Το χαμομήλι είναι ένα από τα πιο γνωστά βότανα και χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες τόσο ως ρόφημα όσο και σε παραδοσιακές εφαρμογές περιποίησης. Σήμερα συναντάται επίσης σε κρέμες, καθαριστικά, λοσιόν και άλλα καλλυντικά που απευθύνονται συχνά σε ξηρό ή ευαίσθητο δέρμα.
Ορισμένες ενώσεις του χαμομηλιού έχουν ενδιαφέρουσες αντιφλεγμονώδεις και αντιοξειδωτικές ιδιότητες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το φυτό αποτελεί θεραπεία για ακμή, έκζεμα ή άλλες δερματολογικές παθήσεις. Ας δούμε τι πραγματικά γνωρίζουμε και πώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Τι είναι το χαμομήλι;
Το χαμομήλι ανήκει στην οικογένεια Asteraceae, στην οποία ανήκουν επίσης φυτά όπως η μαργαρίτα και η αμβροσία. Ένα από τα είδη που χρησιμοποιούνται ευρέως είναι το γερμανικό χαμομήλι, γνωστό ως Matricaria chamomilla ή Matricaria recutita.
Τα άνθη του χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για την παρασκευή αφεψημάτων και εκχυλισμάτων, ενώ στη βιομηχανία καλλυντικών συναντώνται εκχυλίσματα χαμομηλιού και συστατικά που προέρχονται από το αιθέριο έλαιό του.
Η παραδοσιακή χρήση του είναι μακρά, αλλά η παράδοση από μόνη της δεν αποδεικνύει ότι κάθε εφαρμογή είναι αποτελεσματική ή κατάλληλη για κάθε τύπο δέρματος.
Ποια συστατικά του έχουν μελετηθεί;
Το χαμομήλι περιέχει διαφορετικές φυτικές ενώσεις που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον των ερευνητών. Ανάμεσά τους βρίσκονται φλαβονοειδή όπως η απιγενίνη και η λουτεολίνη, καθώς και συστατικά του αιθέριου ελαίου.
Το χαμαζουλένιο είναι επίσης γνωστό συστατικό ορισμένων παρασκευασμάτων χαμομηλιού και έχει μελετηθεί για αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες. Η συγκέντρωση αυτών των ενώσεων όμως διαφέρει ανάλογα με το είδος του φυτού, τον τρόπο επεξεργασίας και το τελικό προϊόν.
Για αυτό δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι ένα απλό αφέψημα χαμομηλιού έχει την ίδια σύνθεση ή δράση με ένα τυποποιημένο εκχύλισμα που έχει χρησιμοποιηθεί σε μια επιστημονική μελέτη.
Μπορεί να καταπραΰνει το ερεθισμένο δέρμα;
Υπάρχουν ενδείξεις ότι ορισμένα παρασκευάσματα χαμομηλιού μπορούν να έχουν αντιφλεγμονώδη δράση στο δέρμα. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που το συστατικό χρησιμοποιείται συχνά σε προϊόντα για ευαίσθητες ή ερεθισμένες επιδερμίδες.
Οι διαθέσιμες μελέτες, όμως, δεν είναι αρκετές για να υποστηρίξουμε ότι το χαμομήλι αποτελεί από μόνο του θεραπεία κάποιας δερματολογικής πάθησης. Το είδος του εκχυλίσματος, η συγκέντρωση και η συνολική σύνθεση του προϊόντος επηρεάζουν σημαντικά το αποτέλεσμα.
Τι ισχύει για το έκζεμα;
Παρασκευάσματα χαμομηλιού έχουν μελετηθεί για δερματίτιδα και φλεγμονώδεις καταστάσεις του δέρματος, αλλά τα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα. Δεν πρέπει επομένως να αντικαθιστούν τις θεραπείες που έχει συστήσει δερματολόγος για ατοπική δερματίτιδα ή άλλο έκζεμα.
Επιπλέον, επειδή το ίδιο το χαμομήλι μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να προκαλέσει αλλεργική δερματίτιδα, η εμφάνιση περισσότερης ερυθρότητας ή κνησμού μετά την εφαρμογή του είναι λόγος να διακοπεί η χρήση.
Μπορεί να βοηθήσει στην ακμή;
Δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά στοιχεία ώστε το χαμομήλι να θεωρείται αποτελεσματική θεραπεία ακμής. Οι αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες ορισμένων συστατικών του είναι ενδιαφέρουσες, αλλά δεν αποδεικνύουν ότι ένα αφέψημα ή μια κρέμα με χαμομήλι μπορεί να αντιμετωπίσει τα αίτια της ακμής.
Για επίμονη ή φλεγμονώδη ακμή, υπάρχουν πολύ καλύτερα μελετημένες επιλογές και είναι προτιμότερη η καθοδήγηση από δερματολόγο.
Ενυδατώνει πραγματικά το χαμομήλι;
Το ίδιο το χαμομήλι δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ισχυρό ενυδατικό συστατικό. Μια κρέμα που περιέχει εκχύλισμα χαμομηλιού μπορεί φυσικά να είναι ιδιαίτερα ενυδατική, αλλά η ενυδάτωση συνήθως προέρχεται από ολόκληρη τη σύνθεσή της, όπως γλυκερίνη, κεραμίδια, υαλουρονικό οξύ, έλαια ή άλλα μαλακτικά συστατικά.
Το χαμομήλι μπορεί να προστίθεται κυρίως για πιθανή καταπραϋντική ή αντιοξειδωτική δράση. Δεν υπάρχει λόγος να περιμένουμε ότι ένα απλό αφέψημα θα αποκαταστήσει από μόνο του τον δερματικό φραγμό.
Ποιος είναι ο ασφαλέστερος τρόπος χρήσης;
Αν θέλετε να εντάξετε το χαμομήλι στην περιποίηση του δέρματός σας, είναι συνήθως πιο πρακτικό να επιλέξετε ένα έτοιμο καλλυντικό προϊόν που έχει σχεδιαστεί για το πρόσωπο ή το σώμα.
Μπορείτε να το συναντήσετε σε:
- ενυδατικές κρέμες,
- καθαριστικά,
- λοσιόν σώματος,
- serum,
- προϊόντα για ευαίσθητο δέρμα.
Ελέγξτε όμως ολόκληρη τη λίστα συστατικών. Ένα προϊόν που περιέχει χαμομήλι μπορεί παράλληλα να περιέχει άρωμα, αιθέρια έλαια ή άλλα συστατικά που δεν ταιριάζουν σε μια ευαίσθητη επιδερμίδα.
Τι γίνεται με τις κομπρέσες χαμομηλιού;
Μια δροσερή κομπρέσα μπορεί από μόνη της να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση σε ήπιο ερεθισμό ή αίσθημα θερμότητας. Δεν είναι απαραίτητο να περιέχει χαμομήλι για να προσφέρει αυτή τη δροσιά.
Αν χρησιμοποιηθεί αφέψημα χαμομηλιού στο δέρμα, πρέπει να έχει κρυώσει πλήρως και να μην εφαρμόζεται σε ανοιχτές πληγές ή σε περιοχή που παρουσιάζει αλλεργική αντίδραση. Αν εμφανιστεί περισσότερο τσούξιμο, κνησμός ή ερυθρότητα, η εφαρμογή πρέπει να σταματήσει.
Χρειάζονται οι σπιτικές μάσκες με χαμομήλι;
Σπιτικές μάσκες που συνδυάζουν χαμομήλι με μέλι, γιαούρτι, αβοκάντο ή άλλα τρόφιμα είναι δημοφιλείς στο διαδίκτυο, αλλά δεν αντιστοιχούν στις τυποποιημένες συνθέσεις που χρησιμοποιούνται στις επιστημονικές μελέτες.
Ένα DIY μείγμα έχει άγνωστη συγκέντρωση δραστικών συστατικών και μπορεί να περιλαμβάνει ουσίες που ερεθίζουν συγκεκριμένες επιδερμίδες. Για αυτό το «φυσικό» δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με το ασφαλές ή το αποτελεσματικό.
Αν ο στόχος είναι απλώς η ενυδάτωση και η καταπράυνση, ένα απλό, fragrance-free ενυδατικό προϊόν είναι συχνά πιο προβλέψιμη επιλογή.
Τι ισχύει για το έλαιο χαμομηλιού;
Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα σε ένα φυτικό λάδι στο οποίο έχουν εμποτιστεί άνθη χαμομηλιού και στο συμπυκνωμένο αιθέριο έλαιο χαμομηλιού. Δεν πρέπει να θεωρούνται το ίδιο προϊόν.
Τα αιθέρια έλαια είναι συμπυκνωμένα και μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό ή αλλεργική αντίδραση. Δεν πρέπει να εφαρμόζονται αδιάλυτα στην επιδερμίδα και ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε ευαίσθητο ή ήδη ερεθισμένο δέρμα.
Γιατί χρειάζεται προσοχή στις αλλεργίες;
Το χαμομήλι ανήκει στην οικογένεια Asteraceae. Άτομα που έχουν αλλεργία ή ευαισθητοποίηση σε φυτά της ίδιας οικογένειας μπορεί να έχουν αυξημένη πιθανότητα αντίδρασης.
Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής από προϊόντα της οικογένειας Asteraceae, συμπεριλαμβανομένου του χαμομηλιού. Σπανιότερα έχουν αναφερθεί και σοβαρότερες άμεσες αλλεργικές αντιδράσεις.
Αν γνωρίζετε ότι είστε αλλεργικοί σε φυτά όπως αμβροσία, μαργαρίτες ή άλλα μέλη της ίδιας οικογένειας, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή πριν χρησιμοποιήσετε προϊόντα χαμομηλιού.
Κάντε δοκιμή πριν από τη χρήση
Σε ένα νέο καλλυντικό μπορείτε να ξεκινήσετε εφαρμόζοντας μικρή ποσότητα σε περιορισμένη περιοχή του δέρματος. Αν εμφανιστούν ερυθρότητα, κνησμός, πρήξιμο ή εξάνθημα, μην συνεχίσετε τη χρήση.
Σε περίπτωση έντονης αλλεργικής αντίδρασης, δυσκολίας στην αναπνοή ή γενικευμένου πρηξίματος χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια.
Η κατανάλωση χαμομηλιού βελτιώνει το δέρμα;
Το χαμομήλι μπορεί να καταναλώνεται ως ρόφημα από πολλούς ανθρώπους, όμως δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να δείχνουν ότι η κατανάλωσή του οδηγεί από μόνη της σε πιο καθαρό, ενυδατωμένο ή «λαμπερό» δέρμα.
Η υγεία της επιδερμίδας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η γενετική, η ηλικία, η έκθεση στον ήλιο, η συνολική διατροφή, το κάπνισμα, οι παθήσεις του δέρματος και η καθημερινή φροντίδα. Ένα συγκεκριμένο ρόφημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει αυτά τα στοιχεία.
Συχνές ερωτήσεις
Μπορεί το χαμομήλι να θεραπεύσει το έκζεμα;
Όχι με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία. Ορισμένα παρασκευάσματα χαμομηλιού έχουν δείξει πιθανή αντιφλεγμονώδη δράση, αλλά δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση ώστε να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της θεραπείας για έκζεμα.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ακμή;
Το χαμομήλι δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία ακμής. Αν ένα καλλυντικό με χαμομήλι είναι καλά ανεκτό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέρος της καθημερινής περιποίησης, αλλά δεν πρέπει να αντικαθιστά δραστικά συστατικά ή θεραπείες με καλύτερη τεκμηρίωση.
Είναι κατάλληλο για ευαίσθητο δέρμα;
Μπορεί να είναι καλά ανεκτό από πολλούς ανθρώπους, όμως δεν είναι αυτομάτως κατάλληλο για κάθε ευαίσθητη επιδερμίδα. Το χαμομήλι μπορεί και το ίδιο να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση σε ορισμένα άτομα.
Πόσο συχνά μπορώ να χρησιμοποιώ προϊόν με χαμομήλι;
Δεν υπάρχει γενικός κανόνας δύο ή τριών εφαρμογών την εβδομάδα. Ακολουθήστε τις οδηγίες του συγκεκριμένου προϊόντος και μειώστε ή διακόψτε τη χρήση αν παρατηρήσετε ερεθισμό.
Είναι καλύτερο ένα σπιτικό αφέψημα από μια έτοιμη κρέμα;
Όχι απαραίτητα. Ένα σωστά διαμορφωμένο καλλυντικό έχει συγκεκριμένη σύνθεση, συγκέντρωση και συντηρητικό σύστημα, ενώ ένα σπιτικό αφέψημα δεν προσφέρει την ίδια προβλεψιμότητα ως προς τη δράση και τη σταθερότητά του.
Το χαμομήλι έχει ενδιαφέροντα συστατικά και υπάρχουν ενδείξεις για καταπραϋντική και αντιφλεγμονώδη δράση ορισμένων παρασκευασμάτων του. Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να θεωρείται «φυσικό φάρμακο» για κάθε ερεθισμό, ακμή ή έκζεμα. Η πιο ασφαλής προσέγγιση είναι να το αντιμετωπίζουμε ως ένα πιθανώς χρήσιμο συστατικό περιποίησης, με προσοχή στις αλλεργίες και χωρίς υπερβολικές θεραπευτικές υποσχέσεις.
Πηγές:
