Υπάρχουν άνθρωποι που δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να σπουδάσουν. Δεν κάθισαν σε πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, δεν απέκτησαν τίτλους σπουδών και ίσως χρειάστηκε να αφήσουν το σχολείο πολύ νωρίς για να βοηθήσουν την οικογένειά τους.
Κι όμως, μερικοί από αυτούς μπορούν να μας διδάξουν πράγματα που δύσκολα χωρούν στις σελίδες ενός βιβλίου. Ξέρουν να συμπεριφέρονται με αξιοπρέπεια, να αναγνωρίζουν τον κόπο των άλλων, να κρατούν τον λόγο τους και να προσφέρουν χωρίς να περιμένουν χειροκρότημα.
Γιατί η γνώση είναι πολύτιμη, αλλά ο τρόπος που χρησιμοποιούμε όσα γνωρίζουμε αποκαλύπτει μια διαφορετική πλευρά της παιδείας μας.
Δεν είχαν όλοι οι άνθρωποι την ίδια ευκαιρία να μορφωθούν
Για τις παλαιότερες γενιές, το σχολείο δεν ήταν πάντοτε μια αυτονόητη δυνατότητα.
Υπήρχαν παιδιά που έπρεπε να εργαστούν από μικρή ηλικία, οικογένειες που δυσκολεύονταν να καλύψουν ακόμη και τις βασικές τους ανάγκες και χωριά στα οποία η συνέχιση των σπουδών απαιτούσε μεγάλες θυσίες.
Πολλοί άνθρωποι αναγκάστηκαν να αφήσουν τα θρανία όχι επειδή δεν αγαπούσαν τη μάθηση, αλλά επειδή η ζωή τους είχε διαφορετικές απαιτήσεις.
Κάποιοι εργάστηκαν στα χωράφια, άλλοι σε εργαστήρια, οικοδομές ή μικρά καταστήματα. Έμαθαν μια τέχνη, μεγάλωσαν οικογένειες και προσπάθησαν να δημιουργήσουν καλύτερες συνθήκες για τα παιδιά τους.
Το γεγονός ότι δεν απέκτησαν ένα απολυτήριο ή ένα πτυχίο δεν μπορεί να περιγράψει ολόκληρη την προσωπικότητά τους.
Ούτε μπορεί να αποτελέσει δίκαιο κριτήριο για την αξία τους ως ανθρώπων.
Άλλο οι γνώσεις και άλλο ο τρόπος που φερόμαστε
Η εκπαίδευση μάς προσφέρει γνώσεις, καλλιεργεί την κριτική σκέψη και μπορεί να ανοίξει σημαντικούς δρόμους στη ζωή μας.
Είναι ένα πολύτιμο αγαθό, που κάθε άνθρωπος αξίζει να έχει τη δυνατότητα να αποκτήσει.
Ωστόσο, δεν αρκεί από μόνο του για να καθορίσει τον χαρακτήρα μας.
Μπορεί κάποιος να έχει σπουδάσει πολλά χρόνια και παρ’ όλα αυτά να δυσκολεύεται να σεβαστεί μια διαφορετική άποψη.
Μπορεί ένας άλλος, με ελάχιστη σχολική εκπαίδευση, να αντιμετωπίζει τους ανθρώπους με ευγένεια, κατανόηση και δικαιοσύνη.
Και φυσικά μπορεί ένας άνθρωπος να διαθέτει και βαθιά επιστημονική γνώση και εξαιρετική συμπεριφορά.
Το ζητούμενο δεν είναι να υποτιμήσουμε τις σπουδές, αλλά να μην τις μπερδεύουμε με το σύνολο της ανθρώπινης αξίας.
Ο άνθρωπος με παιδεία δεν χρειάζεται να αποδεικνύει διαρκώς την ανωτερότητά του
Σκεφτείτε έναν άνθρωπο που γνωρίζει πολλά, αλλά χρησιμοποιεί τις γνώσεις του για να μειώνει τους γύρω του.
Διορθώνει τους άλλους με περιφρόνηση, ειρωνεύεται όποιον κάνει ένα λάθος και φροντίζει να υπενθυμίζει διαρκώς τα προσόντα του.
Ακόμη κι αν έχει αποκτήσει σημαντική επιστημονική κατάρτιση, η συμπεριφορά του μπορεί να δυσκολεύει την επικοινωνία και τη συνεργασία.
Αντίθετα, υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν απλά, χωρίς να επιδιώκουν να εντυπωσιάσουν.
Δεν ντρέπονται να παραδεχτούν ότι κάτι δεν το γνωρίζουν. Δεν προσβάλλονται όταν κάποιος νεότερος τους μαθαίνει κάτι και δεν αισθάνονται την ανάγκη να έχουν πάντα την τελευταία λέξη.
Η ταπεινότητα δεν σημαίνει έλλειψη αυτοπεποίθησης.
Σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε πως, όσο πολλά κι αν γνωρίζουμε, υπάρχουν πάντοτε πράγματα που μπορούμε να μάθουμε από τους άλλους.
Το να κρατάς τον λόγο σου είναι ένα σημαντικό μάθημα ζωής
Για πολλούς ανθρώπους των παλαιότερων γενεών, η προσωπική συμφωνία είχε ιδιαίτερη βαρύτητα.
Μια υπόσχεση, μια χειραψία ή μια κουβέντα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια σχέση εμπιστοσύνης.
Βέβαια, οι εποχές ήταν διαφορετικές και αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι ήταν περισσότερο έντιμοι από τους σημερινούς ανθρώπους.
Η αξία της συνέπειας, όμως, παραμένει διαχρονική.
Όταν ένας άνθρωπος τηρεί όσα υπόσχεται, αναλαμβάνει την ευθύνη των πράξεών του και παραδέχεται τα λάθη του, δείχνει σεβασμό προς τους άλλους.
Αυτές οι συμπεριφορές δεν απαιτούν κάποιον ακαδημαϊκό τίτλο.
Χρειάζονται προσωπική προσπάθεια, υπευθυνότητα και επίγνωση ότι οι πράξεις μας επηρεάζουν τους ανθρώπους γύρω μας.
Η καλοσύνη φαίνεται περισσότερο στις μικρές πράξεις
Είναι εύκολο να μιλάμε για την καλοσύνη όταν όλα πηγαίνουν καλά.
Η πραγματική της αξία, όμως, φαίνεται συχνά στις απλές στιγμές της καθημερινότητας.
Στον τρόπο που μιλάμε σε έναν εργαζόμενο που μας εξυπηρετεί. Στην υπομονή που δείχνουμε σε έναν ηλικιωμένο. Στη βοήθεια που προσφέρουμε σε κάποιον που δυσκολεύεται, χωρίς να τον κάνουμε να αισθανθεί άβολα.
Ένας άνθρωπος μπορεί να μην έχει διαβάσει πολλά βιβλία για την ανθρώπινη συμπεριφορά και παρ’ όλα αυτά να γνωρίζει πώς να σταθεί δίπλα σε έναν φίλο που περνά δύσκολα.
Μπορεί να μην έχει μελετήσει θεωρίες για την ενσυναίσθηση, αλλά να έχει μάθει να ακούει χωρίς να διακόπτει και χωρίς να κρίνει βιαστικά.
Αυτό δεν ακυρώνει την αξία της επιστημονικής γνώσης.
Απλώς μας θυμίζει ότι πολλές κοινωνικές δεξιότητες καλλιεργούνται και μέσα από τις σχέσεις, την εμπειρία και τις προσωπικές επιλογές μας.
Οι δυσκολίες μπορούν να μας διδάξουν, αλλά δεν κάνουν αυτόματα τους ανθρώπους σοφότερους
Υπάρχουν άνθρωποι που γνώρισαν από μικρή ηλικία την οικονομική στενότητα, τη σκληρή εργασία ή την απώλεια.
Μέσα από αυτές τις εμπειρίες, κάποιοι ανέπτυξαν επιμονή, πρακτικές δεξιότητες και μεγαλύτερη κατανόηση για τις δυσκολίες των άλλων.
Δεν σημαίνει, όμως, ότι ο πόνος είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την ωριμότητα ή ότι κάθε δύσκολη εμπειρία μάς κάνει καλύτερους ανθρώπους.
Η ίδια δοκιμασία μπορεί να επηρεάσει διαφορετικά δύο ανθρώπους.
Εκείνο που έχει σημασία είναι πώς επεξεργαζόμαστε τις εμπειρίες μας και τι επιλέγουμε να κάνουμε στη συνέχεια.
Κάποιος μπορεί να χρησιμοποιήσει όσα έζησε για να στηρίξει τους άλλους. Κάποιος άλλος μπορεί να χρειάζεται περισσότερο χρόνο και βοήθεια για να αντιμετωπίσει τις συνέπειές τους.
Η εμπειρία είναι πολύτιμη, αλλά δεν αντικαθιστά τη γνώση ούτε εξασφαλίζει από μόνη της τη σοφία.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις πολλά για να ξέρεις να ακούς
Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά μιας ουσιαστικής ανθρώπινης σχέσης είναι η δυνατότητα να αισθανόμαστε ότι κάποιος μάς ακούει πραγματικά.
Όχι απλώς ότι περιμένει τη σειρά του για να μιλήσει, αλλά ότι προσπαθεί να καταλάβει όσα του λέμε.
Ένας άνθρωπος που ξέρει να ακούει δεν βιάζεται να δώσει συμβουλές για κάθε πρόβλημα.
Δεν υποθέτει ότι γνωρίζει καλύτερα από εμάς τι αισθανόμαστε.
Μερικές φορές αρκείται στο να μας αφήσει χώρο να μιλήσουμε.
Αυτή η ικανότητα μπορεί να καλλιεργηθεί μέσα στην οικογένεια, στις φιλίες, στη δουλειά και σε πολλές διαφορετικές εμπειρίες ζωής.
Δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το επίπεδο σχολικής ή πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Οι άνθρωποι που εργάστηκαν με τα χέρια τους απέκτησαν γνώσεις που συχνά υποτιμούμε
Ένας τεχνίτης μπορεί να αναγνωρίσει ένα πρόβλημα ακούγοντας τον ήχο μιας μηχανής.
Ένας αγρότης μπορεί να αντιληφθεί αλλαγές στο έδαφος και στην καλλιέργεια παρατηρώντας λεπτομέρειες που ένας άπειρος άνθρωπος δεν θα προσέξει.
Ένας έμπειρος ξυλουργός μπορεί να γνωρίζει πώς συμπεριφέρεται ένα υλικό μέσα από χρόνια πρακτικής εργασίας.
Αυτή η γνώση δεν είναι κατώτερη επειδή αποκτήθηκε έξω από μια σχολική αίθουσα.
Είναι διαφορετικής μορφής γνώση, που στηρίζεται στην παρατήρηση, στην εξάσκηση και στη συσσώρευση εμπειρίας.
Η πρακτική κατάρτιση και η θεωρητική εκπαίδευση μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται.
Η κοινωνία χρειάζεται επιστήμονες, εκπαιδευτικούς, τεχνίτες, αγρότες και ανθρώπους πολλών διαφορετικών ειδικοτήτων.
Κανένα επάγγελμα δεν κάνει αυτομάτως κάποιον περισσότερο άξιο σεβασμού ως άνθρωπο.
Τα πτυχία είναι σημαντικά, αλλά δεν είναι το μέτρο της ανθρώπινης αξίας
Η εκπαίδευση μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου.
Προσφέρει επαγγελματικές δυνατότητες, επιστημονική γνώση και εφόδια που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη της κοινωνίας.
Γι’ αυτό έχει μεγάλη σημασία να εξασφαλίζουμε ότι όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι έχουν πραγματική πρόσβαση σε αυτήν.
Ταυτόχρονα, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι δεν ξεκινούν όλοι από την ίδια αφετηρία.
Δεν έχουν όλες οι οικογένειες τους ίδιους οικονομικούς πόρους, τις ίδιες ευκαιρίες ή τις ίδιες συνθήκες ζωής.
Αν αξιολογούμε τους ανθρώπους μόνο από τους τίτλους σπουδών τους, κινδυνεύουμε να αγνοήσουμε την προσπάθεια, τις ικανότητες και τα προσωπικά χαρακτηριστικά τους.
Ο σεβασμός δεν πρέπει να αποτελεί προνόμιο όσων σπούδασαν περισσότερο.
Είναι κάτι που αξίζει σε κάθε άνθρωπο.
Η πραγματική παιδεία φαίνεται στον τρόπο που αντιμετωπίζεις τους άλλους
Στη ζωή μας θα συναντήσουμε ανθρώπους με πολλές σπουδές και σπουδαίο χαρακτήρα.
Θα γνωρίσουμε επίσης ανθρώπους που δεν είχαν την ευκαιρία να ολοκληρώσουν το σχολείο, αλλά διαθέτουν βαθιά κατανόηση για την ανθρώπινη συμπεριφορά.
Και στις δύο περιπτώσεις, αυτό που τελικά μας κάνει να εκτιμούμε έναν άνθρωπο είναι συχνά ο τρόπος με τον οποίο μας αντιμετωπίζει.
Αν σέβεται τα όριά μας. Αν αναγνωρίζει τα λάθη του. Αν συμπεριφέρεται με ευγένεια ακόμη κι όταν δεν έχει κάτι να κερδίσει.
Αν μπορεί να χαρεί με την επιτυχία ενός άλλου ανθρώπου, χωρίς να αισθάνεται ότι μειώνεται η δική του αξία.
Αν γνωρίζει ότι η αξιοπρέπεια δεν εξαρτάται από τα χρήματα, το επάγγελμα ή την κοινωνική θέση.
Κάποια από τα πιο σημαντικά μαθήματα δεν διδάσκονται μόνο στα σχολεία
Η μόρφωση δεν τελειώνει όταν παίρνουμε ένα απολυτήριο ή ένα πτυχίο.
Συνεχίζεται μέσα από τις εμπειρίες μας, τις συζητήσεις, τα βιβλία, τις σχέσεις και τη διάθεσή μας να μαθαίνουμε.
Κάθε άνθρωπος μπορεί να διευρύνει τους ορίζοντές του, ανεξάρτητα από την ηλικία ή την εκπαιδευτική του διαδρομή.
Ένας παππούς μπορεί να μας μάθει τι σημαίνει υπομονή. Ένας καλός δάσκαλος μπορεί να μας ανοίξει έναν ολόκληρο κόσμο γνώσεων. Ένας συνάδελφος μπορεί να μας δείξει τη σημασία της συνεργασίας.
Δεν χρειάζεται να διαλέξουμε ανάμεσα στη γνώση και στον καλό χαρακτήρα.
Το ιδανικό είναι να καλλιεργούμε και τα δύο.
Γιατί μπορεί να μη γνωρίζουμε πόσα χρόνια πήγε κάποιος σχολείο, πόσα βιβλία διάβασε ή πόσα πτυχία απέκτησε. Θα καταλάβουμε, όμως, πολλά για την παιδεία του από τον τρόπο που φέρεται στους ανθρώπους όταν δεν έχει τίποτα να κερδίσει από αυτούς.
Δείτε το βίντεο
Πηγές
- UNESCO – Education. Η σημασία της εκπαίδευσης ως ανθρώπινου δικαιώματος και παράγοντα προσωπικής και κοινωνικής ανάπτυξης.
- UNESCO – Lifelong Learning. Η σημασία της διά βίου μάθησης και της απόκτησης γνώσεων σε διαφορετικές περιόδους της ζωής.
- OECD – Skills. Η αξία των δεξιοτήτων που αναπτύσσονται μέσα από την εκπαίδευση, την εργασία και τη μάθηση.












