Η οδοντόκρεμα μοιάζει με ένα απλό προϊόν καθημερινής χρήσης, αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα προσεκτικά σχεδιασμένο μείγμα από δραστικά και βοηθητικά συστατικά. Άλλα προστατεύουν από την τερηδόνα, άλλα απομακρύνουν πλάκα και επιφανειακούς λεκέδες και άλλα δίνουν υφή, γεύση ή αφρό.
Το σημαντικότερο είναι ότι δεν κάνουν όλα τα συστατικά την ίδια δουλειά. Το φθόριο, για παράδειγμα, έχει σαφώς τεκμηριωμένη δράση κατά της τερηδόνας, ενώ ο αφρός, η γεύση μέντας ή η ένδειξη «φυσικό» δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη καλύτερης προστασίας των δοντιών.
Φθόριο: Το βασικό συστατικό κατά της τερηδόνας
Το φθόριο είναι το σημαντικότερο δραστικό συστατικό στις περισσότερες οδοντόκρεμες που έχουν στόχο την πρόληψη της τερηδόνας.
Στις οδοντόκρεμες μπορεί να βρίσκεται σε διαφορετικές μορφές, όπως:
- fluoride sodium (sodium fluoride),
- stannous fluoride,
- sodium monofluorophosphate.
Η βασική του δράση είναι τοπική, δηλαδή πάνω στην επιφάνεια των δοντιών και μέσα στην οδοντική πλάκα.
Πώς λειτουργεί το φθόριο
Κάθε φορά που τρώμε υδατάνθρακες, βακτήρια της οδοντικής πλάκας μπορούν να παράγουν οξέα. Τα οξέα αυτά αφαιρούν σταδιακά μεταλλικά στοιχεία από το σμάλτο, μια διαδικασία που ονομάζεται απομεταλλικοποίηση.
Το σάλιο βοηθά φυσιολογικά να επιστρέψουν ασβέστιο και φωσφορικά στην επιφάνεια των δοντιών. Το φθόριο ενισχύει αυτή τη διαδικασία και βοηθά στη δημιουργία μιας επιφάνειας περισσότερο ανθεκτικής στις επόμενες επιθέσεις οξέων.
Έτσι μπορεί να συμβάλει στην επαναμεταλλικοποίηση πολύ πρώιμων βλαβών τερηδόνας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορεί να ξαναδημιουργήσει σμάλτο που έχει ήδη χαθεί ή να κλείσει μια κοιλότητα. Όταν έχει σχηματιστεί πραγματική οπή στο δόντι, μπορεί να απαιτείται οδοντιατρική θεραπεία.
Γιατί έχει σημασία η συγκέντρωση φθορίου
Οι κοινές οδοντόκρεμες ενηλίκων με φθόριο περιέχουν συνήθως περίπου 1.000 έως 1.500 ppm φθορίου, ανάλογα με το προϊόν και τη χώρα.
Υπάρχουν επίσης οδοντόκρεμες υψηλότερης συγκέντρωσης που χρησιμοποιούνται σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο τερηδόνας και χορηγούνται κατόπιν οδοντιατρικής ή ιατρικής οδηγίας.
Για τα παιδιά έχει ιδιαίτερη σημασία η χρήση της κατάλληλης ποσότητας οδοντόκρεμας για την ηλικία τους και η αποφυγή κατάποσης μεγάλων ποσοτήτων.
SLS: Γιατί κάνει την οδοντόκρεμα να αφρίζει
Το Sodium Lauryl Sulfate (SLS) είναι ένα επιφανειοδραστικό συστατικό. Βοηθά το νερό, το σάλιο και τα συστατικά της οδοντόκρεμας να αναμειχθούν και να απλωθούν πιο εύκολα στις επιφάνειες του στόματος.
Παράλληλα δημιουργεί τον χαρακτηριστικό αφρό που πολλοί έχουμε συνδέσει με το βούρτσισμα.
Ο αφρός όμως δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να καθαριστούν σωστά τα δόντια. Το μηχανικό βούρτσισμα και η σωστή σύνθεση της οδοντόκρεμας έχουν μεγαλύτερη σημασία.
Μπορεί το SLS να ερεθίσει το στόμα;
Οι περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν οδοντόκρεμες με SLS χωρίς πρόβλημα. Σε ορισμένους όμως μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του στοματικού βλεννογόνου.
Μελέτες σε άτομα που παρουσιάζουν επανειλημμένα άφθες έχουν δείξει ότι η χρήση οδοντόκρεμας χωρίς SLS μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μειώσει τον αριθμό, τη διάρκεια ή τον πόνο των ελκών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το SLS προκαλεί άφθες σε όλους ούτε ότι όλοι χρειάζονται οδοντόκρεμα χωρίς SLS.
Τι κάνουν τα λειαντικά συστατικά
Οι οδοντόκρεμες περιέχουν συνήθως ήπια λειαντικά, τα οποία βοηθούν το βούρτσισμα να απομακρύνει οδοντική πλάκα, υπολείμματα και επιφανειακούς λεκέδες.
Συνηθισμένα παραδείγματα είναι:
- hydrated silica,
- calcium carbonate,
- calcium phosphates,
- sodium bicarbonate.
Η λειαντικότητα μιας οδοντόκρεμας εξαρτάται από το είδος, το μέγεθος και την ποσότητα των σωματιδίων αλλά και από ολόκληρη τη σύνθεση του προϊόντος.
Baking soda: Τι μπορεί πραγματικά να κάνει
Το διττανθρακικό νάτριο ή baking soda χρησιμοποιείται ως λειαντικό σε αρκετές οδοντόκρεμες.
Έχει σχετικά χαμηλή σκληρότητα σε σχέση με το σμάλτο και την οδοντίνη και μπορεί να βοηθήσει στην απομάκρυνση εξωτερικών λεκέδων, όπως εκείνων που δημιουργούνται από καφέ, τσάι ή άλλες τροφές.
Γι’ αυτό μια οδοντόκρεμα που περιέχει baking soda μπορεί σταδιακά να κάνει τα δόντια να φαίνονται καθαρότερα ή φωτεινότερα.
Δεν αλλάζει όμως το φυσικό εσωτερικό χρώμα του δοντιού όπως μπορεί να συμβεί με επαγγελματικές ή άλλες μεθόδους λεύκανσης που χρησιμοποιούν υπεροξείδια.
Είναι το baking soda πάντα ακίνδυνο για το σμάλτο;
Ως συστατικό κατάλληλα σχεδιασμένης οδοντόκρεμας, το διττανθρακικό νάτριο θεωρείται σχετικά ήπιο λειαντικό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να τρίβουμε τα δόντια καθημερινά με οποιοδήποτε αυτοσχέδιο μείγμα μαγειρικής σόδας.
Η ασφάλεια μιας οδοντόκρεμας εξαρτάται από ολόκληρη τη σύνθεση, τη λειαντικότητά της, τη συχνότητα χρήσης, τη δύναμη του βουρτσίσματος και την κατάσταση των δοντιών.
Stannous fluoride: Φθόριο με επιπλέον δράσεις
Το stannous fluoride είναι μία από τις μορφές φθορίου που χρησιμοποιούνται σε σύγχρονες οδοντόκρεμες.
Εκτός από την προστασία από την τερηδόνα, ορισμένες συνθέσεις με stannous fluoride μπορούν να χρησιμοποιούνται για τη μείωση της ουλίτιδας ή της οδοντικής ευαισθησίας.
Το αν μια συγκεκριμένη οδοντόκρεμα έχει αυτές τις ιδιότητες εξαρτάται από τη σύνθεση και τις εγκεκριμένες ενδείξεις του προϊόντος.
Τι περιέχουν οι οδοντόκρεμες για ευαίσθητα δόντια
Η ευαισθησία εμφανίζεται συχνά όταν εκτεθεί η οδοντίνη και εξωτερικά ερεθίσματα, όπως κρύο ή ζεστό, προκαλούν πόνο.
Οδοντόκρεμες για ευαίσθητα δόντια μπορεί να περιέχουν συστατικά όπως:
- potassium nitrate,
- stannous fluoride,
- άλλους παράγοντες που μειώνουν τη διέγερση των νεύρων ή αποφράσσουν τα οδοντινικά σωληνάρια.
Αν η ευαισθησία εμφανιστεί ξαφνικά ή επιμένει, χρειάζεται έλεγχος από οδοντίατρο, επειδή μπορεί να οφείλεται σε τερηδόνα, ρωγμή, υποχώρηση ούλων ή άλλο πρόβλημα.
Τι έγινε με το triclosan
Το triclosan είναι αντιμικροβιακή ουσία που χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν σε ορισμένες οδοντόκρεμες για τη μείωση της πλάκας και της ουλίτιδας.
Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως ένα συνηθισμένο συστατικό των σημερινών οδοντόκρεμων. Η American Dental Association αναφέρει ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες οδοντόκρεμες με triclosan δεν είναι πλέον εμπορικά διαθέσιμες από το 2019.
Οι σύγχρονες οδοντόκρεμες χρησιμοποιούν άλλες δραστικές ουσίες και συστήματα για τον έλεγχο της πλάκας και της ουλίτιδας.
Τι ρόλο παίζουν τα αρώματα και η μέντα
Συστατικά όπως έλαιο μέντας, menthol και άλλα αρωματικά χρησιμοποιούνται κυρίως για να κάνουν τη γεύση της οδοντόκρεμας πιο ευχάριστη και να αφήνουν αίσθηση φρεσκάδας.
Δεν πρέπει να συγχέουμε την αίσθηση δροσιάς με την πραγματική απομάκρυνση της πλάκας ή την πρόληψη της τερηδόνας.
Μια οδοντόκρεμα μπορεί επομένως να έχει πολύ έντονη γεύση μέντας χωρίς να προστατεύει περισσότερο τα δόντια από μια άλλη.
Το «φυσικό» σημαίνει καλύτερο;
Όχι απαραίτητα. Οι όροι «φυσικό» και «χωρίς χημικά» χρησιμοποιούνται συχνά στο μάρκετινγκ, αλλά επιστημονικά όλα τα συστατικά αποτελούνται από χημικές ουσίες.
Το σημαντικό είναι αν ένα συστατικό έχει τεκμηριωμένη αποτελεσματικότητα και αν χρησιμοποιείται σε ασφαλή συγκέντρωση.
Για παράδειγμα, ένα αιθέριο έλαιο δεν είναι αυτομάτως ασφαλέστερο επειδή προέρχεται από φυτό. Ορισμένα αρωματικά και αιθέρια έλαια μπορούν να ερεθίσουν ή να προκαλέσουν αλλεργική αντίδραση σε ευαίσθητα άτομα.
Τι κάνει η γλυκερίνη και οι υγραντικές ουσίες
Η οδοντόκρεμα δεν αποτελείται μόνο από δραστικές ουσίες. Χρειάζεται επίσης συστατικά που της δίνουν την κατάλληλη υφή και εμποδίζουν την ξήρανσή της.
Υγραντικές ουσίες όπως η γλυκερίνη και η sorbitol βοηθούν την πάστα να παραμένει μαλακή και ομοιογενής μέσα στο σωληνάριο.
Δεν αποτελούν το βασικό συστατικό κατά της τερηδόνας, αλλά είναι απαραίτητα για τη σωστή μορφή και χρήση του προϊόντος.
Γιατί υπάρχουν πυκνωτικά και συνδετικά συστατικά
Οδοντόκρεμες μπορεί να περιέχουν cellulose gums, carrageenan ή άλλες ουσίες που λειτουργούν ως πυκνωτικά και συνδετικά.
Χωρίς αυτά, τα υγρά και στερεά συστατικά θα μπορούσαν να διαχωριστούν και το προϊόν δεν θα διατηρούσε την επιθυμητή σύσταση.
Οι λευκαντικές οδοντόκρεμες λευκαίνουν πραγματικά τα δόντια;
Οι περισσότερες λευκαντικές οδοντόκρεμες λειτουργούν κυρίως αφαιρώντας επιφανειακούς λεκέδες μέσω λειαντικών και άλλων καθαριστικών συστατικών.
Έτσι μπορεί να επαναφέρουν σε κάποιο βαθμό το φυσικό χρώμα της επιφάνειας του δοντιού, αλλά συνήθως δεν αλλάζουν σημαντικά το εσωτερικό χρώμα του σμάλτου και της οδοντίνης.
Ορισμένες ειδικές συνθέσεις μπορεί να περιέχουν και διαφορετικούς λευκαντικούς παράγοντες, επομένως η δράση εξαρτάται από το συγκεκριμένο προϊόν.
Τι να κοιτάζουμε όταν αγοράζουμε οδοντόκρεμα
Για τους περισσότερους ανθρώπους, το σημαντικότερο είναι μια οδοντόκρεμα με φθόριο κατάλληλη για την ηλικία και τις ανάγκες τους.
Από εκεί και πέρα η επιλογή μπορεί να αλλάξει ανάλογα με το πρόβλημα:
- Για τερηδόνα: οδοντόκρεμα με φθόριο.
- Για ευαισθησία: προϊόν με τεκμηριωμένο απευαισθητοποιητικό συστατικό.
- Για ουλίτιδα: προϊόν με κατάλληλο δραστικό συστατικό και ταυτόχρονα σωστό μηχανικό καθαρισμό.
- Για επιφανειακούς λεκέδες: κατάλληλη λευκαντική ή stain-removing σύνθεση.
- Για άφθες ή ευαίσθητο στόμα: μπορεί να δοκιμαστεί προϊόν χωρίς SLS.
Οι ανάγκες όμως διαφέρουν και ο οδοντίατρος μπορεί να προτείνει διαφορετικό προϊόν όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος τερηδόνας, περιοδοντική νόσος ή έντονη ευαισθησία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το φθόριο να ξαναφτιάξει χαμένο σμάλτο;
Όχι αν έχει ήδη χαθεί σημαντική ποσότητα οδοντικού ιστού ή έχει δημιουργηθεί κοιλότητα. Το φθόριο μπορεί όμως να βοηθήσει στην επαναμεταλλικοποίηση πολύ πρώιμων βλαβών πριν εξελιχθούν σε πραγματική κοιλότητα.
Χρειάζεται η οδοντόκρεμα να κάνει πολύ αφρό για να καθαρίζει;
Όχι. Ο αφρός δημιουργείται κυρίως από επιφανειοδραστικά όπως το SLS. Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται περισσότερο από το σωστό βούρτσισμα και τα δραστικά συστατικά της οδοντόκρεμας.
Είναι καλύτερη η οδοντόκρεμα χωρίς SLS;
Όχι για όλους. Οι περισσότεροι χρησιμοποιούν SLS χωρίς πρόβλημα. Άτομα με ευαίσθητο βλεννογόνο ή επαναλαμβανόμενες άφθες μπορεί να προτιμήσουν ένα προϊόν χωρίς SLS.
Το baking soda λευκαίνει τα δόντια;
Μπορεί να βοηθήσει στην αφαίρεση εξωτερικών λεκέδων και έτσι τα δόντια να φαίνονται φωτεινότερα. Δεν αλλάζει όμως απαραίτητα το φυσικό εσωτερικό χρώμα των δοντιών.
Υπάρχει ακόμη triclosan στις οδοντόκρεμες;
Χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν σε ορισμένα προϊόντα, αλλά δεν αποτελεί πλέον τυπικό συστατικό των σύγχρονων οδοντόκρεμων και στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι εμπορικά διαθέσιμο σε οδοντόκρεμα από το 2019.
Τελικά ποιο συστατικό πρέπει να προσέχω περισσότερο;
Για έναν άνθρωπο χωρίς κάποια ειδική οδοντιατρική ανάγκη, το σημαντικότερο τεκμηριωμένο χαρακτηριστικό είναι συνήθως η παρουσία κατάλληλης ποσότητας φθορίου. Τα υπόλοιπα συστατικά επιλέγονται ανάλογα με ανάγκες όπως ευαισθησία, ουλίτιδα ή επιφανειακοί λεκέδες.
Η οδοντόκρεμα λοιπόν δεν είναι απλώς ένας αφρός με γεύση μέντας. Είναι ένα σύστημα δραστικών και βοηθητικών συστατικών, με το φθόριο να αποτελεί το βασικό όπλο κατά της τερηδόνας και τα λειαντικά, τα επιφανειοδραστικά και τα ειδικά θεραπευτικά συστατικά να εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Η σωστή επιλογή όμως έχει αξία μόνο όταν συνδυάζεται με συστηματικό και σωστό βούρτσισμα.
Πηγές:
