Πριν γίνει ο θρυλικός «Κότζακ» με το ξυρισμένο κεφάλι και το γλειφιτζούρι, ο Τέλι Σαβάλας είχε περάσει από μια ζωή πολύ διαφορετική από τη λάμψη του Χόλιγουντ. Ως παιδί Ελλήνων μεταναστών στη Νέα Υόρκη δούλεψε από μικρός, υπηρέτησε στον αμερικανικό στρατό, σπούδασε και μπήκε σχετικά αργά στον χώρο της υποκριτικής.
Η καριέρα που ακολούθησε τον έκανε έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους τηλεοπτικούς ηθοποιούς της εποχής του. Και παρά την τεράστια επιτυχία του στις ΗΠΑ, ο ίδιος δεν έκρυψε ποτέ την ελληνική καταγωγή του.
Από εφημεριδοπώλης και λούστρος στη Νέα Υόρκη
Ο Αριστοτέλης «Τέλι» Σαβάλας γεννήθηκε στις 21 Ιανουαρίου 1922 στο Garden City της Νέας Υόρκης. Ήταν το δεύτερο από τα παιδιά του Νίκου και της Χριστίνας Σαβάλας, Ελλήνων μεταναστών με ρίζες στη Λακωνία.
Η ελληνική γλώσσα κυριαρχούσε στο σπίτι του και ο μικρός Αριστοτέλης μεγάλωσε με ισχυρούς δεσμούς με την ελληνική παράδοση. Στα πρώτα σχολικά του χρόνια μιλούσε κυρίως ελληνικά και έμαθε σταδιακά αγγλικά.
Η οικογένεια πέρασε οικονομικά δύσκολες περιόδους και ο Τέλι μαζί με τον αδελφό του Γκας πουλούσαν εφημερίδες και γυάλιζαν παπούτσια για να βοηθήσουν. Η ιστορία του ως «φτωχού λούστρου» δεν είναι λοιπόν απλώς ένας μεταγενέστερος μύθος, αλλά συνδέεται πραγματικά με τα παιδικά του χρόνια.
Ο πόλεμος, οι σπουδές και η ζωή πριν από την υποκριτική
Ο Σαβάλας υπηρέτησε στον αμερικανικό στρατό κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά την επιστροφή του στην πολιτική ζωή φοίτησε στο Columbia University, όπου οι σπουδές του περιλάμβαναν ψυχολογία, ραδιόφωνο και άλλα αντικείμενα.
Πριν γίνει ηθοποιός πέρασε από αρκετές δουλειές. Εργάστηκε σε προγράμματα ραδιοφώνου και τηλεόρασης, στην υπηρεσία πληροφόρησης του αμερικανικού State Department και αργότερα στην ABC. Η υποκριτική μπήκε ουσιαστικά στη ζωή του όταν είχε ήδη περάσει τα 35.
Η υποψηφιότητα για Όσκαρ πριν από τον «Κότζακ»
Η κινηματογραφική του άνοδος ήταν γρήγορη. Το 1962 εμφανίστηκε στο «Birdman of Alcatraz» δίπλα στον Μπαρτ Λάνκαστερ και η ερμηνεία του στον ρόλο του Feto Gomez τού χάρισε υποψηφιότητα για Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου.
Στα χρόνια που ακολούθησαν συμμετείχε σε δεκάδες κινηματογραφικές παραγωγές, όπως τα «The Dirty Dozen», «Battle of the Bulge», «Kelly’s Heroes» και «On Her Majesty’s Secret Service».
Το 1965, για τον ρόλο του Πόντιου Πιλάτου στην ταινία «The Greatest Story Ever Told», ξύρισε το κεφάλι του. Του άρεσε η εμφάνιση και αποφάσισε να τη διατηρήσει, δημιουργώντας έτσι ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κινηματογραφικά look της εποχής.
Ο ρόλος που τον έκανε γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο
Το 1973 εμφανίστηκε ως αστυνομικός Theo Kojak στην τηλεταινία «The Marcus-Nelson Murders». Η επιτυχία ήταν τέτοια ώστε ο χαρακτήρας απέκτησε τη δική του σειρά.
Το «Kojak» προβλήθηκε από το 1973 έως το 1978 και ο Σαβάλας μετατράπηκε σε διεθνές τηλεοπτικό είδωλο. Το ξυρισμένο κεφάλι, το γλειφιτζούρι και ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο ερμήνευε τον σκληρό αλλά χαρισματικό ντετέκτιβ έγιναν σήμα κατατεθέν του.
Για τον «Kojak» κέρδισε το Emmy Α΄ Ανδρικού Ρόλου σε δραματική σειρά το 1974, ενώ ήταν ξανά υποψήφιος την επόμενη χρονιά.
Η ελληνική καταγωγή που δεν έκρυψε ποτέ
Παρότι γεννήθηκε και έζησε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Σαβάλας διατήρησε ισχυρή σχέση με την ελληνική καταγωγή του. Μιλούσε ελληνικά και σε συνεντεύξεις του αναφερόταν συχνά στην οικογένεια, στη γλώσσα και στις αξίες με τις οποίες είχε μεγαλώσει.
Σε ελληνική τηλεοπτική συνέντευξη είχε μιλήσει με ιδιαίτερη συγκίνηση για την ανάγκη να μη χαθούν η γλώσσα, η παράδοση και η σχέση των Ελλήνων της διασποράς με την Ελλάδα.
Ο Τέλι Σαβάλας και ο πατέρας της Τζένιφερ Άνιστον
Ο Τέλι Σαβάλας ήταν στενός φίλος με τον επίσης ελληνικής καταγωγής ηθοποιό Τζον Άνιστον, πατέρα της Τζένιφερ Άνιστον. Μάλιστα, ο Σαβάλας έγινε νονός της μελλοντικής σταρ των «Friends».
Οι δύο ηθοποιοί είχαν εμφανιστεί μαζί πολύ πριν γίνει γνωστή η Τζένιφερ. Το 1964 έπαιξαν στο επεισόδιο «Vendetta» της πολεμικής τηλεοπτικής σειράς «Combat!». Ο Σαβάλας υποδυόταν τον Έλληνα συνταγματάρχη Κάψαλη και ο Τζον Άνιστον έναν από τους Έλληνες στρατιώτες της μονάδας του.
Το ελληνικό επεισόδιο του «Combat!»
Στο «Vendetta», ο συνταγματάρχης Κάψαλης παρουσιάζεται ως σκληρός Έλληνας αξιωματικός που πολεμά τους Γερμανούς μαζί με τους άνδρες του. Το σενάριο συνδέει το παρελθόν του χαρακτήρα με ένα ελληνικό χωριό που παραπέμπει στο Δίστομο και έχει καταστραφεί από τους Ναζί.
Σε χαρακτηριστική σκηνή ο Κάψαλης χορεύει ενώ οι Αμερικανοί στρατιώτες μαθαίνουν περισσότερα για το τραυματικό παρελθόν του. Πρόκειται φυσικά για τηλεοπτική μυθοπλασία και οι λεπτομέρειες του επεισοδίου δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ιστορική καταγραφή της πραγματικής σφαγής του Διστόμου.
Η προσωπική του ζωή
Ο Σαβάλας παντρεύτηκε τρεις φορές και απέκτησε έξι παιδιά. Ο πρώτος του γάμος ήταν με την Κάθριν Νικολαΐδη, ακολούθησε ο γάμος του με τη Μέριλιν Γκάρντνερ και το 1984 παντρεύτηκε την Τζούλι Χόβλαντ, με την οποία έμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του.
Στο ενδιάμεσο είχε πολυετή σχέση με την ηθοποιό Σάλι Άνταμς, με την οποία απέκτησε έναν γιο.
Η ιστορία με τον Παττακό και το «χάπι για τη ναυτία»
Μία ιστορία που έχει δημοσιευθεί επανειλημμένα στον ελληνικό Τύπο αφορά μια επίσκεψη του Σαβάλας στην Ελλάδα την περίοδο της δικτατορίας. Σύμφωνα με την αφήγηση που έχει καταγράψει η «Μηχανή του Χρόνου», είχε προσκληθεί στο υπουργείο Δημόσιας Τάξης, όπου συνάντησε τον Ιωάννη Λαδά και τον Στυλιανό Παττακό.
Η ίδια αφήγηση αναφέρει ότι ο Παττακός άρχισε να του περιγράφει πάνω σε έναν χάρτη τις συνεχείς μετακινήσεις και πτήσεις του ανά την Ελλάδα. Ο Σαβάλας φέρεται τότε να τον διέκοψε με τη σαρκαστική φράση: «Πατριώτη, με τόσες πτήσεις ζαλίστηκα. Έχεις κανένα χάπι για τη ναυτία;».
Η ιστορία έχει αναπαραχθεί πολλές φορές, αλλά επειδή δεν συνοδεύεται από πρωτογενές ηχητικό ή γραπτό τεκμήριο της συνομιλίας, είναι προτιμότερο να παρουσιάζεται ως δημοσιευμένη αφήγηση και όχι ως απολύτως διασταυρωμένο περιστατικό.
Ένας ρόλος που έγινε κομμάτι της τηλεοπτικής ιστορίας
Ο Τέλι Σαβάλας πέθανε στις 22 Ιανουαρίου 1994, μία ημέρα μετά τα 72α γενέθλιά του. Η καριέρα του είχε ήδη ξεπεράσει κατά πολύ τον «Kojak», όμως ο φαλακρός ντετέκτιβ με το γλειφιτζούρι παρέμεινε ο ρόλος με τον οποίο ταυτίστηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο.
Πίσω από αυτή την εικόνα βρισκόταν όμως μια πολύ πιο ενδιαφέρουσα διαδρομή: ένα παιδί Ελλήνων μεταναστών που δούλεψε μικρό για να βοηθήσει την οικογένειά του, μπήκε αργά στην υποκριτική, έφτασε μέχρι τα Όσκαρ και τα Emmy και κατάφερε να γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της αμερικανικής τηλεόρασης.
