Το αυξημένο ουρικό οξύ είναι ένα συχνό εύρημα στις εξετάσεις αίματος και πολλές φορές δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Αυτό ονομάζεται υπερουριχαιμία και δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιος έχει ουρική αρθρίτιδα ή ότι πρέπει να αρχίσει φαρμακευτική θεραπεία.
Όταν όμως το ουρικό οξύ παραμένει σε υψηλά επίπεδα, σε ορισμένους ανθρώπους μπορούν να σχηματιστούν κρύσταλλοι ουρικού άλατος που προκαλούν επώδυνες κρίσεις ουρικής αρθρίτιδας. Το ουρικό οξύ μπορεί επίσης να συμμετέχει στον σχηματισμό συγκεκριμένου τύπου λίθων στα νεφρά.
Πώς δημιουργείται το ουρικό οξύ στον οργανισμό
Το ουρικό οξύ είναι το τελικό προϊόν της διάσπασης των πουρινών. Οι πουρίνες αποτελούν φυσιολογικά συστατικά των κυττάρων μας, αλλά υπάρχουν και σε διάφορα τρόφιμα.
Το μεγαλύτερο μέρος του ουρικού οξέος μεταφέρεται μέσω του αίματος στους νεφρούς και αποβάλλεται με τα ούρα. Ένα μικρότερο μέρος αποβάλλεται μέσω του γαστρεντερικού συστήματος.
Τα επίπεδά του μπορούν να αυξηθούν όταν ο οργανισμός παράγει περισσότερο ουρικό οξύ, όταν οι νεφροί αποβάλλουν λιγότερο ή όταν συνυπάρχουν και οι δύο μηχανισμοί. Σε πολλούς ανθρώπους, η μειωμένη αποβολή από τους νεφρούς παίζει σημαντικό ρόλο.
Υψηλό ουρικό οξύ δεν σημαίνει πάντα ουρική αρθρίτιδα
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα σημεία που συχνά δημιουργούν σύγχυση. Πολλοί άνθρωποι μπορεί να έχουν αυξημένο ουρικό οξύ σε μια εξέταση αίματος χωρίς να εμφανίσουν ποτέ ουρική αρθρίτιδα.
Ο κίνδυνος αυξάνεται όσο αυξάνεται και παραμένει υψηλή η συγκέντρωση ουρικού οξέος, αλλά δεν υπάρχει ένα αποτέλεσμα εξέτασης που από μόνο του να σημαίνει ότι κάποιος θα πάθει οπωσδήποτε ουρική αρθρίτιδα.
Για αυτό η τιμή της εξέτασης πρέπει να αξιολογείται μαζί με το ιστορικό, τη νεφρική λειτουργία, τα φάρμακα, τυχόν προηγούμενες κρίσεις και άλλους παράγοντες κινδύνου.
Πώς προκαλείται η ουρική αρθρίτιδα
Όταν η συγκέντρωση ουρικού οξέος είναι αρκετά υψηλή, μπορούν να δημιουργηθούν κρύσταλλοι ουρικού μονονατρίου. Εάν αυτοί εναποτεθούν μέσα ή γύρω από μια άρθρωση, το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει έντονη φλεγμονώδη αντίδραση.
Μια κρίση ουρικής αρθρίτιδας συνήθως προκαλεί ξαφνικό και πολύ έντονο πόνο, πρήξιμο, θερμότητα και ευαισθησία στην άρθρωση. Το μεγάλο δάκτυλο του ποδιού είναι χαρακτηριστικό σημείο εμφάνισης, αλλά μπορούν να προσβληθούν και ο αστράγαλος, το γόνατο, ο καρπός και άλλες αρθρώσεις.
Ένας ξαφνικά κόκκινος, ζεστός και πολύ επώδυνος σύνδεσμος δεν πρέπει όμως να θεωρείται αυτομάτως ουρική αρθρίτιδα. Άλλες παθήσεις, μεταξύ των οποίων και η σηπτική αρθρίτιδα, μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα και χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες αυξημένου ουρικού οξέος
Η υπερουριχαιμία δεν οφείλεται μόνο στη διατροφή. Η κληρονομικότητα και η λειτουργία των νεφρών έχουν συχνά πολύ μεγαλύτερη σημασία από ένα μεμονωμένο τρόφιμο.
Παράγοντες που μπορούν να συνδέονται με υψηλότερα επίπεδα ουρικού οξέος περιλαμβάνουν:
- Κληρονομικούς παράγοντες που επηρεάζουν την παραγωγή ή την αποβολή ουρικού οξέος.
- Χρόνια νεφρική νόσο, επειδή οι νεφροί δυσκολεύονται να αποβάλουν το ουρικό.
- Παχυσαρκία και μεταβολικό σύνδρομο.
- Υπέρταση και αντίσταση στην ινσουλίνη, που συχνά συνυπάρχουν με υπερουριχαιμία.
- Υψηλή κατανάλωση αλκοόλ.
- Μεγάλη πρόσληψη συγκεκριμένων τροφών πλούσιων σε πουρίνες.
- Συχνή κατανάλωση ζαχαρούχων ποτών, ιδιαίτερα εκείνων με μεγάλη ποσότητα φρουκτόζης.
- Ορισμένα φάρμακα.
- Ορισμένες αιματολογικές παθήσεις ή θεραπείες καρκίνου, στις οποίες καταστρέφονται γρήγορα πολλά κύτταρα.
Ποιες τροφές επηρεάζουν περισσότερο το ουρικό οξύ
Η διατροφή παίζει ρόλο, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική ούτε πάντα τη σημαντικότερη αιτία. Οι σύγχρονες οδηγίες δεν υποστηρίζουν μια ακραία δίαιτα «χωρίς πουρίνες».
Μεγαλύτερη προσοχή αξίζει να δίνεται κυρίως στις ακόλουθες κατηγορίες:
Εντόσθια
Συκώτι, νεφρά, γλυκάδια και άλλα εντόσθια έχουν πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες και είναι από τα τρόφιμα που συνήθως χρειάζονται τον μεγαλύτερο περιορισμό σε ανθρώπους με ουρική αρθρίτιδα.
Κόκκινο κρέας
Μοσχάρι, αρνί και χοιρινό περιέχουν πουρίνες. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλείονται πάντοτε, αλλά έχει σημασία η ποσότητα και η συχνότητα κατανάλωσης.
Ορισμένα ψάρια και θαλασσινά
Σαρδέλες, αντσούγιες, μύδια, χτένια, πέστροφα και ορισμένα άλλα θαλασσινά έχουν σχετικά υψηλή περιεκτικότητα σε πουρίνες. Δεν είναι όμως σωστό να αντιμετωπίζονται όλα τα ψάρια και όλα τα θαλασσινά σαν να έχουν την ίδια επίδραση.
Αλκοόλ
Η κατανάλωση αλκοόλ συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο κρίσεων ουρικής αρθρίτιδας. Η μπύρα και τα αποστάγματα έχουν ιδιαίτερη σημασία, ενώ κατά τη διάρκεια μιας κρίσης συνήθως συστήνεται αποφυγή αλκοόλ.
Ζαχαρούχα ποτά και φρουκτόζη
Η μεγάλη κατανάλωση αναψυκτικών και άλλων ποτών με πρόσθετα σάκχαρα, ιδιαίτερα υψηλή ποσότητα φρουκτόζης, συνδέεται με υψηλότερο ουρικό οξύ και αυξημένο κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας.
Τα όσπρια και τα λαχανικά δεν χρειάζεται να φοβίζουν
Το γεγονός ότι ένα τρόφιμο περιέχει πουρίνες δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρέπει να αποκλειστεί. Οι φυτικές πηγές πουρινών δεν φαίνεται να έχουν την ίδια σχέση με την ουρική αρθρίτιδα που παρατηρείται με μεγάλες ποσότητες ορισμένων ζωικών τροφών.
Έτσι, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης και ξηροί καρποί μπορούν να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, εκτός αν υπάρχει διαφορετική εξατομικευμένη οδηγία.
Τα γαλακτοκομικά χαμηλών λιπαρών μπορούν επίσης να ενταχθούν στη διατροφή και σε παρατηρησιακές μελέτες έχουν συνδεθεί με μικρότερο κίνδυνο ουρικής αρθρίτιδας.
Τι ισχύει για τα κεράσια
Τα κεράσια συχνά παρουσιάζονται ως «φυσικό φάρμακο» για το ουρικό οξύ. Ορισμένες μελέτες έχουν βρει συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης κερασιών και μικρότερου κινδύνου κρίσεων, αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία παραμένουν περιορισμένα.
Δεν υπάρχει αρκετή τεκμηρίωση ώστε τα κεράσια ή τα συμπληρώματά τους να αντιμετωπίζονται ως θεραπεία. Μπορούν φυσικά να αποτελούν μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, αλλά δεν υποκαθιστούν την ιατρική αντιμετώπιση.
Το σωματικό βάρος παίζει σημαντικό ρόλο
Το υπερβολικό σωματικό βάρος συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο υπερουριχαιμίας και ουρικής αρθρίτιδας. Σε ανθρώπους που είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, η σταδιακή απώλεια βάρους μπορεί να βοηθήσει τόσο στη γενικότερη μεταβολική υγεία όσο και στη διαχείριση της ουρικής αρθρίτιδας.
Η αλλαγή πρέπει να γίνεται σταδιακά. Πολύ αυστηρές δίαιτες, παρατεταμένη νηστεία και απότομη απώλεια βάρους δεν αποτελούν καλή στρατηγική και μπορούν προσωρινά να αυξήσουν το ουρικό οξύ.
Πόσο σημαντικό είναι το νερό
Η επαρκής ενυδάτωση αποτελεί μέρος ενός υγιεινού τρόπου ζωής και είναι ιδιαίτερα σημαντική σε ανθρώπους με ιστορικό νεφρολιθίασης, εφόσον ο γιατρός τους δεν έχει συστήσει περιορισμό υγρών για άλλο λόγο.
Το νερό δεν αποτελεί όμως θεραπεία που από μόνο του «καθαρίζει» το αίμα από το ουρικό οξύ. Η ποσότητα υγρών που χρειάζεται κάθε άνθρωπος εξαρτάται από την υγεία, τη θερμοκρασία, τη δραστηριότητα και τυχόν καρδιακά ή νεφρικά προβλήματα.
Ποια φάρμακα μπορούν να αυξήσουν το ουρικό οξύ
Ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την αποβολή ή την παραγωγή ουρικού οξέος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ορισμένα διουρητικά που χρησιμοποιούνται για την υπέρταση ή την κατακράτηση υγρών.
Άλλα φάρμακα που μπορεί να επηρεάζουν το ουρικό περιλαμβάνουν ορισμένα ανοσοκατασταλτικά και χαμηλές δόσεις ασπιρίνης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να διακόψει μόνος του την αγωγή του. Το American College of Rheumatology, για παράδειγμα, συστήνει να μην διακόπτεται η χαμηλή δόση ασπιρίνης όταν υπάρχει σωστή ιατρική ένδειξη μόνο και μόνο για να μειωθεί το ουρικό οξύ.
Εάν μια εξέταση δείξει αυξημένο ουρικό και λαμβάνετε φάρμακα που μπορεί να το επηρεάζουν, η σωστή κίνηση είναι να συζητήσετε με τον γιατρό σας αν χρειάζεται κάποια αλλαγή.
Πότε χρειάζεται φαρμακευτική θεραπεία
Η φαρμακευτική θεραπεία δεν αποφασίζεται μόνο από έναν αριθμό σε μια εξέταση αίματος.
Σε ανθρώπους με εγκατεστημένη ουρική αρθρίτιδα, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν επαναλαμβανόμενες ή σοβαρές κρίσεις, τόφοι, βλάβες στις αρθρώσεις ή συγκεκριμένες συνυπάρχουσες καταστάσεις, μπορεί να χρειαστούν φάρμακα που μειώνουν μακροχρόνια το ουρικό οξύ.
Η αλλοπουρινόλη και η φεβουξοστάτη είναι φάρμακα που μειώνουν την παραγωγή ουρικού οξέος. Η επιλογή, η αρχική δόση και η προσαρμογή τους πρέπει να γίνονται από γιατρό.
Σε ασθενείς με ουρική αρθρίτιδα που λαμβάνουν μακροχρόνια θεραπεία μείωσης ουρικού, οι κατευθυντήριες οδηγίες χρησιμοποιούν συνήθως στόχο ουρικού κάτω από 6 mg/dL. Σε σοβαρότερη νόσο μπορεί να επιλεγεί χαμηλότερος στόχος.
Τα φάρμακα της κρίσης δεν μειώνουν το ουρικό οξύ
Χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τη μακροχρόνια μείωση του ουρικού από τη θεραπεία μιας οξείας κρίσης.
Αντιφλεγμονώδη φάρμακα, κολχικίνη ή κορτικοστεροειδή μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κατάλληλους ασθενείς για τον πόνο και τη φλεγμονή μιας κρίσης ουρικής αρθρίτιδας. Δεν έχουν όμως τον ίδιο ρόλο με την αλλοπουρινόλη ή τη φεβουξοστάτη και η επιλογή τους εξαρτάται από άλλα προβλήματα υγείας και τα φάρμακα που ήδη λαμβάνει ο ασθενής.
Χρειάζεται θεραπεία αν το ουρικό είναι αυξημένο χωρίς συμπτώματα;
Όχι απαραίτητα. Η λεγόμενη ασυμπτωματική υπερουριχαιμία είναι συχνή και σε πολλούς ανθρώπους δεν εξελίσσεται ποτέ σε ουρική αρθρίτιδα.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες του American College of Rheumatology συνιστούν γενικά να μη χορηγείται φαρμακευτική θεραπεία μείωσης ουρικού σε ανθρώπους που έχουν αυξημένη τιμή αλλά δεν έχουν παρουσιάσει κρίση ουρικής αρθρίτιδας ή τόφους, με την τελική απόφαση να εξαρτάται πάντοτε από το συνολικό ιατρικό ιστορικό.
Γι’ αυτό μια υψηλή τιμή ουρικού οξέος χρειάζεται αξιολόγηση και όχι πανικό ή αυτοθεραπεία.
Το ουρικό οξύ και η καρδιαγγειακή υγεία
Υψηλά επίπεδα ουρικού οξέος παρατηρούνται συχνότερα σε ανθρώπους με υπέρταση, παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, διαβήτη τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακή νόσο και χρόνια νεφρική νόσο.
Πρόκειται όμως σε μεγάλο βαθμό για συσχετίσεις. Δεν έχει αποδειχθεί ότι το αυξημένο ουρικό είναι από μόνο του η αιτία όλων αυτών των παθήσεων ούτε ότι η φαρμακευτική μείωση ενός ασυμπτωματικού αυξημένου ουρικού προλαμβάνει αυτομάτως διαβήτη, υπέρταση ή καρδιοπάθεια.
Πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική αξιολόγηση
Μια μεμονωμένη αυξημένη τιμή ουρικού οξέος δεν είναι συνήθως επείγον περιστατικό, αλλά αξίζει να αξιολογηθεί μαζί με τις υπόλοιπες εξετάσεις και το ιστορικό σας.
Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται ιδιαίτερα όταν υπάρχουν:
- επαναλαμβανόμενες κρίσεις έντονου πόνου και πρηξίματος σε άρθρωση,
- ιστορικό λίθων στα νεφρά,
- χρόνια νεφρική νόσος,
- πολύ υψηλές τιμές ουρικού οξέος,
- θεραπεία ή πάθηση που μπορεί να προκαλεί γρήγορη καταστροφή κυττάρων.
Εάν μια άρθρωση γίνει ξαφνικά πολύ επώδυνη, κόκκινη και ζεστή και συνυπάρχει πυρετός, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση, επειδή πρέπει να αποκλειστεί λοίμωξη της άρθρωσης.
Η διατροφή, η διατήρηση υγιούς βάρους, ο περιορισμός υπερβολικού αλκοόλ και ζαχαρούχων ποτών και η επαρκής ενυδάτωση μπορούν να βοηθήσουν στη συνολική αντιμετώπιση. Ωστόσο, η ουρική αρθρίτιδα είναι μια κατάσταση στην οποία η διατροφή από μόνη της συχνά δεν αρκεί.
Το σημαντικότερο είναι να μη βασίζεται κανείς σε μια λίστα «απαγορευμένων τροφών» ούτε να αρχίζει ή να διακόπτει φάρμακα μόνος του. Η τιμή του ουρικού αποκτά πραγματικό νόημα όταν αξιολογείται μαζί με τα συμπτώματα, τη νεφρική λειτουργία, το ιστορικό και τον συνολικό κίνδυνο του κάθε ανθρώπου.
Πηγές:
