Με την άνοδο της θερμοκρασίας τα κουνούπια γίνονται πιο δραστήρια και η παρουσία τους σε κήπους, αυλές και μπαλκόνια γίνεται αισθητά μεγαλύτερη. Έτσι, κάθε καλοκαίρι επανέρχεται και η συζήτηση για φυτά που υποτίθεται ότι μπορούν να τα κρατήσουν μακριά.
Βασιλικός, λεβάντα, μέντα, δεντρολίβανο και σιτρονέλλα περιέχουν αρωματικές ουσίες που έχουν μελετηθεί για πιθανή απωθητική δράση. Υπάρχει όμως μια σημαντική διαφορά: οι περισσότερες μελέτες εξετάζουν αιθέρια έλαια ή εκχυλίσματα των φυτών και όχι απλώς μια γλάστρα τοποθετημένη στο μπαλκόνι.
Μπορούν πραγματικά τα φυτά να διώξουν τα κουνούπια;
Αρκετά φυτικά αιθέρια έλαια έχουν εμφανίσει απωθητική δράση έναντι κουνουπιών σε εργαστηριακές δοκιμές. Ανάμεσά τους βρίσκονται έλαια από φυτά όπως η σιτρονέλλα, η μέντα, η λεβάντα, το δεντρολίβανο, ο βασιλικός και ορισμένα είδη γερανιού.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το ίδιο αποτέλεσμα επιτυγχάνεται απλώς και μόνο επειδή έχουμε το φυτό δίπλα μας. Οι ουσίες που εξετάζονται στις μελέτες βρίσκονται συνήθως σε συγκεκριμένες συγκεντρώσεις μέσα σε αιθέρια έλαια ή ειδικά σκευάσματα.
Τα περισσότερα φυτικά αιθέρια έλαια είναι επίσης ιδιαίτερα πτητικά. Το άρωμά τους εξατμίζεται γρήγορα και γι’ αυτό η διάρκεια προστασίας τους μπορεί να είναι περιορισμένη όταν δεν περιλαμβάνονται σε κατάλληλη σύνθεση.
1. Αγεράτο (Ageratum houstonianum)
Το αγεράτο είναι ένα καλλωπιστικό φυτό με χαρακτηριστικά μπλε ή μοβ άνθη. Ορισμένες ουσίες που περιέχουν φυτά του γένους Ageratum έχουν μελετηθεί για δράση απέναντι σε έντομα.
Δεν υπάρχουν όμως επαρκή στοιχεία ώστε μια γλάστρα με αγεράτο να θεωρείται αποτελεσματικό αντικουνουπικό για ανθρώπους. Καλύτερα να το επιλέγουμε για την εμφάνισή του και όχι ως βασικό μέσο προστασίας.
2. Αρμπαρόριζα (Pelargonium)
Η αρμπαρόριζα είναι γνωστή για το έντονο άρωμά της και διάφορα είδη του γένους Pelargonium παράγουν αιθέρια έλαια που περιέχουν γερανιόλη και άλλες αρωματικές ουσίες.
Ορισμένα από αυτά τα έλαια έχουν μελετηθεί για εντομοαπωθητική δράση. Η παρουσία όμως του φυτού στο μπαλκόνι δεν προσφέρει την ίδια συγκέντρωση των δραστικών ουσιών.
3. Βασιλικός (Ocimum basilicum)
Ο βασιλικός είναι από τα φυτά που έχουν μελετηθεί περισσότερο για τις αρωματικές ενώσεις τους. Αιθέρια έλαια από είδη του γένους Ocimum έχουν παρουσιάσει απωθητική δράση σε εργαστηριακές δοκιμές.
Μια γλάστρα βασιλικού, πάντως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με ένα ελεγμένο εντομοαπωθητικό προϊόν.
4. Δεντρολίβανο (Salvia rosmarinus)
Το δεντρολίβανο, γνωστό παλαιότερα με την επιστημονική ονομασία Rosmarinus officinalis, περιέχει έντονα αρωματικό αιθέριο έλαιο.
Το έλαιο του έχει εξεταστεί σε μελέτες για πιθανή απωθητική δράση απέναντι σε κουνούπια, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το ίδιο το φυτό δημιουργεί μια προστατευτική «ζώνη» γύρω από τη γλάστρα.
5. Κατηφές (Tagetes spp.)
Ο κατηφές χρησιμοποιείται συχνά σε κήπους και είναι γνωστός για το έντονο άρωμά του. Εκχυλίσματα και αιθέρια έλαια ειδών Tagetes έχουν μελετηθεί για δράση απέναντι σε έντομα.
Η ύπαρξή του όμως ανάμεσα στα υπόλοιπα φυτά του κήπου δεν εγγυάται ότι τα κουνούπια θα εξαφανιστούν από τον χώρο.
6. Λεβάντα (Lavandula angustifolia)
Το αιθέριο έλαιο λεβάντας είναι ένα ακόμη φυτικό προϊόν που έχει εξεταστεί για απωθητική δράση απέναντι σε κουνούπια.
Η λεβάντα παραμένει εξαιρετική επιλογή για έναν αρωματικό μεσογειακό κήπο ή μπαλκόνι, αλλά δεν πρέπει να βασιζόμαστε αποκλειστικά σε αυτή για προστασία από τσιμπήματα.
7. Λουίζα (Aloysia citrodora)
Η λουίζα έχει χαρακτηριστικό άρωμα λεμονιού και καλλιεργείται εύκολα σε γλάστρες και κήπους.
Το έντονο άρωμά της οφείλεται σε πτητικές ενώσεις των φύλλων της. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό μιας απλής γλάστρας λουίζας ως αξιόπιστου αντικουνουπικού.
8. Μελισσόχορτο (Melissa officinalis)
Το μελισσόχορτο είναι άλλο ένα έντονα αρωματικό φυτό της οικογένειας της μέντας. Τα φύλλα του απελευθερώνουν χαρακτηριστικό άρωμα όταν τρίβονται.
Παρότι αρωματικές ενώσεις του έχουν ερευνηθεί, η καλλιέργεια μελισσόχορτου στο μπαλκόνι δεν προσφέρει τεκμηριωμένη προστασία από τα τσιμπήματα.
9. Μέντα (Mentha spp.)
Η μέντα περιέχει έντονα αρωματικά συστατικά και το αιθέριο έλαιο μέντας έχει μελετηθεί για απωθητική δράση απέναντι σε κουνούπια.
Και εδώ όμως πρέπει να ξεχωρίζουμε το συμπυκνωμένο αιθέριο έλαιο από το ζωντανό φυτό. Το γεγονός ότι μια μέντα μυρίζει έντονα όταν τρίψουμε τα φύλλα της δεν σημαίνει ότι απωθεί αποτελεσματικά τα κουνούπια σε ολόκληρο τον χώρο.
10. Σιτρονέλλα και λεμονόχορτο (Cymbopogon)
Η σιτρονέλλα είναι ίσως το πιο γνωστό φυτικό όνομα που συνδέεται με τα κουνούπια. Χρειάζεται όμως μια διευκρίνιση: το Cymbopogon citratus είναι το λεμονόχορτο, ενώ το αιθέριο έλαιο citronella παράγεται κυρίως από άλλα συγγενικά είδη, όπως τα Cymbopogon nardus και Cymbopogon winterianus.
Αιθέρια έλαια από είδη Cymbopogon έχουν παρουσιάσει σημαντική απωθητική δράση σε εργαστηριακές δοκιμές. Η αποτελεσματικότητα όμως εξαρτάται από τη συγκέντρωση και τη σύνθεση του προϊόντος, ενώ τα πτητικά συστατικά τους εξατμίζονται σχετικά γρήγορα.
Τι λειτουργεί καλύτερα για λιγότερα κουνούπια στο μπαλκόνι;
Το σημαντικότερο μέτρο είναι να περιορίζουμε τα σημεία όπου μπορούν να αναπαραχθούν. Τα κουνούπια χρειάζονται νερό για να ολοκληρώσουν τον κύκλο ζωής τους, ακόμη και σε πολύ μικρές ποσότητες.
Γι’ αυτό καλό είναι τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα να αδειάζουμε ή να καθαρίζουμε:
- πιατάκια από γλάστρες,
- κουβάδες και ποτιστήρια,
- δοχεία που συγκρατούν νερό,
- μικρές παιδικές πισίνες,
- υδρορροές και άλλα σημεία όπου λιμνάζει νερό.
Για προσωπική προστασία, ειδικά σε περιοχές όπου τα κουνούπια μπορούν να μεταδώσουν νοσήματα, οι αρμόδιες υγειονομικές αρχές συνιστούν εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα.
Τα αρωματικά φυτά μπορούν λοιπόν να κάνουν το μπαλκόνι πιο όμορφο και ευχάριστο και ορισμένα από τα αιθέρια έλαιά τους παρουσιάζουν ενδιαφέρουσα απωθητική δράση. Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζονται ως «φυσική ασπίδα» που από μόνη της λύνει το πρόβλημα των κουνουπιών.
Πηγές:
