Οι ορμονικές αλλαγές αποτελούν σημαντικό κομμάτι της ζωής μιας γυναίκας, ιδιαίτερα κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση. Οι μεταβολές στα οιστρογόνα και στην προγεστερόνη μπορούν να επηρεάσουν από τον κύκλο και τον ύπνο μέχρι τα οστά, το δέρμα και τη θερμορύθμιση του σώματος.
Δεν οφείλεται όμως κάθε αλλαγή που εμφανίζεται με τα χρόνια στις ορμόνες. Η φυσιολογική γήρανση, η κληρονομικότητα, η φυσική δραστηριότητα, η διατροφή και η γενικότερη κατάσταση της υγείας παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.
Τι αλλάζει πραγματικά πριν και μετά την εμμηνόπαυση;
Η εμμηνόπαυση δεν συμβαίνει από τη μία ημέρα στην άλλη. Προηγείται συνήθως μια μεταβατική περίοδος, η περιεμμηνόπαυση, κατά την οποία η λειτουργία των ωοθηκών γίνεται πιο ακανόνιστη και τα επίπεδα των ορμονών παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις.
Η εμμηνόπαυση θεωρείται ότι έχει συμβεί όταν έχουν περάσει 12 συνεχόμενοι μήνες χωρίς έμμηνο ρύση και δεν υπάρχει κάποια άλλη αιτία. Από εκεί και μετά αρχίζει η μετεμμηνοπαυσιακή περίοδος.
Ποιες ορμόνες αλλάζουν περισσότερο;
Οιστρογόνα
Η μείωση των οιστρογόνων είναι μία από τις σημαντικότερες ορμονικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης. Τα οιστρογόνα δεν σχετίζονται μόνο με το αναπαραγωγικό σύστημα, αλλά επηρεάζουν μεταξύ άλλων τα οστά, το δέρμα, τον κόλπο και τη λειτουργία της θερμορύθμισης.
Η πτώση τους βοηθά να εξηγηθούν αρκετές από τις χαρακτηριστικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης, όπως οι εξάψεις, η κολπική ξηρότητα και η επιταχυνόμενη απώλεια οστικής μάζας.
Προγεστερόνη
Κατά την περιεμμηνόπαυση η ωορρηξία γίνεται λιγότερο προβλέψιμη. Ως αποτέλεσμα μεταβάλλεται και η παραγωγή προγεστερόνης, γεγονός που μπορεί να συμβάλει σε αλλαγές του εμμηνορροϊκού κύκλου.
Δεν είναι όμως σωστό κάθε σύμπτωμα, όπως η κόπωση ή η κακή διάθεση, να αποδίδεται αποκλειστικά στη χαμηλή προγεστερόνη.
Τεστοστερόνη
Οι γυναίκες παράγουν επίσης τεστοστερόνη. Τα επίπεδά της τείνουν να μεταβάλλονται σταδιακά με την ηλικία, αλλά η αλλαγή δεν είναι τόσο απότομη στην εμμηνόπαυση όσο εκείνη των οιστρογόνων.
Τα ανδρογόνα συμμετέχουν μεταξύ άλλων στη σεξουαλική λειτουργία και στη μυϊκή φυσιολογία, αλλά προβλήματα όπως η χαμηλή libido δεν μπορούν να εξηγηθούν μόνο από μια τιμή τεστοστερόνης.
Τι συμβαίνει με τον θυρεοειδή;
Οι θυρεοειδικές ορμόνες δεν μειώνονται ως φυσιολογικό μέρος της εμμηνόπαυσης. Παθήσεις του θυρεοειδούς μπορούν όμως να εμφανιστούν στην ίδια περίοδο της ζωής και να προκαλέσουν συμπτώματα όπως κόπωση, μεταβολές βάρους, αίσθημα παλμών ή αλλαγές στη διάθεση.
Γι’ αυτό συμπτώματα που επιμένουν ή είναι έντονα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτομάτως στην εμμηνόπαυση.
Πώς επηρεάζονται το δέρμα, τα οστά και το σώμα;
Το δέρμα μπορεί να γίνει πιο ξηρό και λεπτό
Η ηλικία από μόνη της αλλάζει σταδιακά τη δομή του δέρματος. Η μείωση των οιστρογόνων μετά την εμμηνόπαυση μπορεί να συμβάλει επιπλέον στην απώλεια κολλαγόνου, στην ξηρότητα και στη μείωση της ελαστικότητας.
Η αντηλιακή προστασία, η αποφυγή καπνίσματος και η κατάλληλη ενυδάτωση εξακολουθούν να είναι από τις σημαντικότερες καθημερινές κινήσεις για την υγεία της επιδερμίδας.
Η οστική μάζα μειώνεται ταχύτερα
Τα οιστρογόνα έχουν σημαντικό ρόλο στη διατήρηση των οστών. Όταν μειώνονται γύρω από την εμμηνόπαυση, η απώλεια οστικής μάζας επιταχύνεται.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που ο κίνδυνος οστεοπόρωσης και καταγμάτων αυξάνεται στις γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση. Η άσκηση με αντιστάσεις και οι ασκήσεις που φορτίζουν τα οστά, μαζί με επαρκή πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D, αποτελούν σημαντικά στοιχεία της πρόληψης.
Το βάρος και η κατανομή του λίπους μπορεί να αλλάξουν
Πολλές γυναίκες παρατηρούν αλλαγές στο σώμα τους στη μέση ηλικία. Δεν ευθύνεται όμως μόνο η εμμηνόπαυση.
Με την ηλικία μπορεί να μειώνεται η μυϊκή μάζα και επομένως οι ενεργειακές ανάγκες του οργανισμού. Παράλληλα, οι ορμονικές αλλαγές της εμμηνόπαυσης φαίνεται να ευνοούν περισσότερο τη μεταφορά λίπους προς την κοιλιακή περιοχή.
Η τακτική σωματική δραστηριότητα, και ιδιαίτερα η μυϊκή ενδυνάμωση, αποκτά γι’ αυτό ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Εξάψεις, ύπνος και αλλαγές στη διάθεση
Οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις είναι από τα πιο χαρακτηριστικά συμπτώματα της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης. Μπορούν επίσης να διαταράξουν τον ύπνο, με αποτέλεσμα κόπωση και δυσκολία συγκέντρωσης την επόμενη ημέρα.
Ορισμένες γυναίκες παρουσιάζουν παράλληλα ευερεθιστότητα, άγχος ή αλλαγές στη διάθεση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εμμηνόπαυση προκαλεί αναγκαστικά κατάθλιψη. Ο ύπνος, προηγούμενο ιστορικό ψυχικής υγείας, το στρες και άλλοι παράγοντες μπορούν επίσης να παίζουν σημαντικό ρόλο.
Μια σημαντική αλλαγή που συχνά παραβλέπεται
Η μείωση των οιστρογόνων μπορεί να επηρεάσει τον κόλπο, το αιδοίο και το ουροποιητικό σύστημα. Οι αλλαγές αυτές είναι γνωστές συνολικά ως ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης.
Μπορεί να εμφανιστούν:
- Κολπική ξηρότητα ή αίσθημα καύσου.
- Πόνος ή ενόχληση στη σεξουαλική επαφή.
- Μεταβολές στη σεξουαλική λειτουργία.
- Ορισμένα ουρολογικά συμπτώματα, όπως συχνότερη ή επιτακτική ανάγκη για ούρηση.
Σε αντίθεση με τις εξάψεις, που σε πολλές γυναίκες υποχωρούν με τον χρόνο, τα ουρογεννητικά συμπτώματα μπορεί να επιμένουν ή να επιδεινωθούν χωρίς κατάλληλη αντιμετώπιση.
Τι βοηθά στην καθημερινότητα;
Ισορροπημένη διατροφή
Δεν υπάρχει ειδική «ορμονική δίαιτα» που να επαναφέρει τις ορμόνες στα επίπεδα της αναπαραγωγικής ηλικίας. Μια ισορροπημένη διατροφή όμως βοηθά στη διαχείριση του σωματικού βάρους και υποστηρίζει την καρδιαγγειακή, μυϊκή και οστική υγεία.
Ένα διατροφικό πρότυπο με λαχανικά, φρούτα, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ψάρια, επαρκή πρωτεΐνη και καλά λιπαρά αποτελεί μια καλή βάση.
Αερόβια άσκηση και μυϊκή ενδυνάμωση
Η άσκηση γίνεται ιδιαίτερα σημαντική στη μέση ηλικία. Βοηθά στη διατήρηση της φυσικής κατάστασης, της μυϊκής μάζας και του σωματικού βάρους και έχει θετική επίδραση στην υγεία των οστών και στη διάθεση.
- Αερόβια δραστηριότητα: γρήγορο περπάτημα, ποδήλατο, κολύμπι ή άλλη δραστηριότητα που μπορείτε να κάνετε τακτικά.
- Μυϊκή ενδυνάμωση: βάρη, μηχανήματα ή ασκήσεις με το βάρος του σώματος.
- Ασκήσεις ισορροπίας και κινητικότητας: είναι ιδιαίτερα χρήσιμες όσο αυξάνεται η ηλικία.
Ύπνος και διαχείριση του στρες
Ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου, η τακτική άσκηση και τεχνικές χαλάρωσης μπορούν να βοηθήσουν ορισμένες γυναίκες να διαχειριστούν καλύτερα το στρες και τις διαταραχές ύπνου.
Όταν όμως η αϋπνία οφείλεται σε έντονες νυχτερινές εφιδρώσεις ή άλλα συμπτώματα εμμηνόπαυσης, μπορεί να χρειάζεται ειδικότερη αντιμετώπιση.
Πότε μπορεί να βοηθήσει η ορμονική θεραπεία;
Η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης είναι η αποτελεσματικότερη διαθέσιμη θεραπεία για τις ενοχλητικές εξάψεις και τις νυχτερινές εφιδρώσεις. Μπορεί επίσης να βοηθήσει σε άλλα συμπτώματα και να περιορίσει την απώλεια οστικής μάζας όσο χρησιμοποιείται.
Δεν είναι όμως θεραπεία «αντιγήρανσης» και δεν είναι κατάλληλη για όλες τις γυναίκες. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τον χρόνο που έχει περάσει από την εμμηνόπαυση, τα συμπτώματα, το ατομικό ιατρικό ιστορικό και τους παράγοντες κινδύνου.
Για πολλές υγιείς γυναίκες που έχουν ενοχλητικά συμπτώματα και είναι κάτω των 60 ετών ή βρίσκονται μέσα στα πρώτα 10 χρόνια από την έναρξη της εμμηνόπαυσης, τα οφέλη μπορεί να υπερτερούν των κινδύνων. Η απόφαση όμως πρέπει να εξατομικεύεται μαζί με τον γιατρό.
Οι γυναίκες που έχουν μήτρα συνήθως χρειάζονται μαζί με το συστηματικό οιστρογόνο και προγεσταγόνο για την προστασία του ενδομητρίου. Για προβλήματα που περιορίζονται κυρίως στην κολπική ξηρότητα και σε άλλα ουρογεννητικά συμπτώματα υπάρχουν και τοπικές θεραπευτικές επιλογές.
Τι ισχύει για βότανα και συμπληρώματα;
Η λέξη «φυσικό» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα προϊόν είναι αποτελεσματικό ή χωρίς κινδύνους. Συμπληρώματα όπως το black cohosh έχουν μελετηθεί για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, αλλά τα αποτελέσματα των ερευνών δεν είναι σταθερά.
Παράλληλα, φυτικά προϊόντα μπορούν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες ή να αλληλεπιδράσουν με φάρμακα. Για το black cohosh, για παράδειγμα, έχουν αναφερθεί σπάνια περιστατικά σοβαρής ηπατικής βλάβης, χωρίς να έχει αποδειχθεί σε όλες τις περιπτώσεις ότι το ίδιο το βότανο ήταν η αιτία.
Γι’ αυτό είναι προτιμότερο κάθε συμπλήρωμα που χρησιμοποιείται για συμπτώματα εμμηνόπαυσης να συζητείται πρώτα με γιατρό ή άλλο κατάλληλο επαγγελματία υγείας.
Πότε χρειάζεται ιατρικός έλεγχος;
Δεν χρειάζεται κάθε αλλαγή της εμμηνόπαυσης θεραπεία. Όταν όμως τα συμπτώματα επηρεάζουν τον ύπνο, την εργασία, τη σεξουαλική ζωή ή γενικότερα την ποιότητα ζωής, αξίζει να συζητηθούν με γιατρό.
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να οφείλονται σε άλλη κατάσταση, όπως σημαντικές και ανεξήγητες μεταβολές βάρους, έντονη κόπωση, επίμονη κατάθλιψη ή συμπτώματα θυρεοειδικής διαταραχής.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να αξιολογείται οποιαδήποτε κολπική αιμορραγία εμφανίζεται αφού μια γυναίκα έχει ήδη περάσει στην εμμηνόπαυση.
Συχνές ερωτήσεις για τις ορμονικές αλλαγές
Η εμμηνόπαυση προκαλεί αύξηση βάρους;
Όχι από μόνη της. Η ηλικία, η απώλεια μυϊκής μάζας, η διατροφή και η φυσική δραστηριότητα επηρεάζουν σημαντικά το βάρος. Η εμμηνόπαυση φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο το πού αποθηκεύεται το λίπος, με μεγαλύτερη τάση συγκέντρωσης στην κοιλιά.
Είναι φυσιολογικές οι εξάψεις;
Ναι, είναι ένα από τα συχνότερα συμπτώματα της εμμηνοπαυσιακής μετάβασης. Η ένταση και η διάρκειά τους όμως διαφέρουν πολύ από γυναίκα σε γυναίκα.
Η εμμηνόπαυση προκαλεί οστεοπόρωση;
Η μείωση των οιστρογόνων επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου. Η οστεοπόρωση όμως επηρεάζεται και από την ηλικία, την κληρονομικότητα, το βάρος, τη φυσική δραστηριότητα, τη διατροφή, ορισμένα φάρμακα και άλλους παράγοντες.
Είναι ασφαλής η ορμονική θεραπεία;
Για ορισμένες γυναίκες μπορεί να είναι κατάλληλη και ιδιαίτερα αποτελεσματική, ενώ για άλλες όχι. Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλες. Χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση των οφελών και των πιθανών κινδύνων.
Μπορούν τα βότανα να αντικαταστήσουν την ορμονική θεραπεία;
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να θεωρούνται γενικά τα φυτικά συμπληρώματα ισοδύναμη εναλλακτική της ορμονικής θεραπείας για τις εξάψεις. Ορισμένα μπορεί επίσης να έχουν παρενέργειες ή αλληλεπιδράσεις με φάρμακα.
Πηγές:
