Μιλάτε με κάποιον, του κάνετε μια απλή ερώτηση και ξαφνικά κοιτάζει το πάτωμα, το παράθυρο ή κάπου στο πλάι. Η πρώτη σκέψη έρχεται σχεδόν αυτόματα: «Ντρέπεται;», «Βαριέται;» ή «Μήπως μου λέει ψέματα;».
Η αποφυγή βλεμματικής επαφής δεν έχει μία μόνο εξήγηση. Μερικές φορές, το να κοιτάξουμε αλλού βοηθά τον εγκέφαλο να συγκεντρωθεί, να ανακαλέσει πληροφορίες ή να οργανώσει μια απάντηση. Άλλες φορές συνδέεται με αμηχανία, άγχος ή απλώς με τις προσωπικές μας συνήθειες.
Γιατί κοιτάμε αλλού όταν προσπαθούμε να σκεφτούμε
Έχετε παρατηρήσει ότι όταν προσπαθείτε να θυμηθείτε μια ημερομηνία ή να απαντήσετε σε μια δύσκολη ερώτηση, το βλέμμα σας συχνά φεύγει από τον συνομιλητή σας;
Αυτό δεν συμβαίνει απαραίτητα επειδή χάνετε το ενδιαφέρον σας. Η οπτική επαφή απαιτεί από τον εγκέφαλο να επεξεργάζεται ταυτόχρονα πληροφορίες από το πρόσωπο του άλλου, όπως εκφράσεις, κινήσεις και αντιδράσεις.
Όταν μια ερώτηση απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια, αυτά τα επιπλέον ερεθίσματα μπορεί να δυσκολεύουν τη συγκέντρωση. Η προσωρινή απομάκρυνση του βλέμματος ενδέχεται να μειώνει την απόσπαση της προσοχής.
Το φαινόμενο έχει μελετηθεί από επιστήμονες που εξετάζουν τη σχέση ανάμεσα στο βλέμμα και στον νοητικό φόρτο. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζουν απαιτητικές ερωτήσεις, μπορεί να στρέφουν συχνότερα τα μάτια τους μακριά από τον συνομιλητή.
Με απλά λόγια, κάποιος που κοιτάζει αλλού ενώ του μιλάτε μπορεί εκείνη τη στιγμή να προσπαθεί να σκεφτεί καλύτερα την απάντησή του.

Πότε η αποφυγή του βλέμματος συνδέεται με άγχος ή αμηχανία
Δεν κοιτάμε αλλού μόνο όταν σκεφτόμαστε. Σε ορισμένες καταστάσεις, η οπτική επαφή μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε άβολα, ειδικά όταν πιστεύουμε ότι κάποιος μας αξιολογεί.
Σκεφτείτε μια συνέντευξη για δουλειά, μια δύσκολη προσωπική συζήτηση ή μια στιγμή που πρέπει να παραδεχτείτε κάτι που σας στενοχωρεί. Το να κοιτάξετε χαμηλά μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε την ένταση που αισθάνεστε.
Ένας άνθρωπος μπορεί να αποστρέψει το βλέμμα επειδή ντρέπεται, φοβάται την απόρριψη ή χρειάζεται χρόνο πριν απαντήσει. Καμία από αυτές τις αντιδράσεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κρύβει κάτι.
Σημασία έχει να παρατηρούμε τη συνολική συμπεριφορά και τις συνθήκες της συζήτησης, αντί να ερμηνεύουμε μια μεμονωμένη κίνηση.
Γιατί μερικοί άνθρωποι δεν αισθάνονται άνετα με την οπτική επαφή
Για ορισμένους ανθρώπους, το να κοιτάζουν συνεχώς κάποιον στα μάτια δεν είναι ευχάριστο. Μπορεί να τους αποσπά την προσοχή ή να τους δημιουργεί αμηχανία, ακόμη και όταν ενδιαφέρονται πραγματικά για όσα ακούνε.
Ρόλο παίζουν η προσωπική εμπειρία, η ανατροφή και οι πολιτισμικές συνήθειες. Σε ορισμένα κοινωνικά περιβάλλοντα, για παράδειγμα, το παρατεταμένο κοίταγμα μπορεί να θεωρείται αγενές ή υπερβολικά έντονο.
Διαφορετική εμπειρία οπτικής επαφής μπορεί να έχουν και ορισμένα νευροδιαφορετικά άτομα, όπως άνθρωποι στο φάσμα του αυτισμού. Κάποιοι αισθάνονται δυσφορία όταν διατηρούν παρατεταμένη βλεμματική επαφή, ενώ άλλοι δεν αντιμετωπίζουν την ίδια δυσκολία.
Αυτό που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι δεν μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα για την προσωπικότητα, τη νευρολογική κατάσταση ή τις προθέσεις κάποιου μόνο από το βλέμμα του.
Η αποφυγή οπτικής επαφής σημαίνει ότι κάποιος λέει ψέματα;
Μία από τις πιο διαδεδομένες αντιλήψεις για τη γλώσσα του σώματος είναι ότι όποιος αποφεύγει να κοιτάξει κάποιον στα μάτια προσπαθεί να κρύψει την αλήθεια.
Οι επιστημονικές έρευνες, όμως, δεν υποστηρίζουν ότι πρόκειται για αξιόπιστο σημάδι ψεύδους. Μετα-αναλύσεις έχουν δείξει ότι οι μη λεκτικές ενδείξεις εξαπάτησης είναι γενικά αδύναμες και δεν επιτρέπουν ασφαλή συμπεράσματα.
Ένας ειλικρινής άνθρωπος μπορεί να κοιτάζει χαμηλά επειδή είναι αγχωμένος. Αντίθετα, κάποιος που λέει ψέματα μπορεί να διατηρεί σταθερή οπτική επαφή.
Επομένως, δεν υπάρχει ένας απλός κανόνας που να μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε αν κάποιος είναι ειλικρινής από την κατεύθυνση των ματιών του.

Πώς να αντιδράσετε όταν κάποιος δεν σας κοιτάζει στα μάτια
Αν ο συνομιλητής σας κοιτάζει συχνά αλλού, δεν χρειάζεται να υποθέσετε αμέσως ότι βαριέται ή σας αποφεύγει. Προσπαθήστε πρώτα να καταλάβετε αν παρακολουθεί τη συζήτηση και συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτήν.
Μπορείτε να προσέξετε αν απαντά σε όσα λέτε, αν κάνει ερωτήσεις και αν δείχνει ενδιαφέρον με άλλους τρόπους, όπως με ένα νεύμα ή μια προσεκτική απάντηση.
Εάν φαίνεται αμήχανος ή δυσκολεύεται να εκφραστεί, αφήστε λίγο χρόνο χωρίς να απαιτείτε συνεχή οπτική επαφή. Μια ήρεμη συζήτηση μπορεί να γίνει πιο άνετη όταν δεν αισθάνεται κανείς ότι πρέπει να ελέγχει διαρκώς το βλέμμα του.
Η ενσυναίσθηση στην επικοινωνία βοηθά να κατανοούμε καλύτερα τον άλλον, χωρίς να βιαζόμαστε να του αποδώσουμε προθέσεις.
Υπάρχει, πάντως, διαφορά ανάμεσα στο να κοιτάζει κάποιος στιγμιαία αλλού για να σκεφτεί και στο να ασχολείται συνεχώς με το κινητό του την ώρα που του μιλάτε. Η δεύτερη συμπεριφορά συνδέεται με το phubbing και την επίδρασή του στις σχέσεις.
Πότε η δυσκολία στην οπτική επαφή χρειάζεται περισσότερη προσοχή
Η αποφυγή του βλέμματος από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα υγείας ούτε λόγο για διάγνωση. Υπάρχουν άνθρωποι που διατηρούν λιγότερη οπτική επαφή σε όλη τους τη ζωή χωρίς αυτό να τους εμποδίζει στην καθημερινότητά τους.
Αν, ωστόσο, η δυσκολία συνοδεύεται από έντονο φόβο κοινωνικών καταστάσεων, επίμονη απομόνωση ή άγχος που επηρεάζει τη δουλειά, το σχολείο και τις προσωπικές σχέσεις, μπορεί να είναι χρήσιμη η συμβουλή ενός ειδικού ψυχικής υγείας.
Ο στόχος δεν είναι να μάθει κάποιος να κοιτάζει υποχρεωτικά τους άλλους στα μάτια, αλλά να μπορεί να επικοινωνεί με μεγαλύτερη άνεση και χωρίς έντονη δυσφορία.

Την επόμενη φορά που κάποιος θα κοιτάξει αλλού ενώ μιλάτε, θυμηθείτε ότι μπορεί απλώς να προσπαθεί να οργανώσει τις σκέψεις του ή να αισθανθεί πιο άνετα.
Η καλή επικοινωνία δεν μετριέται από το πόσα δευτερόλεπτα κοιτάζονται δύο άνθρωποι στα μάτια, αλλά από το αν ακούν, καταλαβαίνουν και σέβονται ο ένας τον άλλον.
Επιστημονικές πηγές:












