ και διπλωματικό πυρετό. Η Σοβιετική Ένωση εξοργίστηκε με την παραβίαση των διεθνών κανόνων. Η CIA βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση και έπρεπε να αντιδράσει. Οι δημοσιογράφοι πίεζαν για επίσημες απαντήσεις σχετικά με το κόστος και τον σκοπό. Ήταν μια από τις μεγαλύτερες διαρροές πληροφοριών στην ιστορία των ΗΠΑ.
Η γέννηση της φράσης Glomar Denial
Όταν οι δημοσιογράφοι ρώτησαν τη CIA για το πλοίο Glomar Explorer, έλαβαν μια ιστορική απάντηση. Η υπηρεσία είπε ότι δεν μπορεί «ούτε να επιβεβαιώσει, ούτε να διαψεύσει» την ύπαρξη της επιχείρησης. Αυτή η φράση έμεινε στην ιστορία ως η απάντηση “Glomar”. Χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα από κρατικές υπηρεσίες σε όλο τον κόσμο. Επιτρέπει στην κυβέρνηση να προστατεύει μυστικά χωρίς να λέει ψέματα. Είναι ίσως η πιο διαχρονική κληρονομιά αυτής της παράξενης αποστολής.
Η τεχνολογική κληρονομιά του Project Azorian
Παρά τη μερική αποτυχία της, η επιχείρηση θεωρείται θρίαμβος της μηχανικής. Οι τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα. Η μέθοδος σταθεροποίησης πλοίων σε βαθιά νερά άλλαξε την πετρελαϊκή βιομηχανία. Το Hughes Glomar Explorer συνέχισε να εργάζεται σε άλλες αποστολές για πολλά χρόνια. Απέδειξε ότι ο άνθρωπος μπορεί να επιχειρεί σε βάθη που θεωρούνταν απρόσιτα. Το κόστος των 800 εκατομμυρίων δολαρίων ήταν τεράστιο, αλλά η γνώση που αποκτήθηκε ήταν ανεκτίμητη.
Μια ιστορία που ξεπερνά τη φαντασία
Το Project Azorian παραμένει μια από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες του 20ού αιώνα. Μας θυμίζει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια κυβέρνηση για να αποκτήσει ένα πλεονέκτημα. Συνδυάζει την υψηλή τεχνολογία, την κατασκοπεία και το θράσος σε μια μοναδική δόση. Ακόμα και σήμερα, πολλές λεπτομέρειες της αποστολής παραμένουν απόρρητες. Το σοβιετικό υποβρύχιο K-129 αναπαύεται ακόμα στον βυθό του Ειρηνικού. Η ιστορία του όμως θα συνεχίσει να εμπνέει βιβλία και ταινίες για πάντα.
