Ανοίγετε μια ντουλάπα και βρίσκετε ρούχα που δεν έχετε φορέσει εδώ και δέκα χρόνια. Στην αποθήκη υπάρχουν παλιές συσκευές, χαλασμένα αντικείμενα και κουτιά που δεν θυμάστε καν τι περιέχουν. Κι όμως, κάθε φορά που σκέφτεστε να τα πετάξετε, κάτι σας σταματά.
«Μπορεί να το χρειαστώ κάποτε». «Είναι κρίμα να το πετάξω». «Μου θυμίζει όμορφες στιγμές». Αυτές οι σκέψεις είναι πολύ πιο συνηθισμένες απ’ όσο νομίζουμε. Γιατί όμως δυσκολευόμαστε τόσο να αποχωριστούμε πράγματα που δεν χρησιμοποιούμε; Η ψυχολογία έχει μερικές ενδιαφέρουσες εξηγήσεις.
Γιατί δυσκολευόμαστε να πετάξουμε παλιά αντικείμενα;
Ένα παλιό κινητό που δεν λειτουργεί, ένα παντελόνι που δεν μας κάνει πια ή μια ηλεκτρική συσκευή που έχει χαλάσει. Γνωρίζουμε ότι πιθανότατα δεν θα τα χρησιμοποιήσουμε ξανά, αλλά συνεχίζουμε να τα φυλάμε.
Ένας λόγος είναι ότι δεν βλέπουμε πάντα τα αντικείμενα μόνο ως πράγματα. Συχνά τους αποδίδουμε συναισθηματική αξία ή τα συνδέουμε με κάποια πιθανή μελλοντική ανάγκη.
Ένα φόρεμα μπορεί να μας θυμίζει μια ιδιαίτερη περίοδο της ζωής μας. Ένα παλιό ραδιόφωνο ίσως ανήκε σε έναν αγαπημένο συγγενή. Ακόμη και ένα άχρηστο καλώδιο μπορεί να μας φαίνεται πολύτιμο, επειδή σκεφτόμαστε ότι κάποια στιγμή θα χρειαστεί.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι κρατάμε μερικά αγαπημένα αντικείμενα. Είναι ότι ορισμένες φορές δυσκολευόμαστε να αποφασίσουμε ποια αξίζουν πραγματικά μια θέση στο σπίτι μας.
Οι 5 συνηθισμένοι λόγοι που κρατάμε πράγματα χωρίς να τα χρειαζόμαστε
1. Φοβόμαστε ότι θα τα χρειαστούμε στο μέλλον
Αυτός είναι ίσως ο πιο γνώριμος λόγος. Έχουμε ένα αντικείμενο που δεν χρησιμοποιούμε εδώ και χρόνια, αλλά σκεφτόμαστε ότι μπορεί να μας φανεί χρήσιμο κάποια στιγμή.
Έτσι κρατάμε παλιά καλώδια, κουμπιά, βίδες, χαλασμένες συσκευές και κάθε λογής μικροαντικείμενα.
Η σκέψη δεν είναι απαραίτητα παράλογη. Ορισμένα ανταλλακτικά ή εργαλεία μπορεί πράγματι να χρειαστούν ξανά. Όταν όμως αυτή η λογική εφαρμόζεται σχεδόν σε οτιδήποτε, ο διαθέσιμος χώρος αρχίζει να γεμίζει.
2. Τα συνδέουμε με ανθρώπους και αναμνήσεις
Μια παλιά μπλούζα δεν είναι πάντα απλώς ένα ρούχο. Μπορεί να είναι εκείνη που φορούσαμε σε ένα αγαπημένο ταξίδι ή ένα δώρο από κάποιον άνθρωπο που δεν βρίσκεται πια στη ζωή μας.
Σε τέτοιες περιπτώσεις δεν δυσκολευόμαστε απαραίτητα να αποχωριστούμε το ίδιο το αντικείμενο. Μπορεί να φοβόμαστε ότι, αν το χάσουμε, θα απομακρυνθούμε και από την ανάμνηση που κουβαλά.
Δεν υπάρχει τίποτα κακό στο να κρατάμε πράγματα με συναισθηματική αξία. Αρκεί να μπορούμε να επιλέγουμε ποια έχουν πραγματική σημασία για εμάς.
3. Νιώθουμε ενοχές επειδή ξοδέψαμε χρήματα
Αγοράσατε κάποτε ένα ακριβό μπουφάν που τελικά δεν φορέσατε σχεδόν ποτέ. Κάθε φορά που σκέφτεστε να το χαρίσετε, θυμάστε πόσο κόστισε.
«Τόσα χρήματα έδωσα. Δεν γίνεται να το πετάξω».
Όμως τα χρήματα έχουν ήδη ξοδευτεί. Το να κρατάμε κάτι που δεν χρησιμοποιούμε δεν σημαίνει ότι παίρνουμε πίσω την αξία του.
Αν το αντικείμενο βρίσκεται σε καλή κατάσταση, μπορούμε να το πουλήσουμε ή να το χαρίσουμε σε κάποιον που θα το αξιοποιήσει.
4. Δυσκολευόμαστε να πάρουμε αποφάσεις
Το ξεκαθάρισμα μιας ντουλάπας φαίνεται απλό, μέχρι να αρχίσουμε να εξετάζουμε ένα ένα τα πράγματα.
Να το κρατήσω; Να το χαρίσω; Μήπως χρειαστεί; Κι αν το μετανιώσω;
Όταν κάθε αντικείμενο απαιτεί ξεχωριστή απόφαση, η διαδικασία μπορεί να γίνει κουραστική. Έτσι καταλήγουμε να αναβάλλουμε το ξεκαθάρισμα.
Σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σημαντική δυσκολία με τη συσσώρευση αντικειμένων, οι δυσκολίες στη λήψη αποφάσεων και στην οργάνωση μπορεί να είναι ακόμη πιο έντονες.
5. Μας δημιουργούν μια αίσθηση ασφάλειας
Για ορισμένους ανθρώπους, το να έχουν πολλά πράγματα γύρω τους προσφέρει μια αίσθηση σιγουριάς.
Η σκέψη ότι διαθέτουν όσα μπορεί να χρειαστούν τους καθησυχάζει. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με προηγούμενες εμπειρίες στέρησης ή απώλειας, χωρίς όμως να σημαίνει ότι υπάρχει μία κοινή ψυχολογική αιτία για όλους.
Οι λόγοι που κάποιος κρατά πολλά αντικείμενα διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Πότε η συσσώρευση αντικειμένων γίνεται πραγματικό πρόβλημα;
Δεν σημαίνει ότι κάθε γεμάτη αποθήκη ή ακατάστατη ντουλάπα κρύβει κάποιο ψυχολογικό πρόβλημα.
Άλλο είναι να έχουμε περισσότερα πράγματα απ’ όσα χρειαζόμαστε και άλλο να δυσκολευόμαστε τόσο πολύ να τα αποχωριστούμε, ώστε να επηρεάζεται σοβαρά η καθημερινότητά μας.
Υπάρχει μια αναγνωρισμένη κατάσταση ψυχικής υγείας που ονομάζεται διαταραχή αποθησαύρισης (hoarding disorder).
Χαρακτηρίζεται από επίμονη δυσκολία αποχωρισμού αντικειμένων, ανεξάρτητα από την πραγματική τους αξία. Η ιδέα να πεταχτούν ή να απομακρυνθούν μπορεί να προκαλεί έντονη δυσφορία.
Με τον καιρό, τα πράγματα συσσωρεύονται σε τέτοιο βαθμό ώστε οι χώροι του σπιτιού να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν κανονικά.
Για παράδειγμα, το τραπέζι μπορεί να είναι γεμάτο αντικείμενα και να μην υπάρχει χώρος για φαγητό. Το κρεβάτι μπορεί να έχει καλυφθεί από ρούχα και κουτιά ή οι διάδρομοι να έχουν στενέψει από τις στοίβες.
Σε σοβαρές περιπτώσεις δημιουργούνται και κίνδυνοι για την ασφάλεια, όπως πτώσεις, εμπόδια στις εξόδους και αυξημένος κίνδυνος πυρκαγιάς.
Η διαταραχή αποθησαύρισης αναγνωρίζεται ως ξεχωριστή ψυχική διαταραχή. Ωστόσο, η διάγνωσή της απαιτεί αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία ψυχικής υγείας και δεν μπορεί να γίνει μόνο από την εικόνα ενός ακατάστατου σπιτιού.
Τι διαφορά έχει ένας συλλέκτης από έναν άνθρωπο με διαταραχή αποθησαύρισης;
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει εκατοντάδες βιβλία, δίσκους ή παλιά νομίσματα χωρίς να αντιμετωπίζει κανένα πρόβλημα.
Οι συλλέκτες συνήθως επιλέγουν συγκεκριμένα αντικείμενα, τα οργανώνουν και τα διατηρούν με κάποιο σύστημα. Η συλλογή τους έχει έναν σκοπό και δεν εμποδίζει απαραίτητα τη λειτουργία του σπιτιού.
Στη διαταραχή αποθησαύρισης, αντίθετα, τα αντικείμενα συχνά συγκεντρώνονται χωρίς οργάνωση, ενώ η προσπάθεια απομάκρυνσής τους προκαλεί σημαντική δυσφορία.
Η βασική διαφορά δεν είναι πόσα πράγματα έχει κάποιος, αλλά πόσο δύσκολο είναι να τα αποχωριστεί και πόσο επηρεάζουν τη ζωή του.
Μήπως φταίνε τα παιδικά μας χρόνια;
Είναι εύκολο να πιστέψουμε ότι κάποιος κρατά υπερβολικά πολλά αντικείμενα επειδή μεγάλωσε με στερήσεις ή επειδή οι γονείς του ήταν αυστηροί.
Η πραγματικότητα όμως είναι πιο σύνθετη.
Οι επιστήμονες δεν έχουν εντοπίσει μία και μοναδική αιτία για τη διαταραχή αποθησαύρισης. Μελετούν τον ρόλο της κληρονομικότητας, ορισμένων λειτουργιών του εγκεφάλου, των προσωπικών εμπειριών και των στρεσογόνων γεγονότων.
Για κάποιους ανθρώπους, μια δύσκολη απώλεια ή μια περίοδος μεγάλης ανασφάλειας μπορεί να συνδέεται με την έντονη ανάγκη διατήρησης αντικειμένων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι όσοι κρατούν πολλά πράγματα έχουν βιώσει κάποιο τραύμα.
Ούτε μπορούμε να συμπεράνουμε από μια γεμάτη ντουλάπα ότι κάποιος έχει άγχος, κατάθλιψη ή διαταραχή αποθησαύρισης.
Πώς μπορούμε να ξεφορτωθούμε πράγματα χωρίς να το μετανιώσουμε;
Αν το πρόβλημα είναι απλώς ότι έχουμε συγκεντρώσει περισσότερα αντικείμενα απ’ όσα χρειαζόμαστε, μερικές πρακτικές κινήσεις μπορούν να κάνουν το ξεκαθάρισμα ευκολότερο.
Ξεκινήστε από ένα μικρό σημείο
Μην προσπαθήσετε να αδειάσετε ολόκληρο το σπίτι μέσα σε μία ημέρα. Ξεκινήστε από ένα συρτάρι, ένα ράφι ή ένα μικρό ντουλάπι.
Έτσι η διαδικασία γίνεται πιο διαχειρίσιμη και βλέπετε γρήγορα ένα αποτέλεσμα.
Χωρίστε τα αντικείμενα σε κατηγορίες
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τέσσερις κατηγορίες: όσα θα κρατήσετε, όσα θα χαρίσετε, όσα μπορείτε να πουλήσετε και όσα χρειάζονται ανακύκλωση ή απόρριψη.
Για τα πράγματα που σας δυσκολεύουν, δημιουργήστε μια μικρή κατηγορία προσωρινής απόφασης. Προσπαθήστε όμως να μην καταλήξει αυτή να γίνει άλλη μία μόνιμη στοίβα.
Σκεφτείτε αν θα το χρησιμοποιούσατε πραγματικά
Αναρωτηθείτε πότε χρησιμοποιήσατε τελευταία φορά το συγκεκριμένο αντικείμενο και αν υπάρχει ρεαλιστικός λόγος να το χρειαστείτε ξανά.
Δεν είναι απαραίτητο να πετάξετε κάτι μόνο επειδή έχει μείνει αχρησιμοποίητο για έναν χρόνο. Εργαλεία, εποχιακά αντικείμενα και πράγματα με ιδιαίτερη αξία μπορεί να έχουν λόγο ύπαρξης στο σπίτι.
Ο στόχος είναι να ξεχωρίσετε αυτά που θέλετε πραγματικά να κρατήσετε από εκείνα που παραμένουν ξεχασμένα χωρίς κάποιον ουσιαστικό λόγο.
Κρατήστε τις αναμνήσεις χωρίς να κρατάτε τα πάντα
Δεν χρειάζεται να αποχωριστείτε κάθε αντικείμενο που σας θυμίζει το παρελθόν.
Μπορείτε να κρατήσετε λίγα αντιπροσωπευτικά ενθύμια ή να φωτογραφίσετε ορισμένα αντικείμενα πριν τα απομακρύνετε.
Η φωτογραφία δεν αντικαθιστά πάντα τη συναισθηματική αξία ενός πραγματικού αντικειμένου, μπορεί όμως να βοηθήσει όταν θέλετε να θυμάστε κάτι χωρίς να καταλαμβάνει χώρο.
Μην γεμίζετε αμέσως τον χώρο που ελευθερώσατε
Μόλις αδειάσει ένα ράφι, δεν είναι απαραίτητο να αγοράσετε κάτι καινούργιο για να το γεμίσετε.
Ένα σπίτι δεν χρειάζεται να αξιοποιεί κάθε διαθέσιμο εκατοστό για αποθήκευση. Ο ελεύθερος χώρος μπορεί να κάνει την καθημερινότητα πιο άνετη.
Τι κάνουμε όταν ένας δικός μας άνθρωπος δεν μπορεί να πετάξει τίποτα;
Όταν η συσσώρευση έχει πάρει σοβαρές διαστάσεις, οι συνεχείς παρατηρήσεις και οι καβγάδες συνήθως δεν βοηθούν.
Το να αποκαλούμε κάποιον τεμπέλη ή ακατάστατο μπορεί να δημιουργήσει περισσότερη ένταση, χωρίς να αντιμετωπίζει το πραγματικό πρόβλημα.
Εξίσου σημαντικό είναι να μην πετάμε κρυφά τα προσωπικά του αντικείμενα. Μια τέτοια κίνηση μπορεί να προκαλέσει έντονη αναστάτωση και να καταστρέψει την εμπιστοσύνη.
Μια πιο υποστηρικτική προσέγγιση είναι να συζητήσουμε ήρεμα, να αναγνωρίσουμε τη δυσκολία του και να προτείνουμε μικρά, συμφωνημένα βήματα.
Εάν η κατάσταση επηρεάζει σοβαρά την ασφάλεια, την υγιεινή ή την καθημερινή λειτουργία του σπιτιού, χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας.
Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία είναι η καλύτερα μελετημένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση για τη διαταραχή αποθησαύρισης. Στόχος της είναι να βοηθήσει το άτομο να διαχειρίζεται τις σκέψεις και τα συναισθήματά του σχετικά με τα αντικείμενα, να παίρνει αποφάσεις και να αποκτά σταδιακά πιο λειτουργικές συνήθειες.
Δεν χρειάζεται να πετάξουμε το παρελθόν μας για να κάνουμε χώρο
Όλοι έχουμε πράγματα που κρατάμε περισσότερο για όσα σημαίνουν παρά για όσα πραγματικά προσφέρουν.
Ένα παλιό γράμμα, ένα δώρο, μια φωτογραφία ή ένα αγαπημένο αντικείμενο μπορεί να αποτελεί πολύτιμο κομμάτι της προσωπικής μας ιστορίας.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να μετατρέψουμε το σπίτι μας σε έναν άδειο χώρο χωρίς αναμνήσεις. Ούτε χρειάζεται να νιώθουμε ενοχές επειδή θέλουμε να κρατήσουμε πράγματα που αγαπάμε.
Αξίζει όμως πού και πού να αναρωτιόμαστε αν όλα όσα έχουμε γύρω μας εξακολουθούν να έχουν θέση στη ζωή μας.
Γιατί οι αναμνήσεις μας είναι πολύτιμες, αλλά δεν χρειάζεται κάθε αντικείμενο του παρελθόντος να καταλαμβάνει χώρο στο παρόν.
Πηγές:












