Έχετε παρατηρήσει ποτέ ότι ο σκύλος σας αντιδρά διαφορετικά όταν του μιλάτε χαρούμενα και διαφορετικά όταν χρησιμοποιείτε αυστηρό τόνο; Ίσως έχετε αναρωτηθεί αν καταλαβαίνει πραγματικά τις λέξεις σας ή αν απλώς αντιλαμβάνεται τη διάθεσή σας από τη φωνή.
Μια επιστημονική μελέτη από την Ουγγαρία έδειξε ότι η απάντηση είναι πιο ενδιαφέρουσα απ’ όσο φανταζόμαστε. Οι σκύλοι μπορούν να επεξεργάζονται τόσο γνωστές λέξεις όσο και τον τρόπο που τις προφέρουμε. Μάλιστα, οι ερευνητές παρατήρησαν κάτι εντυπωσιακό στον εγκέφαλό τους όταν άκουγαν λόγια επιβράβευσης.
Τι καταλαβαίνουν οι σκύλοι όταν τους μιλάμε;
Οι περισσότεροι ιδιοκτήτες σκύλων γνωρίζουν ότι ο τετράποδος φίλος τους μπορεί να αναγνωρίζει συγκεκριμένες λέξεις, όπως «έλα», «κάτσε» ή «βόλτα».
Για πολλά χρόνια, όμως, ένα βασικό ερώτημα απασχολούσε τους επιστήμονες: οι σκύλοι αναγνωρίζουν τις ίδιες τις λέξεις ή βασίζονται κυρίως στον τόνο της φωνής μας;
Το 2016, μια ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Eötvös Loránd της Βουδαπέστης προσπάθησε να δώσει απάντηση, εξετάζοντας τη δραστηριότητα του εγκεφάλου των σκύλων την ώρα που άκουγαν ανθρώπινη ομιλία.
Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, με επικεφαλής τον νευροεπιστήμονα Ατίλα Άντικς (Attila Andics).
Πώς πραγματοποιήθηκε το πείραμα με τους 13 σκύλους;
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία, γνωστή ως fMRI, για να παρακολουθήσουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου ενεργοποιούνταν όταν οι σκύλοι άκουγαν διαφορετικές λέξεις και τόνους φωνής.
Στη μελέτη συμμετείχαν 13 οικογενειακοί σκύλοι, οι οποίοι είχαν εκπαιδευτεί να παραμένουν ξαπλωμένοι και ακίνητοι μέσα στον μαγνητικό τομογράφο.
Η διαδικασία ήταν μη επεμβατική και πραγματοποιήθηκε χωρίς αναισθησία. Αυτό είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς επέτρεψε στους ερευνητές να καταγράψουν την εγκεφαλική δραστηριότητα των ζώων ενώ ήταν ξύπνια.
Οι σκύλοι άκουγαν ηχογραφήσεις από τους εκπαιδευτές τους, οι οποίοι χρησιμοποιούσαν γνωστές λέξεις επιβράβευσης και ουδέτερες λέξεις.
Το σημαντικό ήταν ότι οι ίδιες λέξεις προφέρονταν με διαφορετικούς τρόπους.
Οι επιστήμονες άλλαζαν τις λέξεις και τον τόνο της φωνής
Για να καταλάβουν πώς επεξεργάζονται οι σκύλοι την ανθρώπινη ομιλία, οι ερευνητές δημιούργησαν τέσσερις διαφορετικές συνθήκες.
- Λέξεις επιβράβευσης με χαρούμενο και ενθαρρυντικό τόνο.
- Λέξεις επιβράβευσης με ουδέτερο τόνο.
- Ουδέτερες λέξεις με χαρούμενο και ενθαρρυντικό τόνο.
- Ουδέτερες λέξεις με ουδέτερο τόνο.
Έτσι, μπορούσαν να εξετάσουν αν ο εγκέφαλος των σκύλων αντιδρούσε στις λέξεις, στον τόνο της φωνής ή στον συνδυασμό των δύο.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η επεξεργασία των γνωστών λέξεων και του επιτονισμού συνδεόταν με διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.
Ο εγκέφαλος των σκύλων επεξεργάζεται ξεχωριστά τις λέξεις και τον τόνο
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου των σκύλων εμφάνιζε μεγαλύτερη συμμετοχή στην επεξεργασία γνωστών λέξεων, ανεξάρτητα από τον τόνο με τον οποίο προφέρονταν.
Παράλληλα, μια περιοχή του δεξιού ακουστικού φλοιού ανταποκρινόταν στις διαφορές του επιτονισμού.
Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος των σκύλων μπορεί να επεξεργάζεται ξεχωριστά δύο διαφορετικά στοιχεία της ανθρώπινης ομιλίας: το λεκτικό περιεχόμενο και τη συναισθηματική χροιά της φωνής.
Παρόμοιος διαχωρισμός υπάρχει και στον ανθρώπινο εγκέφαλο, αν και οι γλωσσικές μας ικανότητες είναι πολύ πιο σύνθετες.
Το εύρημα δεν αποδεικνύει ότι οι σκύλοι κατανοούν τη γλώσσα όπως οι άνθρωποι. Δείχνει όμως ότι η επεξεργασία των λέξεων δεν βασίζεται αποκλειστικά στον ήχο ή στη διάθεσή μας.
Η πιο ενδιαφέρουσα ανακάλυψη αφορούσε τα λόγια επιβράβευσης
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αποτελέσματα της μελέτης αφορούσε τις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή.
Οι ερευνητές παρατήρησαν αυξημένη δραστηριότητα σε αυτές τις περιοχές κυρίως όταν οι σκύλοι άκουγαν γνωστές λέξεις επιβράβευσης με αντίστοιχα χαρούμενο τόνο φωνής.
Αν οι ίδιες λέξεις προφέρονταν ουδέτερα, δεν παρατηρούνταν η ίδια ενίσχυση της εγκεφαλικής απόκρισης.
Αντίστοιχα, ένας χαρούμενος τόνος χωρίς γνωστές λέξεις επιβράβευσης δεν προκαλούσε το ίδιο αποτέλεσμα.
Με άλλα λόγια, στην εξέταση του συστήματος ανταμοιβής φάνηκε ότι είχαν σημασία και οι λέξεις και ο τρόπος που λέγονταν.
Το εύρημα δείχνει γιατί ένας σκύλος μπορεί να ανταποκρίνεται ιδιαίτερα θετικά όταν η λεκτική επιβράβευση συνοδεύεται από ευχάριστο τόνο φωνής.
Καταλαβαίνουν οι σκύλοι τη σημασία των λέξεων;
Η απάντηση χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Οι σκύλοι μπορούν να μάθουν ότι συγκεκριμένες λέξεις συνδέονται με αντικείμενα, πράξεις ή καταστάσεις. Για παράδειγμα, μπορούν να συνδέσουν τη λέξη «βόλτα» με την έξοδο από το σπίτι ή μια συγκεκριμένη εντολή με μια πράξη που έχουν διδαχθεί.
Ορισμένοι ιδιαίτερα εκπαιδευμένοι σκύλοι έχουν δείξει ότι μπορούν να αναγνωρίζουν πολλά διαφορετικά ονόματα αντικειμένων.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι αντιλαμβάνονται τη γραμματική, τις αφηρημένες έννοιες ή τις πολύπλοκες προτάσεις με τον τρόπο που τις κατανοεί ένας άνθρωπος.
Η μελέτη του 2016 αφορούσε κυρίως γνωστές λέξεις επιβράβευσης και ουδέτερες λέξεις, όχι την κατανόηση ολόκληρων συζητήσεων.
Τι έδειξαν άλλες έρευνες για τον εγκέφαλο των σκύλων;
Η έρευνα για τον τρόπο με τον οποίο οι σκύλοι αντιλαμβάνονται την ανθρώπινη ομιλία δεν περιορίστηκε σε ένα μόνο πείραμα.
Το 2020, άλλη μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου Eötvös Loránd εξέτασε ξανά την επεξεργασία γνωστών λέξεων και διαφορετικών τόνων φωνής στον εγκέφαλο ξύπνιων σκύλων.
Τα ευρήματα υποστήριξαν ότι οι σκύλοι διαθέτουν περισσότερα από ένα επίπεδα ακουστικής επεξεργασίας, τα οποία τους επιτρέπουν να αντιδρούν διαφορετικά σε γνωστές λέξεις και στον συναισθηματικό τόνο της ομιλίας.
Άλλες μελέτες έχουν επίσης εξετάσει την ικανότητά τους να διακρίνουν γνωστές λέξεις από άγνωστους ήχους.
Οι έρευνες αυτές ενισχύουν την άποψη ότι η σχέση των σκύλων με την ανθρώπινη γλώσσα είναι πιο σύνθετη από μια απλή αντίδραση στην ένταση της φωνής.
Γιατί ο τόνος της φωνής μας έχει σημασία στην καθημερινή επικοινωνία;
Όταν μιλάμε στον σκύλο μας, δεν επικοινωνούμε μόνο με λέξεις. Χρησιμοποιούμε επίσης τον τόνο της φωνής, τις εκφράσεις του προσώπου και τις κινήσεις του σώματός μας.
Ένας ήρεμος και σταθερός τρόπος επικοινωνίας μπορεί να βοηθήσει τον σκύλο να αναγνωρίζει καλύτερα τι περιμένουμε από εκείνον, ιδιαίτερα όταν οι ίδιες λέξεις χρησιμοποιούνται με συνέπεια.
Στην εκπαίδευση, οι σαφείς εντολές και η θετική ενίσχυση μπορούν να βοηθήσουν το ζώο να συνδέσει συγκεκριμένες συμπεριφορές με ευχάριστα αποτελέσματα.
Αντίθετα, οι συνεχείς αλλαγές στις λέξεις, οι αντιφατικές χειρονομίες ή οι έντονες αντιδράσεις μπορεί να δυσκολεύουν την επικοινωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να μιλάμε πάντοτε με υπερβολικά χαρούμενο τόνο, αλλά ότι η σαφήνεια και η συνέπεια έχουν σημασία.
Οι σκύλοι μάς προσέχουν περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε
Η μελέτη του ουγγρικού πανεπιστημίου προσφέρει μια ενδιαφέρουσα εξήγηση για μια συμπεριφορά που πολλοί ιδιοκτήτες έχουν παρατηρήσει στην καθημερινότητά τους.
Ο σκύλος δεν αντιδρά απαραίτητα μόνο στη μεμονωμένη λέξη που ακούει ούτε αποκλειστικά στον τόνο της φωνής μας. Μπορεί να επεξεργάζεται και τις δύο πληροφορίες, συνδυάζοντάς τες με όσα έχει μάθει από προηγούμενες εμπειρίες.
Αυτό δεν τον κάνει ικανό να διαβάζει τη σκέψη μας ή να καταλαβαίνει κάθε συζήτησή μας.
Δείχνει όμως ότι η επικοινωνία ανθρώπου και σκύλου είναι μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα διαδικασία από την απλή εκμάθηση μερικών εντολών.
Την επόμενη φορά που θα πείτε στον σκύλο σας «μπράβο», αξίζει να θυμάστε ότι για εκείνον μπορεί να έχει σημασία όχι μόνο η λέξη που ακούει, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο την προφέρετε.
Επιστημονικές πηγές:
- Science – Neural mechanisms for lexical processing in dogs. Η αρχική μελέτη των Attila Andics και συνεργατών για την επεξεργασία λέξεων και επιτονισμού στον εγκέφαλο των σκύλων.
- Scientific Reports – Multilevel fMRI adaptation for spoken word processing in the awake dog brain. Μελέτη για τα διαφορετικά επίπεδα επεξεργασίας της ανθρώπινης ομιλίας στον εγκέφαλο των σκύλων.
- Frontiers in Neuroscience – Awake fMRI Reveals Brain Regions for Novel Word Detection in Dogs. Έρευνα για τη διάκριση γνωστών λέξεων και άγνωστων λεκτικών ερεθισμάτων.












