Απέναντι από την Ελαφόνησο, στην περιοχή των Βιγκλαφίων Λακωνίας, βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους ενάλιους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας: το Παυλοπέτρι.
Κάτω από τα ρηχά νερά, ανάμεσα στη μικρή νησίδα Παυλοπέτρι και την ακτή της Πούντας, σώζονται τα κατάλοιπα μιας προϊστορικής πόλης που κατοικήθηκε πριν από χιλιάδες χρόνια και θεωρείται η αρχαιότερη γνωστή βυθισμένη πόλη στον κόσμο.
Μια ολόκληρη προϊστορική πόλη κάτω από τη θάλασσα
Το Παυλοπέτρι ξεχωρίζει επειδή κάτω από το νερό διατηρούνται στοιχεία της πολεοδομικής του διάταξης.
Οι αρχαιολόγοι έχουν εντοπίσει κτιριακά συγκροτήματα, αυλές, δρόμους και ταφικά κατάλοιπα, στοιχεία που επιτρέπουν να σχηματίσουμε μια εικόνα για την οργάνωση του οικισμού.
Η UNESCO χαρακτηρίζει το Παυλοπέτρι ως την αρχαιότερη γνωστή βυθισμένη πόλη στον κόσμο και τοποθετεί την κατοίκησή του από την 3η χιλιετία π.Χ. έως περίπου το 1100 π.Χ.
Πότε ανακαλύφθηκε το Παυλοπέτρι;
Τα πρώτα γνωστά στοιχεία για υποθαλάσσια κατάλοιπα στην περιοχή καταγράφηκαν ήδη το 1904 από τον Έλληνα γεωλόγο Φωκίωνα Νέγρη.
Η σημασία τους, όμως, δεν έγινε τότε πλήρως αντιληπτή.
Το 1967 ο ωκεανογράφος Nicholas Flemming επανεντόπισε τα κατάλοιπα και αναγνώρισε ότι επρόκειτο για έναν βυθισμένο προϊστορικό οικισμό.
Την επόμενη χρονιά, ομάδα του Πανεπιστημίου του Cambridge πραγματοποίησε συστηματική έρευνα και χαρτογράφηση της περιοχής.
Τι βρήκαν οι πρώτες έρευνες
Η αποστολή του 1968 χαρτογράφησε κατάλοιπα σε έκταση περίπου 300 επί 100 μέτρων.
Καταγράφηκαν τουλάχιστον 15 κτιριακά συγκροτήματα, αυλές, δρόμοι, δύο θαλαμοειδείς τάφοι και 37 κιβωτιόσχημοι τάφοι.
Τα περισσότερα κατάλοιπα βρίσκονται σε πολύ μικρό βάθος, περίπου 1 έως 4 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
Τι αποκάλυψαν οι νεότερες έρευνες
Νέες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν από το 2009 έως το 2011 από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, τη Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών βοήθησαν να αποτυπωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια ο οικισμός.
Εντοπίστηκαν νέα κτιριακά συγκροτήματα στο βόρειο και νότιο τμήμα του, σε έκταση μεγαλύτερη των 9.000 τετραγωνικών μέτρων, καθώς και νέα ταφικά σύνολα.
Η συνολική περιοχή των καταλοίπων που είχε χαρτογραφηθεί ήδη από τις πρώτες έρευνες είναι ακόμη μεγαλύτερη και φτάνει περίπου τα 30.000 τετραγωνικά μέτρα.
Πόσο παλιό είναι το Παυλοπέτρι;
Τα αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι η περιοχή κατοικούνταν ήδη από την Ύστερη Νεολιθική περίοδο και συνέχισε να χρησιμοποιείται σε όλη τη διάρκεια της Εποχής του Χαλκού.
Έχουν επίσης βρεθεί κεραμικά από μεταγενέστερες περιόδους, μεταξύ άλλων από τα γεωμετρικά, κλασικά, ελληνιστικά και βυζαντινά χρόνια.
Αυτό σημαίνει ότι η ιστορία της περιοχής είναι ακόμη πιο μακρά και σύνθετη από όσο αρχικά πίστευαν οι αρχαιολόγοι.
Γιατί διατηρήθηκε η διάταξη της πόλης;
Το γεγονός ότι η περιοχή βυθίστηκε και δεν οικοδομήθηκε ξανά βοήθησε να διατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό η διάταξη των δρόμων και των κτιρίων.
Παρά τη διάβρωση και τη συνεχή επίδραση της θάλασσας, το Παυλοπέτρι παραμένει εξαιρετικά σημαντικό επειδή προσφέρει μια σπάνια εικόνα της οργάνωσης ενός προϊστορικού παράκτιου οικισμού.
Μπορεί κανείς να δει τα αρχαία;
Επειδή τα κατάλοιπα βρίσκονται σε πολύ μικρό βάθος, αρκετά από αυτά μπορούν να παρατηρηθούν από την επιφάνεια με μάσκα και αναπνευστήρα.
Το Visit Greece αναφέρει το snorkeling πάνω από το Παυλοπέτρι ως μία από τις χαρακτηριστικές εμπειρίες της περιοχής της Ελαφονήσου.
Ωστόσο, πρόκειται για χαρακτηρισμένο ενάλιο αρχαιολογικό χώρο. Η αυτόνομη κατάδυση με αναπνευστική συσκευή σε τέτοιους χώρους υπόκειται σε ειδικούς περιορισμούς και δεν πρέπει να θεωρείται ελεύθερη δραστηριότητα χωρίς τις προβλεπόμενες άδειες ή οργανωμένο πλαίσιο.
Σε κάθε περίπτωση, τα αρχαιολογικά κατάλοιπα δεν πρέπει να αγγίζονται, να μετακινούνται ή να πατιούνται.
