«Της ζήτησα να μας συγχωρέσει και έκλαψα χαϊδεύοντάς την μια τελευταία φορά», είχε θυμηθεί η Ρωσίδα φυσιολόγος Αντίλια Κοτόφσκαγια για τη Λάικα. Την επόμενη ημέρα, στις 3 Νοεμβρίου 1957, η μικρή σκυλίτσα θα ξεκινούσε με τον Sputnik 2 ένα ταξίδι από το οποίο δεν υπήρχε σχέδιο επιστροφής.
Η Λάικα δεν ήταν το πρώτο ζωντανό ον που έφτασε στο διάστημα. Ήταν όμως το πρώτο που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη, γράφοντας ένα από τα πιο γνωστά αλλά και πιο τραγικά κεφάλαια των πρώτων χρόνων της διαστημικής εποχής.
Η αποστολή του Sputnik 2
Ο Sputnik 2 εκτοξεύτηκε στις 3 Νοεμβρίου 1957, λιγότερο από έναν μήνα μετά τον Sputnik 1, τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.
Η αποστολή οργανώθηκε σε εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα, μέσα στον έντονο ανταγωνισμό ανάμεσα στη Σοβιετική Ένωση και τις Ηνωμένες Πολιτείες για την κατάκτηση του διαστήματος. Στο εσωτερικό του δορυφόρου βρισκόταν η Λάικα, ένα μικρό ημίαιμο αδέσποτο σκυλί που είχε βρεθεί στους δρόμους της Μόσχας.

Πριν από τη Λάικα είχαν ήδη σταλεί ζωντανοί οργανισμοί πάνω από την ατμόσφαιρα. Το 1947 οι ΗΠΑ είχαν εκτοξεύσει φρουτόμυγες σε υποτροχιακή πτήση, ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 1950 η Σοβιετική Ένωση είχε στείλει σκύλους σε αντίστοιχες αποστολές.
Η διαφορά ήταν ότι κανένα ζώο μέχρι τότε δεν είχε τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Γη. Αυτή ήταν η ιστορική πρωτιά της Λάικα.
Πώς επιλέχθηκε η Λάικα
Οι Σοβιετικοί επιστήμονες επέλεγαν συχνά αδέσποτα σκυλιά επειδή πίστευαν ότι ήταν πιο συνηθισμένα στις δύσκολες συνθήκες. Προτιμούσαν επίσης θηλυκά ζώα, καθώς ο τρόπος ούρησής τους επέτρεπε την κατασκευή απλούστερου εξοπλισμού μέσα στον πολύ περιορισμένο χώρο της κάψουλας.
Η Λάικα ήταν περίπου τριών ετών και ζύγιζε γύρω στα έξι κιλά. Εκπαιδεύτηκε μαζί με άλλα σκυλιά ώστε να αντέχει τον περιορισμό, τους θορύβους, τις επιταχύνσεις και τις συνθήκες που θα αντιμετώπιζε κατά την εκτόξευση.

Η Αντίλια Κοτόφσκαγια, που συμμετείχε στην προετοιμασία των ζώων για τις σοβιετικές διαστημικές αποστολές, είχε περιγράψει πολλά χρόνια αργότερα τη δύσκολη στιγμή του αποχωρισμού.
«Ασφαλώς και ξέραμε ότι θα τη χάναμε σε αυτή την πτήση, καθώς δεν υπήρχε τότε τρόπος διάσωσής της», είχε αναφέρει. Την παραμονή της αποστολής πήγε να τη δει για τελευταία φορά. «Της ζήτησα να μας συγχωρέσει και έκλαψα χαϊδεύοντάς την».
Η Λάικα δεν μπορούσε να επιστρέψει στη Γη
Ο Sputnik 2 δεν είχε σχεδιαστεί με σύστημα ασφαλούς επιστροφής. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν όλα λειτουργούσαν κανονικά, η Λάικα δεν υπήρχε τρόπος να γυρίσει ζωντανή στη Γη.
Οι αρχικές πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση έδιναν την εντύπωση ότι η σκυλίτσα είχε παραμείνει ζωντανή για αρκετές ημέρες και ότι θα γινόταν ευθανασία πριν εξαντληθεί το οξυγόνο της.
Πολλά χρόνια αργότερα έγινε γνωστό ότι τα πράγματα είχαν εξελιχθεί διαφορετικά.
Πώς πέθανε πραγματικά η Λάικα
Λίγο μετά την είσοδο του Sputnik 2 σε τροχιά, παρουσιάστηκε σοβαρό πρόβλημα στο σύστημα θερμικού ελέγχου. Η θερμοκρασία στο διαμέρισμα όπου βρισκόταν η Λάικα ανέβηκε επικίνδυνα.
Τα δεδομένα που έγιναν γνωστά αργότερα δείχνουν ότι το ζώο υπέστη έντονο στρες κατά την εκτόξευση και στη συνέχεια υπερθερμάνθηκε. Η Λάικα φαίνεται ότι επέζησε μόνο για λίγες ώρες μετά την έναρξη της αποστολής.
Έτσι, η παλιότερη σοβιετική εκδοχή ότι παρέμεινε ζωντανή για ημέρες δεν θεωρείται πλέον ακριβής.
Δεν μπορεί επίσης να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι ολοκλήρωσε εννέα περιφορές γύρω από τη Γη πριν πεθάνει. Οι πιο σύγχρονες ιστορικές αναφορές περιορίζονται στην ασφαλέστερη διατύπωση ότι πέθανε μέσα στις πρώτες ώρες της αποστολής από υπερθέρμανση και έντονη καταπόνηση.
Τι απέγινε ο Sputnik 2
Ο δορυφόρος συνέχισε να βρίσκεται σε τροχιά για μήνες μετά τον θάνατο της Λάικα. Στις 14 Απριλίου 1958 επανήλθε στην ατμόσφαιρα της Γης και καταστράφηκε από τις υψηλές θερμοκρασίες.
Η αποστολή απέδειξε ότι ένας ζωντανός οργανισμός μπορούσε να επιβιώσει από την εκτόξευση και να φτάσει σε τροχιά, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε με δραματικό τρόπο το ανθρώπινο και ηθικό κόστος των πρώτων διαστημικών πειραμάτων.
Οι σκυλίτσες που επέστρεψαν ζωντανές
Στις 19 Αυγούστου 1960 η Σοβιετική Ένωση πέτυχε κάτι που δεν είχε καταφέρει με τη Λάικα. Οι Μπέλκα και Στρέλκα μπήκαν σε τροχιά και επέστρεψαν ζωντανές στη Γη.
Η επιτυχία εκείνης της αποστολής αποτέλεσε σημαντικό βήμα προς την επανδρωμένη διαστημική πτήση. Λίγους μήνες αργότερα, στις 12 Απριλίου 1961, ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η ιστορία της Λάικα εξακολουθεί να προκαλεί ανάμεικτα συναισθήματα. Από τη μία πλευρά, η αποστολή της συνδέθηκε με τα πρώτα βήματα της ανθρωπότητας στο διάστημα. Από την άλλη, η γνώση ότι δεν υπήρχε από την αρχή τρόπος να επιστρέψει ζωντανή έχει καταστήσει την περίπτωσή της ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της ηθικής συζήτησης γύρω από τη χρήση ζώων στην επιστημονική έρευνα.












