Υπήρχε μια εποχή που η παιδική διασκέδαση δεν περνούσε μέσα από τάμπλετ, smartphones και κονσόλες. Για πολλές γενιές παιδιών, το παιχνίδι ξεκινούσε μόλις άνοιγε η πόρτα του σπιτιού και συνεχιζόταν στην αυλή, στην αλάνα, στο πεζοδρόμιο ή στη γειτονιά.
Δεν ήταν όλα καλύτερα ούτε όλα ευκολότερα τότε. Ήταν όμως διαφορετικά. Τα παιχνίδια απαιτούσαν παρέα, φαντασία, κίνηση και πολλές φορές μερικά απλά υλικά που τα παιδιά έβρισκαν ή κατασκεύαζαν μόνα τους.
Σε μικρότερες πόλεις, χωριά και γειτονιές με λιγότερη κυκλοφορία, οι εξωτερικοί χώροι γίνονταν συχνά αυτοσχέδιες παιδικές χαρές. Πολλά παιδιά περνούσαν ώρες έξω, μέχρι να νυχτώσει ή μέχρι να ακουστεί από κάποιο μπαλκόνι η γνωστή φωνή που τα καλούσε να επιστρέψουν σπίτι.
Όταν φτιάχναμε μόνοι μας τα παιχνίδια
Ένα από τα χαρακτηριστικά πολλών παλαιότερων παιδικών χρόνων ήταν τα αυτοσχέδια παιχνίδια. Η κατασκευή, η αλλαγή και η «βελτίωσή» τους μπορούσαν να αποτελούν εξίσου μεγάλο μέρος της διασκέδασης με το ίδιο το παιχνίδι.
Ξύλα, σύρματα, παλιά ρουλεμάν, κουτιά, σχοινιά και ό,τι άλλο υπήρχε διαθέσιμο μπορούσαν, με αρκετή φαντασία, να μετατραπούν σε παιχνίδι.
Το τσέρκι
Το τσέρκι ήταν ένα από τα χαρακτηριστικά παιχνίδια του δρόμου. Υπήρχαν διαφορετικές κατασκευές και παραλλαγές, ξύλινες ή μεταλλικές, ανάλογα με την περιοχή και την εποχή.
Τα παιδιά προσπαθούσαν να το κρατήσουν όρθιο και να το κυλήσουν χρησιμοποιώντας ένα ξύλο ή μεταλλικό οδηγό. Συχνά οργανώνονταν και μικροί αγώνες για το ποιος θα φτάσει πρώτος σε ένα συγκεκριμένο σημείο χωρίς να πέσει το τσέρκι.
Το πατίνι πριν γίνει ηλεκτρικό
Πολύ πριν εμφανιστούν τα σημερινά ηλεκτρικά πατίνια, το κλασικό πατίνι ήταν ένα απλό όχημα χωρίς κινητήρα, πεντάλ ή κάθισμα.
Το παιδί στεκόταν όρθιο πάνω στη βάση, κρατούσε το τιμόνι και έδινε ώθηση με το ένα πόδι. Σε αρκετές περιπτώσεις τα πατίνια ήταν ακόμη και αυτοσχέδια.
«Περνά, περνά η μέλισσα»
Το «Περνά, περνά η μέλισσα» είναι ένα από τα παραδοσιακά ομαδικά παιχνίδια που θυμούνται πολλές γενιές.
Δύο παιδιά σχημάτιζαν με τα χέρια τους μια καμάρα και τα υπόλοιπα περνούσαν από κάτω σχηματίζοντας σειρά και τραγουδώντας.
Οι κανόνες μπορούσαν να διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, όμως το γνωστό τραγούδι συνόδευε σχεδόν πάντα το παιχνίδι:
«Περνά, περνά η μέλισσα
με τα μελισσόπουλα
και με τα παιδόπουλα…»
«Δεν περνάς, κυρά Μαρία»
Άλλο αγαπημένο ομαδικό παιχνίδι ήταν το «Δεν περνάς, κυρά Μαρία». Τα παιδιά σχημάτιζαν κύκλο ή σειρά, ενώ ένα παιδί αναλάμβανε τον ρόλο της κυρά-Μαρίας.
Όπως συνέβαινε με πολλά παραδοσιακά παιχνίδια, υπήρχαν διαφορετικές εκδοχές στους στίχους και στους κανόνες ανάλογα με τον τόπο.
Κρυφτό
Το κρυφτό δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Ένα παιδί τα «φύλαγε», μετρώντας με κλειστά μάτια, ενώ τα υπόλοιπα έτρεχαν να κρυφτούν.
Από εκεί και πέρα άρχιζε το κυνηγητό: ο παίκτης που τα φύλαγε προσπαθούσε να ανακαλύψει τους υπόλοιπους πριν εκείνοι καταφέρουν να επιστρέψουν στο σημείο του παιχνιδιού.
Και φυσικά οι κανόνες είχαν αμέτρητες παραλλαγές από γειτονιά σε γειτονιά.
Τυφλόμυγα
Στην τυφλόμυγα ένα παιδί είχε δεμένα τα μάτια με ένα μαντήλι και προσπαθούσε να πιάσει κάποιο από τα υπόλοιπα παιδιά.
Σε μια συνηθισμένη εκδοχή του παιχνιδιού, αφού έπιανε κάποιον έπρεπε να καταλάβει ποιος ήταν χωρίς να βλέπει. Αν τον αναγνώριζε, οι ρόλοι άλλαζαν.
Το «Μπιζζζ!»
Στο παιχνίδι «Μπιζζζ!» ένας παίκτης έκλεινε τα μάτια του και κρατούσε το ένα χέρι με την παλάμη ανοιχτή.
Ένα από τα υπόλοιπα παιδιά τον χτυπούσε ελαφρά στην παλάμη και επέστρεφε γρήγορα στην παρέα. Στη συνέχεια όλοι έκαναν θόρυβο και φώναζαν «Μπιζζζ!», ενώ ο παίκτης προσπαθούσε να μαντέψει ποιος τον είχε αγγίξει.
Αν έβρισκε τον σωστό παίκτη, εκείνος έπαιρνε τη θέση του.
Οι βόλοι
Οι γυάλινοι ή πήλινοι βόλοι ήταν επίσης από τα πιο χαρακτηριστικά παιχνίδια πολλών παλαιότερων γενεών.
Υπήρχαν πολλές παραλλαγές. Σε μία από αυτές, οι βόλοι τοποθετούνταν σε συγκεκριμένο σημείο και κάθε παιδί προσπαθούσε από καθορισμένη απόσταση να τους πετύχει με τον δικό του.
Ανάλογα με τους κανόνες που είχε συμφωνήσει η παρέα, ο παίκτης μπορούσε να κερδίσει τον βόλο που πετύχαινε.
Και οι ξύλινες σφεντόνες
Οι ξύλινες σφεντόνες εμφανίζονται επίσης συχνά στις αναμνήσεις από παλαιότερες εποχές, κυρίως σε χωριά και εξοχές. Πολλά παιδιά τις κατασκεύαζαν μόνα τους από ένα διχαλωτό ξύλο και λάστιχο.
Χρησιμοποιούνταν για σημάδι και, δυστυχώς, σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και για το κυνήγι πουλιών. Η πρακτική αυτή αποτελεί κομμάτι της περιγραφής μιας άλλης εποχής και όχι κάτι που πρέπει να εξιδανικεύεται ή να επαναλαμβάνεται σήμερα: οι σφεντόνες μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρούς τραυματισμούς σε ανθρώπους και ζώα.
Παιχνίδια που έμειναν στη μνήμη
Δεν χρειάζεται να πιστεύουμε ότι «όλα ήταν καλύτερα τότε» για να θυμόμαστε με αγάπη εκείνες τις στιγμές. Κάθε εποχή έχει τα δικά της παιχνίδια, τις δικές της συνήθειες και τους δικούς της κινδύνους.
Αυτό που κάνει όμως τα παιχνίδια της γειτονιάς τόσο δυνατή ανάμνηση είναι η απλότητά τους: λίγα αντικείμενα, αρκετή φαντασία και μια παρέα παιδιών ήταν συχνά αρκετά για να περάσουν ολόκληρα απογεύματα παίζοντας.
Και ίσως γι’ αυτό το κρυφτό, η τυφλόμυγα, το «Περνά, περνά η μέλισσα» και οι βόλοι εξακολουθούν να προκαλούν ένα χαμόγελο σε όσους μεγάλωσαν μαζί τους.
