Υπάρχει ένα γνωστό κόλπο που λέει ότι αν αφήσεις μια αλκαλική μπαταρία να πέσει όρθια πάνω σε σκληρή επιφάνεια, μπορείς να καταλάβεις από την αναπήδησή της αν έχει αδειάσει. Το φαινόμενο είναι πραγματικό, αλλά η ερμηνεία του συχνά παρουσιάζεται πιο απλή από όσο είναι.
Μια χρησιμοποιημένη αλκαλική μπαταρία πράγματι τείνει να αναπηδά περισσότερο από μια καινούργια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το τεστ μπορεί να σου πει με βεβαιότητα πόση ενέργεια έχει απομείνει ή αν η μπαταρία είναι εντελώς άδεια.
Γιατί μια χρησιμοποιημένη αλκαλική μπαταρία αναπηδά περισσότερο;
Οι αλκαλικές μπαταρίες παράγουν ηλεκτρική ενέργεια μέσω χημικών αντιδράσεων ανάμεσα στα υλικά που βρίσκονται στο εσωτερικό τους. Καθώς η μπαταρία αποφορτίζεται, αλλάζει και η φυσική κατάσταση ορισμένων από αυτά τα υλικά.
Έρευνες έχουν δείξει ότι στον ψευδάργυρο της ανόδου σχηματίζεται σταδιακά οξείδιο του ψευδαργύρου. Το εσωτερικό υλικό γίνεται πιο άκαμπτο και απορροφά λιγότερο από την ενέργεια της πρόσκρουσης. Έτσι η μπαταρία τείνει να αναπηδά περισσότερο όταν πέσει πάνω σε σκληρή επιφάνεια.
Δείχνει όμως η αναπήδηση ότι η μπαταρία είναι άδεια;
Όχι με αξιοπιστία. Αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο που πρέπει να γνωρίζεις για το συγκεκριμένο κόλπο.
Μετρήσεις σε αλκαλικές μπαταρίες έχουν δείξει ότι όσο η φόρτιση πέφτει από περίπου 80% προς 50%, η αναπήδηση αυξάνεται αισθητά. Από εκεί και κάτω όμως η συμπεριφορά αλλάζει πολύ λιγότερο.
Έτσι, μια μπαταρία που έχει ακόμη αρκετή ενέργεια ώστε να λειτουργήσει σε κάποια συσκευή μπορεί να αναπηδά σχεδόν όπως μία πλήρως εξαντλημένη.
Με άλλα λόγια, το κόλπο μπορεί να σου δώσει μια πρόχειρη ένδειξη ότι μια αλκαλική μπαταρία δεν είναι πλέον ολοκαίνουργια, αλλά δεν αποτελεί αξιόπιστο τεστ για να αποφασίσεις αν πρέπει να την πετάξεις.
Πώς γίνεται το γνωστό τεστ της πτώσης;
Αν θέλεις να παρατηρήσεις το φαινόμενο, μπορείς να συγκρίνεις δύο ίδιες αλκαλικές μπαταρίες, μία καινούργια και μία που έχει χρησιμοποιηθεί.
- Χρησιμοποίησε κυλινδρικές αλκαλικές μπαταρίες ίδιου τύπου, για παράδειγμα δύο AA.
- Κράτησέ τες κατακόρυφα σε μικρό ύψος πάνω από μια επίπεδη και σταθερή επιφάνεια.
- Άφησέ τες να πέσουν με τον επίπεδο αρνητικό πόλο προς τα κάτω.
- Σύγκρινε την αναπήδησή τους.
Η φρέσκια αλκαλική μπαταρία συνήθως αναπηδά λιγότερο, ενώ μια αρκετά χρησιμοποιημένη μπορεί να κάνει μεγαλύτερη αναπήδηση.
Δεν χρειάζεται να την αφήσεις από μεγάλο ύψος. Η δοκιμή δεν πρέπει επίσης να γίνεται αν η μπαταρία είναι χτυπημένη, παραμορφωμένη, σκουριασμένη ή παρουσιάζει διαρροή.
Σε ποιες μπαταρίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί;
Το φαινόμενο έχει μελετηθεί κυρίως σε κυλινδρικές αλκαλικές μπαταρίες ψευδαργύρου και διοξειδίου του μαγγανίου, όπως οι συνηθισμένες AA.
Δεν πρέπει να γενικεύεται σε κάθε τύπο μπαταρίας.
- Αλκαλικές AA και AAA: μπορεί να παρατηρηθεί η διαφορά στην αναπήδηση, αλλά μόνο ως πρόχειρη ένδειξη.
- Επαναφορτιζόμενες NiMH: το τεστ δεν αποτελεί αξιόπιστη μέθοδο ελέγχου.
- Μπαταρίες λιθίου: δεν πρέπει να ελέγχονται με τέτοιες δοκιμές.
- Μπαταρίες κινητών και laptops: δεν έχουν καμία σχέση με το συγκεκριμένο κόλπο.
- Μπαταρίες αυτοκινήτου: απαιτούν εντελώς διαφορετικούς ελέγχους.
Ποιος είναι καλύτερος τρόπος για να ελέγξεις μια μπαταρία;
Αν θέλεις πραγματικά να γνωρίζεις αν μια αλκαλική μπαταρία μπορεί ακόμη να χρησιμοποιηθεί, καλύτερη λύση είναι ένας δοκιμαστής μπαταριών που ελέγχει την απόδοσή της υπό κατάλληλο φορτίο.
Ένα πολύμετρο μπορεί επίσης να μετρήσει την τάση στους πόλους της μπαταρίας. Η μέτρηση όμως χωρίς φορτίο δεν λέει πάντα ολόκληρη την ιστορία, επειδή μια εξασθενημένη μπαταρία μπορεί να εμφανίζει σχετικά κανονική τάση όταν δεν τροφοδοτεί κάποια συσκευή και να πέφτει μόλις ζητηθεί ρεύμα.
Για αυτό ένας απλός tester σχεδιασμένος για μπαταρίες είναι συχνά πιο πρακτικός για καθημερινή χρήση.
Γιατί η τάση από μόνη της δεν αρκεί πάντα;
Μια καινούργια αλκαλική AA ή AAA έχει ονομαστική τάση περίπου 1,5 volt και όταν είναι εντελώς φρέσκια μπορεί να μετρηθεί λίγο υψηλότερα χωρίς φορτίο.
Καθώς χρησιμοποιείται, η τάση μειώνεται σταδιακά. Το σημείο στο οποίο μια συσκευή σταματά να λειτουργεί όμως εξαρτάται από την ίδια τη συσκευή. Ένα τηλεχειριστήριο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με μια μπαταρία που δεν μπορεί πλέον να τροφοδοτήσει ικανοποιητικά έναν ισχυρό φακό ή άλλο απαιτητικό εξοπλισμό.
Για αυτό δεν υπάρχει ένας μοναδικός αριθμός τάσης που να σημαίνει «άδεια» για κάθε συσκευή και κάθε τύπο μπαταρίας.
Μην αναμειγνύεις καινούργιες και παλιές μπαταρίες
Αν μια συσκευή χρησιμοποιεί δύο ή περισσότερες μπαταρίες, είναι προτιμότερο να τοποθετούνται μαζί μπαταρίες ίδιου τύπου, μάρκας και παρόμοιας κατάστασης φόρτισης, σύμφωνα με τις οδηγίες της συσκευής και του κατασκευαστή των μπαταριών.
Η ανάμειξη καινούργιων με πολύ χρησιμοποιημένες μπαταρίες μπορεί να οδηγήσει σε άνιση εκφόρτιση και να αυξήσει τον κίνδυνο προβλημάτων ή διαρροής.
Τι να κάνεις αν μια μπαταρία έχει διαρροή;
Αν δεις λευκά ή κρυσταλλικά υπολείμματα γύρω από μια αλκαλική μπαταρία, μην τη δοκιμάσεις με τη μέθοδο της πτώσης και μην την ξαναχρησιμοποιήσεις.
Αφαίρεσέ την προσεκτικά ακολουθώντας τις οδηγίες του κατασκευαστή της συσκευής και απόφυγε την επαφή των υπολειμμάτων με τα μάτια και το δέρμα. Αν η μπαταρία είναι διογκωμένη, παραμορφωμένη ή πρόκειται για μπαταρία λιθίου που έχει φουσκώσει, χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή.
Πού πετάμε τις άδειες μπαταρίες;
Οι χρησιμοποιημένες φορητές μπαταρίες δεν πρέπει να καταλήγουν στα κοινά σκουπίδια όταν υπάρχει διαθέσιμο σύστημα συλλογής. Στην Ελλάδα λειτουργεί το σύστημα ΑΦΗΣ για τη συλλογή και ανακύκλωση φορητών μπαταριών.
Υπάρχουν χιλιάδες σημεία συλλογής σε σχολεία, καταστήματα, επιχειρήσεις, δημόσιους χώρους και άλλες εγκαταστάσεις. Εκεί οι χρησιμοποιημένες μπαταρίες συλλέγονται, ταξινομούνται ανάλογα με τη χημεία τους και οδηγούνται σε κατάλληλες εγκαταστάσεις ανακύκλωσης.
Άρα αξίζει το κόλπο της πτώσης;
Ναι, ως ενδιαφέρον μικρό πείραμα και ως ένας γρήγορος τρόπος να συγκρίνεις μια φρέσκια αλκαλική μπαταρία με μία που έχει ήδη χρησιμοποιηθεί.
Όχι όμως ως οριστική απάντηση στο ερώτημα «είναι άδεια αυτή η μπαταρία;». Μια μπαταρία μπορεί να αναπηδά αρκετά και να εξακολουθεί να έχει χρήσιμη ενέργεια.
Αν θέλεις να αποφασίσεις με μεγαλύτερη σιγουριά αν αξίζει να συνεχίσεις να τη χρησιμοποιείς, ένας κατάλληλος δοκιμαστής μπαταριών είναι πολύ πιο αξιόπιστη επιλογή από το πόσο ψηλά αναπηδά πάνω στο τραπέζι.
