Ο ψευδάργυρος είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που ο οργανισμός χρειάζεται καθημερινά, ακόμη κι αν η απαιτούμενη ποσότητα είναι μικρή. Συμμετέχει στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην επούλωση των τραυμάτων και στη δημιουργία νέων κυττάρων.
Παρότι υπάρχει σε πολλές τροφές, ορισμένοι άνθρωποι δυσκολεύονται να καλύψουν τις ανάγκες τους. Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να επηρεάσει το δέρμα, την ανάπτυξη και την άμυνα του οργανισμού. Ποιες τροφές περιέχουν περισσότερο, πόσο χρειαζόμαστε καθημερινά και τι συμβαίνει όταν παίρνουμε μεγαλύτερη ποσότητα από την απαραίτητη;
Τι είναι ο ψευδάργυρος και γιατί τον χρειαζόμαστε;
Ο ψευδάργυρος είναι ένα μέταλλο που βρίσκεται στα κύτταρα ολόκληρου του σώματος και συμμετέχει στη λειτουργία εκατοντάδων ενζύμων. Τα ένζυμα είναι ουσίες που βοηθούν τον οργανισμό να πραγματοποιεί σημαντικές χημικές διεργασίες.
Το σώμα χρησιμοποιεί τον ψευδάργυρο για την παραγωγή πρωτεϊνών και DNA, την ανάπτυξη των κυττάρων και τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Είναι επίσης απαραίτητος για τη σωστή ανάπτυξη κατά την εγκυμοσύνη, την παιδική ηλικία και την εφηβεία.
Ο οργανισμός δεν μπορεί να παράγει μόνος του ψευδάργυρο και δεν διαθέτει μεγάλα αποθέματα που να καλύπτουν τις ανάγκες του για μεγάλο χρονικό διάστημα. Γι’ αυτό χρειάζεται τακτική πρόσληψη μέσα από τη διατροφή.
Πώς ωφελεί ο ψευδάργυρος τον οργανισμό;
1. Συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού
Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη και τη λειτουργία κυττάρων του ανοσοποιητικού συστήματος. Συμμετέχει σε μηχανισμούς που επιτρέπουν στον οργανισμό να αναγνωρίζει και να αντιμετωπίζει μικροοργανισμούς.
Όταν υπάρχει σημαντική ανεπάρκεια ψευδαργύρου, η λειτουργία του ανοσοποιητικού μπορεί να επηρεαστεί, αυξάνοντας την ευαισθησία σε ορισμένες λοιμώξεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερο ψευδάργυρο καταναλώνουμε τόσο καλύτερα προστατευόμαστε. Η επαρκής πρόσληψη είναι απαραίτητη, αλλά οι υπερβολικές ποσότητες δεν προσφέρουν επιπλέον εγγυημένα οφέλη και μπορεί να είναι επιβλαβείς.
2. Συμμετέχει στην επούλωση των τραυμάτων
Ο ψευδάργυρος είναι σημαντικός για τη δημιουργία νέων κυττάρων, τη σύνθεση πρωτεϊνών και τη φυσιολογική αποκατάσταση των ιστών. Γι’ αυτό συμμετέχει στις διαδικασίες επούλωσης του δέρματος μετά από έναν τραυματισμό.
Η έλλειψή του μπορεί να καθυστερήσει την επούλωση. Ωστόσο, η λήψη επιπλέον ψευδαργύρου δεν έχει αποδειχθεί ότι επιταχύνει την επούλωση σε όλους τους ανθρώπους που ήδη καλύπτουν τις διατροφικές τους ανάγκες.

3. Είναι σημαντικός για το δέρμα, τα μαλλιά και τα νύχια
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει στην ανάπτυξη και την ανανέωση των κυττάρων του δέρματος. Η σημαντική ανεπάρκειά του μπορεί να προκαλέσει δερματικές αλλοιώσεις, τριχόπτωση και άλλες αλλαγές στην εμφάνιση του σώματος.
Ο ψευδάργυρος έχει επίσης μελετηθεί για πιθανή χρήση σε ορισμένες δερματολογικές παθήσεις, όπως η ακμή. Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα δεν δικαιολογούν τη γενική σύσταση λήψης συμπληρωμάτων ψευδαργύρου για κάθε άνθρωπο με ακμή ή τριχόπτωση.
Όταν δεν υπάρχει ανεπάρκεια, η επιπλέον πρόσληψη δεν έχει αποδειχθεί ότι κάνει τα μαλλιά πιο πυκνά ή τα νύχια πιο δυνατά.
4. Συμβάλλει στη λειτουργία του νευρικού συστήματος
Ο ψευδάργυρος συμμετέχει σε διάφορες διεργασίες του νευρικού συστήματος και επηρεάζει μηχανισμούς επικοινωνίας μεταξύ των νευρικών κυττάρων.
Έρευνες έχουν εξετάσει τη σχέση ανάμεσα στα επίπεδα ψευδαργύρου και σε καταστάσεις όπως η κατάθλιψη ή οι διαταραχές της γνωστικής λειτουργίας. Ωστόσο, η ύπαρξη μιας συσχέτισης δεν αποδεικνύει ότι η έλλειψη ψευδαργύρου αποτελεί την αιτία αυτών των καταστάσεων.
Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να συστήνεται ο ψευδάργυρος ως μέσο πρόληψης ή θεραπείας της κατάθλιψης, του άγχους ή των προβλημάτων μνήμης στον γενικό πληθυσμό.
5. Είναι απαραίτητος για την ανάπτυξη και τη γεύση
Ο ψευδάργυρος έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την παιδική ηλικία και την εφηβεία, καθώς συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη και στον πολλαπλασιασμό των κυττάρων.
Παίζει επίσης ρόλο στη λειτουργία της γεύσης. Ένα από τα πιθανά συμπτώματα ανεπάρκειας είναι η μειωμένη ικανότητα αντίληψης γεύσεων, αν και η συγκεκριμένη αλλαγή μπορεί να οφείλεται και σε πολλές άλλες αιτίες.
Σε ποιες τροφές υπάρχει περισσότερος ψευδάργυρος;
Ο ψευδάργυρος υπάρχει τόσο σε ζωικές όσο και σε φυτικές τροφές. Ωστόσο, η ποσότητα που περιέχει ένα τρόφιμο δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που καθορίζει πόσο ψευδάργυρο μπορεί να αξιοποιήσει ο οργανισμός.
Γενικά, ο ψευδάργυρος από ζωικές τροφές απορροφάται ευκολότερα, ενώ ορισμένες φυτικές ουσίες μπορούν να περιορίσουν την απορρόφησή του.
1. Στρείδια και άλλα θαλασσινά
Τα στρείδια συγκαταλέγονται στις πιο πλούσιες φυσικές πηγές ψευδαργύρου. Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων που χρησιμοποιούν τα αμερικανικά Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας, μια μερίδα περίπου 85 γραμμαρίων μπορεί να περιέχει πολύ περισσότερη ποσότητα ψευδαργύρου από την ημερήσια ανάγκη ενός ενήλικα.
Η ακριβής περιεκτικότητα διαφέρει ανάλογα με το είδος και τον τρόπο παρασκευής. Άλλα θαλασσινά, όπως τα καβούρια και οι αστακοί, αποτελούν επίσης αξιόλογες πηγές.
Τα θαλασσινά χρειάζονται σωστή συντήρηση και ασφαλή προετοιμασία. Τα ωμά στρείδια μπορούν να μεταδώσουν επικίνδυνους μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα σε ευάλωτα άτομα.
2. Μοσχαρίσιο κρέας και άλλα κρέατα
Το μοσχαρίσιο κρέας αποτελεί σημαντική διατροφική πηγή ψευδαργύρου. Μια μερίδα περίπου 85 γραμμαρίων ψημένου μοσχαρίσιου κρέατος μπορεί να παρέχει περίπου 4 mg ψευδαργύρου, ανάλογα με το κομμάτι.
Ψευδάργυρο περιέχουν επίσης το χοιρινό και τα πουλερικά, αν και οι ποσότητες διαφέρουν.
Για μια ισορροπημένη διατροφή, είναι προτιμότερο να επιλέγουμε ποικιλία πηγών πρωτεΐνης, χωρίς να βασιζόμαστε αποκλειστικά στο κόκκινο κρέας για την κάλυψη των αναγκών μας.
3. Σπόροι κολοκύθας και ξηροί καρποί
Οι κολοκυθόσποροι είναι μια χρήσιμη φυτική πηγή ψευδαργύρου. Μπορούν να προστεθούν σε σαλάτες, γιαούρτι ή άλλα γεύματα.
Ψευδάργυρο προσφέρουν επίσης τα κάσιους, τα αμύγδαλα και άλλοι ξηροί καρποί, σε διαφορετικές ποσότητες. Παράλληλα, περιέχουν ακόρεστα λιπαρά, φυτικές ίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά.
Επειδή οι ξηροί καρποί και οι σπόροι είναι πλούσιοι σε θερμίδες, είναι χρήσιμο να υπολογίζουμε τη μερίδα τους μέσα στο συνολικό διαιτολόγιο.
4. Φακές, ρεβίθια και φασόλια
Τα όσπρια αποτελούν σημαντική επιλογή για όσους ακολουθούν χορτοφαγική ή vegan διατροφή. Περιέχουν ψευδάργυρο, φυτική πρωτεΐνη και φυτικές ίνες.
Ωστόσο, περιέχουν επίσης φυτικά οξέα, γνωστά ως φυτικά άλατα ή phytates, που μπορούν να μειώσουν την απορρόφηση του ψευδαργύρου στο έντερο.
Το μούλιασμα, η βλάστηση και ορισμένες μέθοδοι ζύμωσης μπορούν να μειώσουν μέρος αυτών των ουσιών. Μια διατροφή με ποικιλία φυτικών τροφών βοηθά στην καλύτερη κάλυψη των συνολικών θρεπτικών αναγκών.
5. Δημητριακά ολικής άλεσης
Η βρώμη, το ψωμί ολικής άλεσης και άλλα δημητριακά περιέχουν ψευδάργυρο. Ορισμένα εμπλουτισμένα δημητριακά πρωινού παρέχουν επιπλέον ποσότητες του ιχνοστοιχείου.
Όπως και στα όσπρια, τα φυτικά οξέα μπορούν να περιορίσουν την απορρόφησή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα δημητριακά ολικής άλεσης πρέπει να αποφεύγονται, καθώς προσφέρουν πολλά ακόμη θρεπτικά συστατικά.
6. Γάλα, γιαούρτι, τυρί και αυγά
Τα γαλακτοκομικά προϊόντα περιέχουν ψευδάργυρο και μπορούν να συμβάλουν στην καθημερινή πρόσληψή του. Το γάλα, το γιαούρτι και το τυρί προσφέρουν επίσης πρωτεΐνη και ασβέστιο.
Ψευδάργυρο περιέχουν και τα αυγά, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν μέρος μιας ποικίλης και ισορροπημένης διατροφής.
Αντίθετα, τα περισσότερα φρούτα και λαχανικά περιέχουν σχετικά μικρές ποσότητες ψευδαργύρου. Το σπανάκι είναι θρεπτικό λαχανικό, αλλά δεν αποτελεί μία από τις βασικές πηγές του συγκεκριμένου μετάλλου.
Πόσο ψευδάργυρο χρειαζόμαστε κάθε ημέρα;
Οι ανάγκες σε ψευδάργυρο εξαρτώνται από την ηλικία, το φύλο και ορισμένες καταστάσεις, όπως η εγκυμοσύνη και ο θηλασμός.
Σύμφωνα με τις ημερήσιες συνιστώμενες ποσότητες των αμερικανικών Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας, οι ανάγκες διαμορφώνονται ενδεικτικά ως εξής:
| Κατηγορία | Ψευδάργυρος ανά ημέρα |
|---|---|
| Παιδιά 1–3 ετών | 3 mg |
| Παιδιά 4–8 ετών | 5 mg |
| Παιδιά 9–13 ετών | 8 mg |
| Αγόρια 14–18 ετών | 11 mg |
| Κορίτσια 14–18 ετών | 9 mg |
| Ενήλικοι άνδρες | 11 mg |
| Ενήλικες γυναίκες | 8 mg |
| Έγκυες γυναίκες 19 ετών και άνω | 11 mg |
| Θηλάζουσες γυναίκες 19 ετών και άνω | 12 mg |
Οι παραπάνω τιμές προέρχονται από το αμερικανικό σύστημα διατροφικών συστάσεων. Στην Ευρώπη χρησιμοποιούνται επίσης τιμές αναφοράς της EFSA, οι οποίες για τους ενήλικες εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από την ποσότητα φυτικών οξέων στη διατροφή.
Οι συνιστώμενες ποσότητες αφορούν τη συνολική ημερήσια πρόσληψη από τη διατροφή και δεν αποτελούν οδηγία για λήψη συμπληρώματος.
Ποια είναι τα συμπτώματα έλλειψης ψευδαργύρου;
Η ανεπάρκεια ψευδαργύρου μπορεί να εμφανιστεί όταν η πρόσληψη είναι ανεπαρκής, όταν ο οργανισμός δεν απορροφά σωστά το ιχνοστοιχείο ή όταν υπάρχουν αυξημένες ανάγκες και απώλειες.
Τα πιθανά συμπτώματα περιλαμβάνουν:
- Μειωμένη όρεξη: Η ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει την πρόσληψη τροφής.
- Δερματικές αλλοιώσεις: Μπορεί να εμφανιστούν εξανθήματα ή δερματίτιδα.
- Τριχόπτωση: Η σημαντική έλλειψη μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των μαλλιών.
- Καθυστερημένη επούλωση: Οι τραυματισμοί μπορεί να επουλώνονται πιο αργά.
- Διαταραχές γεύσης: Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να παρατηρήσουν αλλαγές στην αντίληψη των γεύσεων.
- Μεγαλύτερη ευαισθησία σε λοιμώξεις: Η σημαντική ανεπάρκεια μπορεί να επηρεάσει τη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού.
- Προβλήματα ανάπτυξης: Σε παιδιά με σοβαρή ανεπάρκεια μπορεί να επηρεαστούν η ανάπτυξη και η φυσιολογική ωρίμανση.
Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι ειδικά για την έλλειψη ψευδαργύρου και μπορούν να εμφανιστούν σε πολλές διαφορετικές παθήσεις. Επομένως, δεν είναι σωστό να γίνεται διάγνωση μόνο από την παρουσία τους.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο ανεπάρκειας;
Ορισμένες ομάδες πληθυσμού ενδέχεται να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη δυσκολία στην κάλυψη των αναγκών τους.
- Άτομα με παθήσεις που επηρεάζουν την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών, όπως ορισμένες φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου.
- Άτομα που έχουν υποβληθεί σε συγκεκριμένες επεμβάσεις στο πεπτικό σύστημα.
- Όσοι ακολουθούν αυστηρά φυτική διατροφή χωρίς κατάλληλο σχεδιασμό, λόγω της χαμηλότερης απορρόφησης ψευδαργύρου από ορισμένα φυτικά τρόφιμα.
- Άτομα με διατροφική ανεπάρκεια ή ορισμένες χρόνιες παθήσεις.
- Έγκυες και θηλάζουσες γυναίκες όταν η διατροφή δεν καλύπτει τις αυξημένες ανάγκες τους.
Όταν υπάρχει υποψία ανεπάρκειας, ο γιατρός αξιολογεί το ιστορικό, τη διατροφή, τα συμπτώματα και, όπου χρειάζεται, τις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις. Η μέτρηση ψευδαργύρου στο αίμα έχει περιορισμούς και δεν ερμηνεύεται ανεξάρτητα από την κλινική εικόνα.

Βοηθά ο ψευδάργυρος στην πρόληψη του κρυολογήματος;
Ο ψευδάργυρος έχει μελετηθεί ιδιαίτερα για τον πιθανό ρόλο του στο κοινό κρυολόγημα. Ωστόσο, είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε τη φυσιολογική ανάγκη του οργανισμού για ψευδάργυρο από τη χρήση υψηλότερων δόσεων ως θεραπεία.
Μια συστηματική ανασκόπηση της Cochrane, που δημοσιεύτηκε το 2024, εξέτασε 34 μελέτες με περισσότερους από 8.500 συμμετέχοντες.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα συμπληρώματα ψευδαργύρου πιθανότατα προσφέρουν μικρό ή καθόλου όφελος στην πρόληψη του κοινού κρυολογήματος.
Όταν κάποιος έχει ήδη κρυολογήσει, ορισμένα σκευάσματα ψευδαργύρου ενδέχεται να μειώνουν τη διάρκεια των συμπτωμάτων κατά περίπου δύο ημέρες κατά μέσο όρο. Ωστόσο, η βεβαιότητα των συγκεκριμένων στοιχείων ήταν χαμηλή και παρατηρήθηκαν περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες.
Τα αποτελέσματα αυτά δεν σημαίνουν ότι η καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων είναι απαραίτητη ή κατάλληλη για όλους. Η μορφή, η δοσολογία, η χρονική στιγμή λήψης και οι πιθανές αλληλεπιδράσεις χρειάζονται προσοχή.
Μπορεί η υπερβολική πρόσληψη ψευδαργύρου να προκαλέσει προβλήματα;
Ναι, η υπερβολική πρόσληψη ψευδαργύρου μπορεί να είναι επιβλαβής, ιδιαίτερα όταν προέρχεται από συμπληρώματα που λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Οι υψηλές δόσεις μπορούν να προκαλέσουν ναυτία, εμετό, πόνο στην κοιλιά, πονοκέφαλο και απώλεια όρεξης.
Ένας ιδιαίτερα σημαντικός κίνδυνος είναι η μειωμένη απορρόφηση του χαλκού. Η μακροχρόνια υπερβολική πρόσληψη ψευδαργύρου μπορεί να προκαλέσει ανεπάρκεια χαλκού, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε αναιμία και νευρολογικά προβλήματα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ανώτατο ανεκτό επίπεδο συνολικής ημερήσιας πρόσληψης για ενήλικες έχει καθοριστεί στα 40 mg. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζεται πιο συντηρητικό ανώτατο επίπεδο, 25 mg την ημέρα για ενήλικες.
Τα ανώτατα αυτά επίπεδα δεν είναι προτεινόμενες καθημερινές δόσεις. Αφορούν όρια μακροχρόνιας πρόσληψης για τον γενικό πληθυσμό και δεν υποκαθιστούν εξατομικευμένη ιατρική οδηγία.
Επιπλέον, ο ψευδάργυρος μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση ορισμένων φαρμάκων, όπως συγκεκριμένα αντιβιοτικά. Όσοι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή πρέπει να συμβουλεύονται γιατρό ή φαρμακοποιό πριν χρησιμοποιήσουν συμπλήρωμα.
Χρειαζόμαστε τελικά συμπλήρωμα ψευδαργύρου;
Για τους περισσότερους ανθρώπους που ακολουθούν επαρκή και ποικίλη διατροφή, είναι δυνατό να καλυφθούν οι ανάγκες σε ψευδάργυρο μέσα από τα τρόφιμα.
Τα συμπληρώματα μπορεί να είναι χρήσιμα όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ανεπάρκεια ή ειδική ιατρική ένδειξη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να λαμβάνονται προληπτικά από όλους.
Η καλύτερη προσέγγιση είναι να περιλαμβάνουμε στη διατροφή μας διαφορετικές πηγές ψευδαργύρου, όπως θαλασσινά, κρέας, αυγά, γαλακτοκομικά, όσπρια, σπόρους και ξηρούς καρπούς, σύμφωνα με τις προσωπικές μας διατροφικές ανάγκες.
Ο ψευδάργυρος είναι απαραίτητος για την υγεία, αλλά η αξία του βρίσκεται στην επαρκή πρόσληψη και όχι στην υπερβολή. Μια ισορροπημένη διατροφή αποτελεί συνήθως την καλύτερη αφετηρία για να εξασφαλίσουμε όσα χρειάζεται ο οργανισμός μας.
Δείτε επίσης το βίντεο για τον ρόλο του ψευδαργύρου στον οργανισμό:
Επιστημονικές πηγές:












