Τα παντζάρια είναι ένα θρεπτικό λαχανικό που μπορεί εύκολα να ενταχθεί στη διατροφή μας. Τρώγονται βραστά, ψητά, σε σαλάτες ή ως χυμός και προσφέρουν φυτικές ίνες, φυλλικό οξύ, κάλιο και φυσικές φυτικές χρωστικές.
Τα τελευταία χρόνια έχουν μελετηθεί ιδιαίτερα και για τα φυσικά νιτρικά που περιέχουν, τα οποία μπορούν να μετατραπούν στον οργανισμό σε μονοξείδιο του αζώτου και να επηρεάσουν τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα παντζάρια είναι «θαυματουργά» ή ότι μπορούν να θεραπεύσουν ασθένειες.
Τι θρεπτικά συστατικά περιέχουν τα παντζάρια;
Η ρίζα του παντζαριού περιέχει μεταξύ άλλων:
- φυλλικό οξύ,
- μαγγάνιο,
- κάλιο,
- φυτικές ίνες,
- φυσικά νιτρικά,
- και φυτικές χρωστικές γνωστές ως βεταλαΐνες.
Τα φύλλα του παντζαριού είναι επίσης βρώσιμα και περιέχουν βιταμίνες και μέταλλα, μεταξύ των οποίων βιταμίνες Α, C και Κ.
Η ακριβής ποσότητα κάθε θρεπτικού συστατικού εξαρτάται από την ποικιλία, την ποσότητα και τον τρόπο μαγειρέματος.
Τα παντζάρια και η αρτηριακή πίεση
Ένα από τα περισσότερο μελετημένα χαρακτηριστικά των παντζαριών είναι η υψηλή περιεκτικότητά τους σε νιτρικά.
Τα νιτρικά μπορούν να μετατραπούν στον οργανισμό σε μονοξείδιο του αζώτου, μια ουσία που βοηθά τα αιμοφόρα αγγεία να χαλαρώνουν και να διαστέλλονται.
Κλινικές μελέτες και ανασκοπήσεις δείχνουν ότι ο χυμός παντζαριού ή άλλες πηγές διατροφικών νιτρικών μπορεί να προκαλέσουν μικρή μείωση της αρτηριακής πίεσης σε ορισμένους ανθρώπους.
Το αποτέλεσμα όμως δεν είναι ίδιο για όλους και τα παντζάρια δεν αντικαθιστούν τα αντιυπερτασικά φάρμακα ή τις οδηγίες του γιατρού.
Μπορούν να βοηθήσουν την αθλητική απόδοση;
Τα νιτρικά των παντζαριών έχουν μελετηθεί αρκετά και στον αθλητισμό.
Η αύξηση της διαθεσιμότητας μονοξειδίου του αζώτου μπορεί να βοηθήσει στην αποτελεσματικότερη χρήση του οξυγόνου και στη λειτουργία των μυών κατά την άσκηση.
Ορισμένες μελέτες έχουν δείξει βελτίωση στην αντοχή, στην οικονομία της άσκησης ή στη μυϊκή απόδοση, ιδιαίτερα σε ερασιτέχνες ή μέτρια προπονημένους ασκούμενους.
Στους πολύ καλά προπονημένους αθλητές τα αποτελέσματα είναι πιο ασυνεπή.
Τι ισχύει για την πέψη;
Τα παντζάρια περιέχουν φυτικές ίνες, οι οποίες συμβάλλουν στη φυσιολογική λειτουργία του εντέρου και μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας όταν αποτελούν μέρος μιας συνολικά ισορροπημένης διατροφής.
Οι φυτικές ίνες συνδέονται επίσης με καλύτερο έλεγχο της χοληστερόλης και με γενικότερα οφέλη για την καρδιαγγειακή υγεία.
Δεν χρειάζεται όμως να αποδίδονται στα παντζάρια ιδιότητες που ανήκουν συνολικά σε μια διατροφή πλούσια σε λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης.
Παντζάρια και αντιοξειδωτικά
Το χαρακτηριστικό κόκκινο-μοβ χρώμα των παντζαριών οφείλεται κυρίως στις βεταλαΐνες.
Οι ενώσεις αυτές παρουσιάζουν αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδη δράση σε εργαστηριακές και προκλινικές μελέτες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κατανάλωση παντζαριών θεραπεύει φλεγμονώδεις παθήσεις ή καρκίνο.
Τα εργαστηριακά ευρήματα δεν μπορούν από μόνα τους να αποδείξουν κλινικό αποτέλεσμα στον άνθρωπο.
Μπορούν τα παντζάρια να προλάβουν ή να θεραπεύσουν τον καρκίνο;
Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά στοιχεία που να δείχνουν ότι τα παντζάρια θεραπεύουν τον καρκίνο ή εμποδίζουν την ανάπτυξη όγκων στους ανθρώπους.
Οι βεταλαΐνες και άλλα συστατικά των παντζαριών έχουν μελετηθεί σε κύτταρα και ζωικά μοντέλα για πιθανές αντικαρκινικές ιδιότητες.
Αυτά τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα για την έρευνα, αλλά δεν αποτελούν θεραπευτική απόδειξη.
Τα παντζάρια μπορούν να αποτελούν μέρος μιας υγιεινής διατροφής, όχι αντικατάσταση ογκολογικής θεραπείας.
Τι γνωρίζουμε για τον εγκέφαλο και την άνοια;
Επειδή τα διατροφικά νιτρικά μπορούν να επηρεάζουν τη ροή του αίματος, έχει εξεταστεί αν ο χυμός παντζαριού μπορεί να βελτιώσει τη ροή αίματος στον εγκέφαλο ή τη γνωστική λειτουργία.
Μικρές μελέτες έχουν δείξει αλλαγές στη ροή αίματος ή σε ορισμένες δοκιμασίες γνωστικής λειτουργίας.
Ωστόσο, συνολικά τα αποτελέσματα παραμένουν μικτά και οι περισσότερες μελέτες είναι μικρές και σύντομες.
Δεν υπάρχουν σήμερα επαρκή στοιχεία ότι το παντζάρι μπορεί να προλάβει, να επιβραδύνει ή να θεραπεύσει την άνοια.
Τι ισχύει για τον διαβήτη;
Έχουν γίνει μελέτες για την πιθανή επίδραση του χυμού παντζαριού στη γλυκόζη αίματος, στην αρτηριακή πίεση και σε άλλους δείκτες σε άτομα με διαβήτη τύπου 2.
Τα αποτελέσματα δεν είναι αρκετά ισχυρά ώστε τα παντζάρια να θεωρούνται θεραπεία για τον διαβήτη.
Η κατανάλωσή τους μπορεί να ενταχθεί σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρόγραμμα, με βάση τις οδηγίες του γιατρού ή του διαιτολόγου.
Η παλαιότερη αναφορά ότι τα παντζάρια «περιέχουν άλφα-λιποϊκό οξύ που μειώνει τη γλυκόζη» δεν αποτελεί σωστό τρόπο να περιγράψουμε τα διαθέσιμα στοιχεία.
Κάνουν «αποτοξίνωση»;
Ο όρος «αποτοξίνωση» χρησιμοποιείται συχνά σε άρθρα διατροφής, αλλά δεν έχει την έννοια που του αποδίδεται συνήθως.
Ο οργανισμός διαθέτει ήδη όργανα και μηχανισμούς απομάκρυνσης άχρηστων ουσιών, κυρίως το ήπαρ και τους νεφρούς.
Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι ο χυμός παντζαριού «καθαρίζει» το συκώτι ή τα νεφρά από τοξίνες.
Τα παντζάρια μπορούν απλώς να αποτελούν μέρος μιας υγιεινής διατροφής.
Υπάρχουν παρενέργειες;
Για τους περισσότερους ανθρώπους τα παντζάρια είναι ασφαλές τρόφιμο.
Μπορεί όμως να προκαλέσουν μια ακίνδυνη κοκκινωπή ή ροζ χροιά στα ούρα ή στα κόπρανα, γνωστή ως beeturia.
Επειδή περιέχουν οξαλικά, άτομα με ιστορικό συγκεκριμένων τύπων νεφρολιθίασης μπορεί να χρειάζεται να προσέχουν την ποσότητα που καταναλώνουν.
Επίσης, άτομα με πολύ χαμηλή αρτηριακή πίεση ή που λαμβάνουν φάρμακα για την πίεση δεν πρέπει να χρησιμοποιούν μεγάλες ποσότητες συμπυκνωμένου χυμού παντζαριού ως «θεραπεία» χωρίς ιατρική συμβουλή.
Τελικά, αξίζει να τρώμε παντζάρια;
Ναι, τα παντζάρια είναι μια θρεπτική και χρήσιμη προσθήκη σε μια ισορροπημένη διατροφή.
Τα καλύτερα τεκμηριωμένα πιθανά οφέλη τους σχετίζονται με:
- τη διατροφική τους αξία,
- τις φυτικές ίνες,
- τα φυσικά νιτρικά,
- τη μικρή πιθανή μείωση της αρτηριακής πίεσης,
- και τη βελτίωση ορισμένων δεικτών αθλητικής απόδοσης.
Αυτό που δεν υποστηρίζεται είναι η παρουσίασή τους ως «θαυματουργού» τροφίμου που θεραπεύει καρκίνο, άνοια, διαβήτη, ηπατικές παθήσεις ή λοιμώξεις.
Η πραγματική τους αξία είναι πιο απλή: είναι ένα θρεπτικό λαχανικό που μπορεί να συμβάλει σε μια υγιεινή διατροφή χωρίς να χρειάζεται να του αποδίδουμε ιδιότητες φαρμάκου.
