Το σκόρδο είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τρόφιμα της μεσογειακής κουζίνας και χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες τόσο για τη γεύση του όσο και για παραδοσιακούς λόγους υγείας. Περιέχει ιδιαίτερες ενώσεις θείου που έχουν τραβήξει το ενδιαφέρον των επιστημόνων για πιθανές επιδράσεις στην καρδιά, στον μεταβολισμό και στο ανοσοποιητικό σύστημα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το σκόρδο λειτουργεί ως «φυσικό αντιβιοτικό» ή ότι έχει αποδειχθεί πως προλαμβάνει τις ιώσεις. Ορισμένα οφέλη υποστηρίζονται από έρευνες, άλλα παραμένουν υπό διερεύνηση και αρκετοί δημοφιλείς ισχυρισμοί είναι πιο δυνατοί από τα διαθέσιμα στοιχεία.
Τι κάνει το σκόρδο τόσο ιδιαίτερο;
Το μεγαλύτερο επιστημονικό ενδιαφέρον γύρω από το σκόρδο δεν προέρχεται από τις βιταμίνες του, αλλά από τις οργανοθειούχες ενώσεις που περιέχει.
Όταν μια φρέσκια σκελίδα σκόρδου κοπεί, συνθλιβεί ή μασηθεί, ενεργοποιείται ένα ένζυμο που συμβάλλει στον σχηματισμό της αλισίνης. Πρόκειται για μία ασταθή ένωση που στη συνέχεια μετατρέπεται σε άλλες ενώσεις θείου.
Σε εργαστηριακές μελέτες, αυτές οι ουσίες έχουν παρουσιάσει αντιμικροβιακές και άλλες βιολογικές δράσεις. Το γεγονός όμως ότι μια ουσία επηρεάζει βακτήρια ή άλλους μικροοργανισμούς στο εργαστήριο δεν σημαίνει ότι ένα τρόφιμο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεραπεία μιας λοίμωξης στον άνθρωπο.
Ενισχύει πραγματικά το σκόρδο το ανοσοποιητικό;
Το σκόρδο συχνά παρουσιάζεται ως ένα από τα καλύτερα τρόφιμα για την «ενίσχυση του ανοσοποιητικού». Η επιστημονική εικόνα είναι πιο σύνθετη.
Υπάρχουν εργαστηριακά δεδομένα και μικρές ανθρώπινες μελέτες που δείχνουν ότι ορισμένα συστατικά ή εκχυλίσματα σκόρδου μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα κυττάρων που συμμετέχουν στην ανοσολογική απόκριση.
Ωστόσο, οι κλινικές μελέτες σε ανθρώπους είναι ακόμη λίγες. Δεν υπάρχουν αρκετά ισχυρά στοιχεία ώστε να λέμε ότι η καθημερινή κατανάλωση σκόρδου κάνει το ανοσοποιητικό «ισχυρότερο» ή προστατεύει αξιόπιστα από λοιμώξεις.
Προλαμβάνει το σκόρδο το κοινό κρυολόγημα;
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, επειδή ένας παλιός ισχυρισμός έχει επαναληφθεί σε εκατοντάδες άρθρα στο διαδίκτυο.
Μία μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη σε 146 άτομα είχε βρει λιγότερα κρυολογήματα στην ομάδα που έπαιρνε συμπλήρωμα σκόρδου. Ωστόσο, όταν τα διαθέσιμα στοιχεία αξιολογήθηκαν συνολικά, οι ερευνητές κατέληξαν ότι δεν υπάρχουν αρκετές ποιοτικές κλινικές μελέτες για να αποδειχθεί ότι το σκόρδο προλαμβάνει ή θεραπεύει το κοινό κρυολόγημα.
Επομένως, μπορείτε να απολαμβάνετε το σκόρδο ως μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής, αλλά δεν πρέπει να βασίζεστε σε αυτό για να αποφύγετε ή να θεραπεύσετε μια ίωση.
Έχει το σκόρδο αντιβακτηριακή και αντιική δράση;
Η αλισίνη και άλλες ενώσεις του σκόρδου έχουν εμφανίσει αντιβακτηριακή, αντιμυκητιακή ή αντιική δράση σε εργαστηριακές συνθήκες. Αυτά τα ευρήματα βοηθούν τους επιστήμονες να μελετήσουν τους πιθανούς μηχανισμούς δράσης του.
Υπάρχει όμως μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε ένα πείραμα στο εργαστήριο και στην κατανάλωση μιας σκελίδας σκόρδου. Δεν έχει αποδειχθεί ότι το σκόρδο μπορεί να αντικαταστήσει αντιβιοτικά, αντιικά ή αντιμυκητιακά φάρμακα όταν αυτά είναι απαραίτητα.
Γι’ αυτό ο χαρακτηρισμός «φυσικό αντιβιοτικό» μπορεί να είναι παραπλανητικός όταν χρησιμοποιείται κυριολεκτικά.
Τι δείχνουν οι έρευνες για την καρδιά;
Η επίδραση του σκόρδου σε ορισμένους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου έχει μελετηθεί περισσότερο από την επίδρασή του στο ανοσοποιητικό.
Ανασκοπήσεις κλινικών μελετών δείχνουν ότι ορισμένα συμπληρώματα σκόρδου μπορούν να προκαλέσουν μια μικρή μείωση της ολικής και της LDL χοληστερόλης σε ανθρώπους που έχουν αυξημένες τιμές.
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι ορισμένα παρασκευάσματα μπορεί να μειώσουν ελαφρά την αρτηριακή πίεση σε ανθρώπους με υπέρταση. Τα αποτελέσματα όμως διαφέρουν μεταξύ προϊόντων και μελετών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το σκόρδο προλαμβάνει την καρδιοπάθεια ούτε ότι μπορεί να αντικαταστήσει φάρμακα για την πίεση ή τη χοληστερόλη.
Ωμό ή μαγειρεμένο σκόρδο;
Η σύνθλιψη ή το κόψιμο του φρέσκου σκόρδου ενεργοποιεί τις αντιδράσεις που οδηγούν στον σχηματισμό αλισίνης. Η έντονη θερμότητα μπορεί να επηρεάσει ορισμένες από αυτές τις ενώσεις.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το μαγειρεμένο σκόρδο γίνεται «άχρηστο». Παραμένει ένα τρόφιμο που προσθέτει γεύση και μπορεί να αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης μεσογειακής διατροφής.
Δεν χρειάζεται επίσης να τρώτε μεγάλες ποσότητες ωμού σκόρδου για λόγους υγείας. Σε αρκετούς ανθρώπους το ωμό σκόρδο προκαλεί καούρα, φούσκωμα, πόνο στο στομάχι ή ναυτία.
Πώς να βάλετε το σκόρδο στη διατροφή σας
Ο πιο απλός τρόπος είναι να το χρησιμοποιείτε ως κανονικό συστατικό του φαγητού και όχι ως «φάρμακο». Ταιριάζει εύκολα σε πολλές συνταγές της μεσογειακής κουζίνας.
- Σε σαλάτες και ντρέσινγκ: λίγο λιωμένο σκόρδο μπορεί να συνδυαστεί με ελαιόλαδο και λεμόνι.
- Σε όσπρια και λαδερά: ταιριάζει σε φακές, φασόλια, ρεβίθια και λαχανικά.
- Σε σάλτσες: μπορεί να προστεθεί σε σάλτσα ντομάτας, πέστο ή άλλες σπιτικές παρασκευές.
- Σε ψητά λαχανικά: προσθέτει έντονο άρωμα χωρίς να χρειάζεται πολύ αλάτι.
- Σε γιαούρτι ή τζατζίκι: ένας εύκολος τρόπος να ενταχθεί σε ένα καθημερινό γεύμα.
Το «ρόφημα με σκόρδο και λεμόνι» δεν έχει αποδειχθεί ότι αποτοξινώνει τον οργανισμό, καταπολεμά μια ίωση ή «τονώνει» ειδικά το ανοσοποιητικό. Αν σας αρέσει ως ρόφημα μπορείτε να το καταναλώνετε, αλλά χωρίς θεραπευτικές προσδοκίες.
Υπάρχει συγκεκριμένη ποσότητα σκόρδου που πρέπει να τρώμε;
Δεν υπάρχει καθιερωμένη επιστημονική σύσταση που να λέει ότι όλοι πρέπει να τρώνε μία ή δύο σκελίδες σκόρδου την ημέρα για να προστατεύσουν την υγεία ή το ανοσοποιητικό τους.
Η ποσότητα που χρησιμοποιείται φυσιολογικά στα γεύματα είναι διαφορετική από τις δόσεις που έχουν χρησιμοποιηθεί σε μελέτες συμπληρωμάτων ή τυποποιημένων εκχυλισμάτων. Γι’ αυτό τα αποτελέσματα μιας μελέτης με συμπλήρωμα δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτόματα σε έναν συγκεκριμένο αριθμό σκελίδων.
Τι ισχύει για τα συμπληρώματα σκόρδου;
Στην αγορά υπάρχουν σκόνες, έλαια, δισκία και εκχυλίσματα παλαιωμένου σκόρδου. Δεν είναι όλα ίδια και δεν περιέχουν απαραίτητα τις ίδιες ποσότητες ή τις ίδιες μορφές δραστικών ενώσεων.
Ορισμένα συμπληρώματα έχουν χρησιμοποιηθεί σε κλινικές μελέτες για τη χοληστερόλη ή την πίεση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προϊόν που κυκλοφορεί έχει τα ίδια αποτελέσματα.
Για έναν υγιή άνθρωπο που απλώς θέλει να τρέφεται καλύτερα, δεν υπάρχει λόγος να θεωρεί το συμπλήρωμα ανώτερο από το σκόρδο που χρησιμοποιείται στα κανονικά γεύματα.
Πότε χρειάζεται προσοχή;
Το σκόρδο στις συνηθισμένες ποσότητες που χρησιμοποιούνται στο φαγητό θεωρείται γενικά ασφαλές για τους περισσότερους ανθρώπους. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες.
- Στομάχι: ιδιαίτερα το ωμό σκόρδο μπορεί να προκαλέσει καούρα, αέρια, κοιλιακή ενόχληση ή ναυτία.
- Αλλεργία: ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να εμφανίσουν αλλεργική αντίδραση.
- Αιμορραγία: τα συμπληρώματα σκόρδου μπορεί να αυξήσουν την πιθανότητα αιμορραγίας.
- Φάρμακα: χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή σε όσους λαμβάνουν αντιπηκτικά, ασπιρίνη ή άλλη αγωγή που επηρεάζει την πήξη.
- Χειρουργείο: όποιος χρησιμοποιεί συμπληρώματα σκόρδου πρέπει να ενημερώνει τον γιατρό του πριν από προγραμματισμένη επέμβαση.
Τα συμπληρώματα χρειάζονται επίσης μεγαλύτερη προσοχή κατά την εγκυμοσύνη ή τον θηλασμό, καθώς οι υψηλότερες ποσότητες δεν είναι το ίδιο με τη φυσιολογική χρήση του σκόρδου στο φαγητό.
Τι αξίζει να κρατήσουμε για το σκόρδο;
Το σκόρδο είναι ένα γευστικό τρόφιμο με ενδιαφέρουσες βιοδραστικές ενώσεις και αξίζει να αποτελεί μέρος μιας ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής. Ορισμένες μορφές συμπληρωμάτων έχουν δείξει μικρά οφέλη σε παράγοντες όπως η χοληστερόλη και η αρτηριακή πίεση.
Για το ανοσοποιητικό και το κοινό κρυολόγημα, όμως, τα ανθρώπινα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Είναι επομένως πιο ακριβές να βλέπουμε το σκόρδο ως ένα χρήσιμο τρόφιμο και όχι ως «φυσικό αντιβιοτικό», θεραπεία για τις ιώσεις ή μαγικό ενισχυτικό της άμυνας του οργανισμού.
Πηγές:
- National Center for Complementary and Integrative Health (NCCIH): Garlic – Usefulness and Safety
- NIH Office of Dietary Supplements: Dietary Supplements for Immune Function and Infectious Diseases
- Cochrane Review: Garlic for the common cold
- NCCIH: High Cholesterol and Natural Products














