Η μοναξιά είναι ένα συναίσθημα που σχεδόν όλοι βιώνουμε κάποια στιγμή. Δεν σημαίνει όμως απλώς ότι είμαστε μόνοι. Μπορεί κάποιος να ζει μόνος και να αισθάνεται καλά, ενώ ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται ανάμεσα σε φίλους ή μέσα σε μια σχέση και παρ’ όλα αυτά να νιώθει βαθιά αποκομμένος.
Η ουσία βρίσκεται στην ποιότητα της σύνδεσης που αισθανόμαστε ότι έχουμε με τους άλλους. Όταν αυτή δεν ανταποκρίνεται σε όσα χρειαζόμαστε συναισθηματικά, μπορεί να εμφανιστεί το αίσθημα της μοναξιάς.
Τι είναι πραγματικά η μοναξιά;
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει τη μοναξιά ως ένα δυσάρεστο, υποκειμενικό συναίσθημα που εμφανίζεται όταν υπάρχει διαφορά ανάμεσα στις κοινωνικές σχέσεις που έχουμε και σε εκείνες που θα θέλαμε ή χρειαζόμαστε.
Αυτό εξηγεί γιατί δεν έχει σημασία μόνο πόσους ανθρώπους έχουμε γύρω μας. Μετράει επίσης αν αισθανόμαστε ότι μπορούμε να μιλήσουμε μαζί τους, να μας ακούσουν, να μας καταλάβουν και να μας στηρίξουν όταν το χρειαζόμαστε.
Μοναξιά και μοναχικότητα δεν είναι το ίδιο
Υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στη μοναξιά και στον χρόνο που επιλέγουμε να περνάμε μόνοι μας. Η μοναχικότητα μπορεί να είναι ευχάριστη, ξεκούραστη και δημιουργική. Κάποιος μπορεί να διαβάζει, να περπατά, να ασχολείται με ένα χόμπι ή απλώς να απολαμβάνει λίγη ησυχία χωρίς να αισθάνεται ότι του λείπει κάτι.
Η μοναξιά έχει διαφορετική ποιότητα. Συνοδεύεται από την αίσθηση ότι λείπει η ανθρώπινη επαφή που θα θέλαμε να έχουμε.
Γι’ αυτό ένας άνθρωπος μπορεί να είναι μόνος χωρίς να νιώθει μοναξιά και, αντίστροφα, μπορεί να νιώθει μόνος ακόμη και μέσα σε ένα γεμάτο δωμάτιο.
Γιατί μπορεί να αισθανόμαστε μόνοι ακόμη και με ανθρώπους γύρω μας;
Η μοναξιά μπορεί να εμφανιστεί για πολλούς διαφορετικούς λόγους. Ένας χωρισμός, μια απώλεια, μια μετακόμιση, η αλλαγή εργασίας, η συνταξιοδότηση ή η απομάκρυνση από παλιούς φίλους μπορούν να αλλάξουν απότομα το κοινωνικό μας περιβάλλον.
Μερικές φορές όμως οι άνθρωποι υπάρχουν γύρω μας και παρ’ όλα αυτά λείπει η ουσιαστική σύνδεση. Μπορεί να μιλάμε καθημερινά με άλλους αλλά να αισθανόμαστε ότι δεν έχουμε κάποιον στον οποίο μπορούμε πραγματικά να πούμε τι μας απασχολεί.
Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και μέσα σε μια σχέση ή οικογένεια. Η φυσική παρουσία ενός ανθρώπου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει και συναισθηματική εγγύτητα.
Μπορεί η μοναξιά να επηρεάσει την ψυχική υγεία;
Η επίμονη μοναξιά δεν είναι απλώς μια δυσάρεστη διάθεση. Μεγάλος αριθμός ερευνών τη συνδέει με αυξημένο κίνδυνο για προβλήματα ψυχικής και σωματικής υγείας.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους παγκοσμίως βιώνει μοναξιά. Η επίμονη κοινωνική αποσύνδεση έχει συνδεθεί μεταξύ άλλων με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης κατάθλιψης και άγχους, καθώς και με προβλήματα στη σωματική υγεία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που περνά μια περίοδο μοναξιάς θα εμφανίσει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας. Μιλάμε για αυξημένο κίνδυνο και όχι για βεβαιότητα ή απλή σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Πότε η μοναξιά γίνεται πιο ανησυχητική;
Μια περίοδος μοναξιάς μπορεί να εμφανιστεί μετά από μια μεγάλη αλλαγή και να υποχωρήσει σταδιακά. Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν το συναίσθημα επιμένει για μεγάλο διάστημα, βαθαίνει ή αρχίζει να επηρεάζει σοβαρά την καθημερινότητα.
Αν συνοδεύεται από έντονη θλίψη, άγχος, συνεχόμενη απόσυρση από τους άλλους, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες ή δυσκολία στην καθημερινή λειτουργία, είναι καλό να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως «μια φάση που θα περάσει».
Τι μπορούμε να κάνουμε όταν αισθανόμαστε μόνοι;
Δεν υπάρχει μία λύση που να λειτουργεί για όλους. Ένα χρήσιμο πρώτο βήμα είναι να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι ακριβώς μας λείπει. Περισσότερη παρέα; Μια στενότερη σχέση; Κάποιος με τον οποίο μπορούμε να μιλήσουμε ανοιχτά; Ή μήπως μια υπάρχουσα σχέση που έχει χάσει την εγγύτητά της;
Μερικές πρακτικές κινήσεις μπορούν να βοηθήσουν:
- Να επικοινωνήσουμε με έναν φίλο ή συγγενή αντί να περιμένουμε πάντα να κάνει εκείνος την πρώτη κίνηση.
- Να συμμετέχουμε σε ομάδες, συλλόγους, μαθήματα ή δραστηριότητες που πραγματικά μας ενδιαφέρουν.
- Να αναζητήσουμε εθελοντικές δραστηριότητες ή κοινότητες όπου υπάρχει τακτική επαφή με τους ίδιους ανθρώπους.
- Να καλλιεργήσουμε περισσότερο τις ήδη υπάρχουσες σχέσεις αντί να κυνηγάμε μόνο μεγάλο αριθμό νέων γνωριμιών.
- Να δίνουμε χώρο και στον δημιουργικό χρόνο με τον εαυτό μας, χωρίς όμως να χρησιμοποιούμε την απομόνωση ως μόνιμη αποφυγή των άλλων.
Η ουσιαστική σύνδεση δεν απαιτεί απαραίτητα δεκάδες ανθρώπους. Μερικές φορές μία ή δύο σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαιότητα, ενδιαφέρον και ειλικρίνεια μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη αξία.

Χρειάζεται απλώς να κάνουμε περισσότερους φίλους;
Όχι απαραίτητα. Η μοναξιά δεν λύνεται πάντα αυξάνοντας απλώς τον αριθμό των ανθρώπων που γνωρίζουμε. Σημαντικότερη μπορεί να είναι η ποιότητα των σχέσεων και το αν αισθανόμαστε πραγματικά ότι ανήκουμε κάπου.
Για κάποιους ανθρώπους, το πρόβλημα μπορεί επίσης να συνδέεται με φόβο απόρριψης, δυσκολία εμπιστοσύνης, χαμηλή αυτοπεποίθηση ή παλιές αρνητικές εμπειρίες στις σχέσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται κάτι περισσότερο από την απλή προτροπή «βγες έξω και γνώρισε κόσμο».
Πότε μπορεί να βοηθήσει ένας επαγγελματίας;
Αν η μοναξιά επιμένει και προκαλεί σημαντική δυσφορία, ένας ψυχολόγος ή άλλος κατάλληλος επαγγελματίας ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να κατανοηθεί καλύτερα τι την προκαλεί και τι δυσκολεύει τη δημιουργία ή τη διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει μεταξύ των υποσχόμενων παρεμβάσεων προσεγγίσεις που βοηθούν τους ανθρώπους να αναπτύξουν κοινωνικές δεξιότητες, να βελτιώσουν τις σχέσεις τους και, όπου χρειάζεται, να δουλέψουν θεραπευτικά πάνω σε τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς που συντηρούν την αποσύνδεση.
Το σημαντικότερο είναι να μην μπερδεύουμε τη μοναξιά με μια προσωπική αποτυχία. Είναι ένα ανθρώπινο συναίσθημα που συχνά δείχνει ότι κάτι λείπει από τον τρόπο με τον οποίο συνδεόμαστε με τους άλλους.
Και ίσως αυτό είναι το πιο χρήσιμο ερώτημα που μπορούμε να κάνουμε στον εαυτό μας: όχι απλώς «πόσους ανθρώπους έχω γύρω μου;», αλλά «με ποιους ανθρώπους αισθάνομαι ότι μπορώ πραγματικά να είμαι ο εαυτός μου;»
Πηγές:












