Πόσες ημέρες κανονικής άδειας δικαιούται ένας δημόσιος υπάλληλος; Τι προβλέπεται όταν αρρωστήσει, αποκτήσει παιδί ή χρειαστεί να απουσιάσει για έναν σοβαρό οικογενειακό λόγο; Οι άδειες στο Δημόσιο καλύπτουν πολύ περισσότερες περιπτώσεις από τις συνηθισμένες καλοκαιρινές διακοπές.
Οι άδειες δημοσίων υπαλλήλων ρυθμίζονται από τον Υπαλληλικό Κώδικα και μεταγενέστερες νομοθετικές διατάξεις. Ωστόσο, δεν ισχύουν πάντα οι ίδιοι κανόνες για όλους. Η σχέση εργασίας, τα χρόνια υπηρεσίας και οι ιδιαίτερες συνθήκες καθορίζουν ποια άδεια μπορεί να χορηγηθεί και με ποιες προϋποθέσεις.
Ποιοι κανόνες ισχύουν για τις άδειες στο Δημόσιο;
Το βασικό νομοθετικό πλαίσιο για τους πολιτικούς διοικητικούς υπαλλήλους του Δημοσίου και των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου είναι ο νόμος 3528/2007, γνωστός ως Υπαλληλικός Κώδικας. Οι διατάξεις του έχουν τροποποιηθεί αρκετές φορές, επομένως χρειάζεται να εξετάζονται όπως ισχύουν σήμερα.
Σημαντικό ρόλο έχει και η σχέση εργασίας. Οι μόνιμοι υπάλληλοι, οι εργαζόμενοι ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου (ΙΔΑΧ) και όσοι απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου (ΙΔΟΧ) δεν υπάγονται απαραίτητα σε όλες τις ίδιες ρυθμίσεις.
Ειδικά καθεστώτα μπορεί επίσης να ισχύουν για εκπαιδευτικούς, υγειονομικό προσωπικό και άλλες κατηγορίες εργαζομένων. Για τον λόγο αυτό, κάθε αίτηση πρέπει να εξετάζεται σύμφωνα με τις διατάξεις που εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη υπηρεσία.
Πόσες ημέρες κανονικής άδειας δικαιούται ένας δημόσιος υπάλληλος;
Η κανονική άδεια αποτελεί βασικό δικαίωμα των δημοσίων υπαλλήλων. Σύμφωνα με τον Υπαλληλικό Κώδικα, ο νεοδιοριζόμενος υπάλληλος αποκτά δικαίωμα κανονικής άδειας μετά τη συμπλήρωση δύο μηνών από τον διορισμό του, με υπολογισμό δύο εργάσιμων ημερών ανά μήνα υπηρεσίας. Προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις όταν υπάρχει προηγούμενη πραγματική δημόσια υπηρεσία.
Μετά τη συμπλήρωση ενός έτους πραγματικής δημόσιας υπηρεσίας, η κανονική άδεια διαμορφώνεται ως εξής:
- 20 εργάσιμες ημέρες για υπαλλήλους με πενθήμερη εργασία.
- 24 εργάσιμες ημέρες για υπαλλήλους με εξαήμερη εργασία.
- Αύξηση κατά μία εργάσιμη ημέρα για κάθε επόμενο έτος υπηρεσίας, μέχρι το προβλεπόμενο όριο.
- 25 ημέρες ως ανώτατο όριο για πενθήμερη εργασία και 30 ημέρες για εξαήμερη.
Σε ορισμένες περιπτώσεις προβλέπεται προσαύξηση της κανονικής άδειας. Για παράδειγμα, υπάλληλοι που υπηρετούν σε παραμεθόριες περιοχές μπορεί να δικαιούνται έως τέσσερις επιπλέον εργάσιμες ημέρες, με τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Μπορεί η υπηρεσία να αρνηθεί την κανονική άδεια;
Η υπηρεσία πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις υπηρεσιακές ανάγκες κατά τον προγραμματισμό των αδειών. Ο Υπαλληλικός Κώδικας προβλέπει ότι, εφόσον το ζητήσει ο υπάλληλος, δεκαπέντε ημέρες της κανονικής άδειας χορηγούνται κατά το διάστημα από 15 Μαΐου έως 31 Οκτωβρίου, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
Περιορισμός ή ανάκληση της άδειας επιτρέπεται για έκτακτες υπηρεσιακές ανάγκες και με την απαιτούμενη διαδικασία. Όταν η άδεια δεν χορηγείται για τον συγκεκριμένο λόγο, προβλέπεται υποχρεωτική μεταφορά της στο επόμενο έτος.
Πώς χορηγείται η αναρρωτική άδεια στο Δημόσιο;
Όταν ένας δημόσιος υπάλληλος αρρωστήσει και δεν μπορεί να εργαστεί, οφείλει να ενημερώσει την υπηρεσία του την ίδια ημέρα. Η αίτηση αναρρωτικής άδειας υποβάλλεται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία, ενώ τα δικαιολογητικά εξαρτώνται από τη διάρκεια και τις συνθήκες της ασθένειας.
Για τους υπαλλήλους που υπάγονται στο γενικό καθεστώς του Υπαλληλικού Κώδικα, οι βραχυχρόνιες αναρρωτικές άδειες χωρίς γνωμάτευση υγειονομικής επιτροπής περιορίζονται συνολικά σε οκτώ ημέρες ανά έτος. Από αυτές, δύο μη συνεχόμενες ημέρες μπορούν να χορηγηθούν μόνο με υπεύθυνη δήλωση, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις.
Για αναρρωτική άδεια πέραν των οκτώ ημερών ετησίως απαιτείται κατά κανόνα γνωμάτευση αρμόδιας υγειονομικής επιτροπής. Υπάρχουν εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων για συγκεκριμένες περιπτώσεις νοσηλείας ή χειρουργικής επέμβασης. Η συνολική διάρκεια αναρρωτικής άδειας εξαρτάται και από τον χρόνο υπηρεσίας και τις εφαρμοστέες διατάξεις.
Οι εργαζόμενοι ΙΔΟΧ ενδέχεται να υπάγονται σε διαφορετικό καθεστώς. Γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρείται ότι οι κανόνες που ισχύουν για έναν μόνιμο υπάλληλο εφαρμόζονται αυτομάτως σε κάθε σύμβαση.
Ποιες άδειες δικαιούνται οι γονείς στο Δημόσιο;
Οι οικογενειακές άδειες καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες, όπως η γέννηση παιδιού, η ανατροφή, η ασθένεια τέκνου και η παρακολούθηση της σχολικής του επίδοσης. Δεν αποτελούν μία ενιαία παροχή, καθώς κάθε δικαίωμα έχει διαφορετική διάρκεια και προϋποθέσεις.
Άδεια μητρότητας και πατρότητας
Για τις υπαλλήλους που υπάγονται στον Υπαλληλικό Κώδικα, η βασική άδεια μητρότητας είναι δύο μήνες πριν και τρεις μήνες μετά τον τοκετό, με πλήρεις αποδοχές. Αν ο τοκετός πραγματοποιηθεί νωρίτερα ή αργότερα από την αναμενόμενη ημερομηνία, εφαρμόζονται οι ειδικοί κανόνες προσαρμογής της άδειας.
Η άδεια πατρότητας ανέρχεται σε δεκατέσσερις εργάσιμες ημέρες με αποδοχές. Μπορεί να χορηγηθεί σύμφωνα με τις προβλεπόμενες χρονικές επιλογές γύρω από τη γέννηση, ενώ αντίστοιχο δικαίωμα προβλέπεται και σε περιπτώσεις υιοθεσίας ή αναδοχής παιδιού έως οκτώ ετών.
Εννεάμηνη άδεια ανατροφής ή μειωμένο ωράριο
Για τους υπαλλήλους που υπάγονται στις σχετικές διατάξεις, προβλέπεται μειωμένο ωράριο κατά δύο ώρες ημερησίως μέχρι το παιδί να συμπληρώσει τα δύο έτη. Στη συνέχεια, προβλέπεται μείωση κατά μία ώρα ημερησίως μέχρι τη συμπλήρωση των τεσσάρων ετών.
Εναλλακτικά, ο γονέας μπορεί να λάβει εννεάμηνη άδεια ανατροφής με αποδοχές, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις και δεν κάνει χρήση της αντίστοιχης διευκόλυνσης μειωμένου ωραρίου. Υπάρχουν επίσης ειδικές ρυθμίσεις για μονογονεϊκές οικογένειες, υιοθεσία, αναδοχή και άλλες περιπτώσεις.
Τι ισχύει για την άδεια ασθένειας παιδιού και τις σχολικές επισκέψεις;
Όταν αρρωσταίνει ένα παιδί, ο γονέας δημόσιος υπάλληλος μπορεί να δικαιούται ειδική άδεια ασθένειας τέκνου, σύμφωνα με το καθεστώς που τον καλύπτει. Οι ημέρες διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση, τον αριθμό των παιδιών και τις σχετικές διατάξεις.
Για παιδιά με σοβαρές παθήσεις ή ανάγκη τακτικών μεταγγίσεων και περιοδικής νοσηλείας, προβλέπονται ειδικές διευκολύνσεις. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να χορηγηθεί άδεια έως 22 εργάσιμες ημέρες ετησίως με αποδοχές, εφόσον συντρέχουν οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Ξεχωριστό δικαίωμα αποτελεί η άδεια για παρακολούθηση της σχολικής επίδοσης των παιδιών. Στο γενικό καθεστώς προβλέπονται τέσσερις ημέρες ετησίως για ένα παιδί και πέντε για δύο ή περισσότερα παιδιά. Όταν τα παιδιά φοιτούν σε διαφορετικές εκπαιδευτικές βαθμίδες, μπορεί να προβλέπεται μία επιπλέον ημέρα.
Οι διευκολύνσεις αυτές δεν πρέπει να συγχέονται με την προσωπική αναρρωτική άδεια του υπαλλήλου. Κάθε περίπτωση εξετάζεται χωριστά και μπορεί να απαιτεί συγκεκριμένα δικαιολογητικά.
Ποιες ειδικές άδειες χορηγούνται με αποδοχές;
Εκτός από την κανονική και την αναρρωτική άδεια, προβλέπονται ειδικές άδειες για γεγονότα της προσωπικής και οικογενειακής ζωής. Ορισμένες χορηγούνται επιπλέον της κανονικής άδειας, χωρίς να αφαιρούνται από το ετήσιο υπόλοιπό της.
- Άδεια γάμου: Πέντε εργάσιμες ημέρες με αποδοχές για τους υπαλλήλους που υπάγονται στη σχετική διάταξη.
- Άδεια πένθους: Τρεις εργάσιμες ημέρες σε περίπτωση θανάτου συζύγου ή συγγενούς έως και δεύτερου βαθμού.
- Θάνατος τέκνου: Ειδική συνεχόμενη άδεια είκοσι ημερών με αποδοχές για τους γονείς υπαλλήλους.
- Άδεια αιμοδοσίας: Δύο ημέρες πέραν της ημέρας αιμοδοσίας ή προσφοράς αιμοπεταλίων, με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και όρια.
- Άδεια εξετάσεων: Έως δεκατέσσερις εργάσιμες ημέρες ετησίως για υπαλλήλους που σπουδάζουν και πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις.
- Άδεια λόγω αναπηρίας: Έξι επιπλέον εργάσιμες ημέρες ετησίως στις περιπτώσεις που καλύπτει η σχετική νομοθεσία.
Η άδεια αιμοδοσίας μπορεί να φτάσει τις δώδεκα ημέρες ετησίως για έως έξι αιμοδοσίες ή προσφορές αιμοπεταλίων, σύμφωνα με τις ισχύουσες ρυθμίσεις. Για κάθε αιμοδοσία απαιτείται η προβλεπόμενη βεβαίωση, ενώ οι ημέρες που δεν χρησιμοποιούνται δεν μεταφέρονται στο επόμενο έτος.
Στην άδεια γάμου έχει σημασία και ο χρόνος χορήγησης, αφού συνδέεται με το συγκεκριμένο γεγονός. Αντίστοιχα, η άδεια εξετάσεων απαιτεί τις κατάλληλες βεβαιώσεις και δεν ταυτίζεται με την άδεια υπηρεσιακής εκπαίδευσης.
Πότε μπορεί να χορηγηθεί άδεια άνευ αποδοχών;
Η άδεια άνευ αποδοχών καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες ο υπάλληλος χρειάζεται να απουσιάσει από την εργασία του χωρίς να λαμβάνει μισθό κατά το αντίστοιχο διάστημα. Δεν ταυτίζεται με την κανονική άδεια και δεν έχει τις ίδιες συνέπειες.
Στο γενικό καθεστώς του Υπαλληλικού Κώδικα προβλέπεται άδεια έως έναν μήνα μέσα στο ημερολογιακό έτος, εφόσον το επιτρέπουν οι ανάγκες της υπηρεσίας. Για σοβαρούς ιδιωτικούς λόγους μπορεί να χορηγηθεί μεγαλύτερη άδεια, συνολικής διάρκειας έως δύο ετών, με την προβλεπόμενη διαδικασία.
Υπάρχουν επίσης ειδικές ρυθμίσεις για γονείς, για υπαλλήλους των οποίων ο σύζυγος υπηρετεί στο εξωτερικό και για άλλες περιπτώσεις. Η διάρκεια και οι προϋποθέσεις δεν είναι ίδιες για κάθε κατηγορία.
Πριν υποβληθεί η αίτηση, χρειάζεται να εξεταστούν οι συνέπειες στην ασφάλιση, στη συνταξιοδότηση και στην υπηρεσιακή εξέλιξη. Ο χρόνος της άδειας άνευ αποδοχών δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιπτώσεις.
Πώς υποβάλλεται η αίτηση άδειας στο Δημόσιο;
Η αίτηση υποβάλλεται στην αρμόδια Διεύθυνση Διοικητικού ή Προσωπικού, σύμφωνα με τη διαδικασία του φορέα. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να πραγματοποιηθεί με φυσική παρουσία, ηλεκτρονικά ή μέσω άλλου προβλεπόμενου τρόπου υποβολής.
Στην αίτηση πρέπει να προσδιορίζονται το είδος της άδειας και το χρονικό διάστημα που ζητείται. Τα απαιτούμενα δικαιολογητικά εξαρτώνται από το δικαίωμα που ασκεί ο εργαζόμενος και ενδέχεται να περιλαμβάνουν ιατρική γνωμάτευση, βεβαίωση αιμοδοσίας, έγγραφα οικογενειακής κατάστασης ή στοιχεία φοίτησης.
Για ορισμένες διαδικασίες τα πιστοποιητικά αναζητούνται αυτεπαγγέλτως από την αρμόδια υπηρεσία. Επομένως, δεν χρειάζεται να θεωρείται ότι ο υπάλληλος οφείλει να εκδώσει ο ίδιος κάθε πιστοποιητικό που αναφέρεται σε παλαιότερες οδηγίες.
Χρήσιμο εργαλείο είναι το Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών «Μίτος», όπου καταγράφονται διαδικασίες, προϋποθέσεις και δικαιολογητικά. Για μια γενικότερη σύγκριση μπορείτε να διαβάσετε και το άρθρο για το πόσες ημέρες άδειας δικαιούται ένας εργαζόμενος στην Ελλάδα, έχοντας υπόψη ότι οι κανόνες του ιδιωτικού τομέα δεν ταυτίζονται με εκείνους του Δημοσίου.
Συχνές ερωτήσεις για τις άδειες δημοσίων υπαλλήλων
Χάνεται η κανονική άδεια αν δεν χρησιμοποιηθεί;
Η υπηρεσία έχει υποχρέωση να μεριμνά για τη χορήγηση της κανονικής άδειας. Όταν αυτή δεν χορηγείται λόγω έκτακτων υπηρεσιακών αναγκών, εφαρμόζεται η προβλεπόμενη μεταφορά στο επόμενο έτος. Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε αχρησιμοποίητο υπόλοιπο μεταφέρεται αυτόματα χωρίς προϋποθέσεις.
Μπορεί ένας δημόσιος υπάλληλος να πάρει αναρρωτική χωρίς ιατρική γνωμάτευση;
Για τους υπαλλήλους που υπάγονται στον Υπαλληλικό Κώδικα υπάρχει δυνατότητα δύο μη συνεχόμενων ημερών τον χρόνο με υπεύθυνη δήλωση, μέσα στο προβλεπόμενο όριο βραχυχρόνιων αναρρωτικών αδειών. Για τις υπόλοιπες περιπτώσεις εφαρμόζονται οι κανόνες ιατρικής τεκμηρίωσης.
Δικαιούνται οι εργαζόμενοι ΙΔΟΧ τις ίδιες άδειες;
Όχι απαραίτητα. Ορισμένα δικαιώματα, όπως η άδεια πατρότητας και η άδεια αιμοδοσίας, προβλέπονται και για εργαζομένους ΙΔΟΧ, αλλά οι όροι άλλων αδειών μπορεί να διαφέρουν. Απαιτείται έλεγχος της συγκεκριμένης σύμβασης και της εφαρμοστέας νομοθεσίας.
Μπορεί η άδεια άνευ αποδοχών να επηρεάσει τη σύνταξη;
Ναι, ανάλογα με το είδος της άδειας και τις εφαρμοστέες ασφαλιστικές διατάξεις. Πριν από την αίτηση, είναι σημαντικό να ζητείται γραπτή ενημέρωση για την αναγνώριση του χρόνου και τις πιθανές ασφαλιστικές συνέπειες.
Τι πρέπει να προσέξετε πριν ζητήσετε άδεια;
Οι άδειες στο Δημόσιο αποτελούν θεσμοθετημένα δικαιώματα, αλλά δεν έχουν όλες την ίδια διάρκεια ή τις ίδιες προϋποθέσεις. Ακόμη και εργαζόμενοι στην ίδια υπηρεσία μπορεί να υπάγονται σε διαφορετικούς κανόνες λόγω σχέσης εργασίας, προϋπηρεσίας ή οικογενειακής κατάστασης.
Πριν υποβάλετε αίτηση, ελέγξτε την ισχύουσα διάταξη, τα δικαιολογητικά και τις προθεσμίες. Η αρμόδια Διεύθυνση Προσωπικού μπορεί να διευκρινίσει το καθεστώς που εφαρμόζεται στη δική σας περίπτωση, ώστε να ασκήσετε το δικαίωμά σας χωρίς περιττές καθυστερήσεις.
