Ο βήχας με φλέματα, γνωστός και ως παραγωγικός βήχας, εμφανίζεται συχνά σε λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπως το κοινό κρυολόγημα και η οξεία βρογχίτιδα. Ο βήχας είναι ένας φυσικός μηχανισμός άμυνας που βοηθά τον οργανισμό να μετακινεί και να απομακρύνει βλέννα και άλλες εκκρίσεις από τους αεραγωγούς.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο οξύς βήχας υποχωρεί μόνος του, αν και μπορεί να επιμένει για αρκετές εβδομάδες. Υπάρχουν απλά μέτρα στο σπίτι που μπορούν να μειώσουν την ενόχληση, αλλά είναι σημαντικό να ξεχωρίζουμε όσα έχουν κάποια επιστημονική βάση από θεραπείες που απλώς κυκλοφορούν ως «φυσικές» λύσεις.
Τι είναι ο παραγωγικός βήχας;
Ο παραγωγικός ή «υγρός» βήχας είναι ο βήχας που συνοδεύεται από βλέννα ή φλέματα. Η βλέννα παράγεται φυσιολογικά στους αεραγωγούς και βοηθά στην παγίδευση σωματιδίων και μικροοργανισμών.
Όταν υπάρχει λοίμωξη ή ερεθισμός, η ποσότητα και η πυκνότητά της μπορεί να αυξηθούν. Τότε ο οργανισμός χρησιμοποιεί τον βήχα για να μετακινήσει τις εκκρίσεις προς τα πάνω ώστε να απομακρυνθούν.
Ποιες είναι οι συχνότερες αιτίες;
Ο βήχας με φλέματα είναι σύμπτωμα και όχι συγκεκριμένη ασθένεια. Οι συχνότερες αιτίες περιλαμβάνουν:
- Ιογενείς λοιμώξεις: Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και άλλες ιογενείς λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν αυξημένη παραγωγή βλέννας και βήχα.
- Οξεία βρογχίτιδα: Συνήθως προκαλείται από ιούς και ο βήχας μπορεί να επιμένει ακόμη και μετά την υποχώρηση των υπόλοιπων συμπτωμάτων.
- Αλλεργίες και οπισθορρινική καταρροή: Η βλέννα που κατεβαίνει από τη μύτη προς τον λαιμό μπορεί να προκαλεί βήχα.
- Άσθμα και ΧΑΠ: Χρόνιες παθήσεις των αεραγωγών μπορούν να συνοδεύονται από βήχα και αυξημένες εκκρίσεις.
- Κάπνισμα: Ο καπνός ερεθίζει τους αεραγωγούς και μπορεί να προκαλεί χρόνιο παραγωγικό βήχα.
Πνευμονία και άλλες σοβαρότερες λοιμώξεις μπορούν επίσης να προκαλέσουν παραγωγικό βήχα, γι’ αυτό τα υπόλοιπα συμπτώματα έχουν μεγάλη σημασία.
Πόσο μπορεί να διαρκέσει ο βήχας;
Ένας οξύς βήχας που σχετίζεται με λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού ή οξεία βρογχίτιδα μπορεί να χρειαστεί έως και 3–4 εβδομάδες για να υποχωρήσει πλήρως.
Η διάρκεια αυτή από μόνη της δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη ή ότι χρειάζεται αντιβιοτικό. Αν όμως ο βήχας επιδεινώνεται σημαντικά ή δεν βελτιώνεται μέσα σε αυτό το διάστημα, χρειάζεται επανεκτίμηση.
Τι μπορείτε να κάνετε στο σπίτι;
1. Πίνετε αρκετά υγρά
Η επαρκής ενυδάτωση είναι ένα από τα απλούστερα μέτρα αυτοφροντίδας. Νερό, ζεστά ροφήματα και σούπες μπορούν να βοηθήσουν στην αποφυγή της αφυδάτωσης και να κάνουν τις εκκρίσεις πιο εύκολες στη διαχείριση.
Δεν χρειάζεται να καταναλώνετε υπερβολικές ποσότητες νερού. Στόχος είναι απλώς να παραμένετε καλά ενυδατωμένοι.
2. Ξεκουραστείτε
Όταν ο βήχας σχετίζεται με ίωση, η ξεκούραση βοηθά το σώμα να αναρρώσει. Αποφύγετε την έντονη σωματική δραστηριότητα όταν έχετε πυρετό, έντονη κόπωση ή αισθάνεστε γενικά άρρωστοι.
3. Το μέλι μπορεί να καταπραΰνει τον βήχα
Το μέλι είναι μία από τις λίγες παραδοσιακές επιλογές για τις οποίες υπάρχουν κάποια στοιχεία ότι μπορεί να μειώσει προσωρινά τη συχνότητα ή την ενόχληση από τον οξύ βήχα.
Μπορεί να ληφθεί μόνο του ή μέσα σε ένα ζεστό ρόφημα. Δεν έχει όμως αποδειχθεί ότι θεραπεύει τη λοίμωξη, μειώνει άμεσα την παραγωγή φλέγματος ή επιταχύνει σημαντικά την ανάρρωση.
Σημαντικό: Το μέλι δεν πρέπει ποτέ να χορηγείται σε βρέφη κάτω του 1 έτους λόγω του κινδύνου βρεφικής αλλαντίασης.
4. Ζεστά ροφήματα για τον ερεθισμένο λαιμό
Ένα ζεστό ρόφημα μπορεί να καταπραΰνει προσωρινά έναν ερεθισμένο λαιμό και να κάνει την κατάποση πιο ευχάριστη.
Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε, για παράδειγμα, ζεστό νερό με λεμόνι και λίγο μέλι ή ένα απλό αφέψημα. Δεν χρειάζεται να θεωρούμε όμως ότι τζίντζερ, λεμόνι, χαμομήλι ή άλλα βότανα έχουν αποδεδειγμένη αποχρεμπτική ή αντιική δράση.
5. Γαργάρες με αλατόνερο
Οι γαργάρες με χλιαρό αλατόνερο μπορούν να βοηθήσουν κυρίως όταν υπάρχει παράλληλα πονόλαιμος ή ερεθισμός.
Μπορείτε να διαλύσετε περίπου μισό κουταλάκι του γλυκού αλάτι σε ένα ποτήρι χλιαρό νερό, να κάνετε γαργάρες και στη συνέχεια να φτύσετε το διάλυμα.
Οι γαργάρες δεν φτάνουν στους πνεύμονες και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως τρόπος που «καθαρίζει τους αεραγωγούς» ή σκοτώνει τους ιούς που προκαλούν μια αναπνευστική λοίμωξη.
6. Φυσιολογικός ορός για τη μύτη
Όταν ο βήχας συνοδεύεται από καταρροή ή βλέννα που κατεβαίνει προς τον λαιμό, ένα ρινικό σπρέι φυσιολογικού ορού μπορεί να βοηθήσει στον καθαρισμό της μύτης και στη μείωση της ενόχλησης.
Σε περίπτωση ρινικών πλύσεων πρέπει να χρησιμοποιείται κατάλληλο διάλυμα και ασφαλές νερό σύμφωνα με τις οδηγίες του προϊόντος.
7. Κρατήστε τον αέρα άνετο
Ένας καθαρός υγραντήρας ψυχρού ατμού μπορεί να βοηθήσει όταν ο αέρας στο δωμάτιο είναι πολύ ξηρός. Είναι σημαντικό όμως η συσκευή να καθαρίζεται σωστά, ώστε να μην αναπτύσσονται μούχλα και μικροοργανισμοί.
Ένα ζεστό ντους μπορεί επίσης να δημιουργήσει υγρό περιβάλλον που ορισμένοι άνθρωποι βρίσκουν ανακουφιστικό.
Γιατί δεν συνιστάται το «ατμόλουτρο» πάνω από βραστό νερό;
Η παραδοσιακή πρακτική να σκύβουμε πάνω από μια λεκάνη με πολύ ζεστό νερό και να καλύπτουμε το κεφάλι με πετσέτα δεν είναι καλή επιλογή.
Δεν υπάρχουν πειστικά στοιχεία ότι η εισπνοή καυτού ατμού θεραπεύει το κρυολόγημα ή απομακρύνει αποτελεσματικά τα φλέματα, ενώ έχουν καταγραφεί σοβαρά εγκαύματα όταν ανατρέπονται δοχεία με καυτό νερό.
Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα σημαντικός για τα παιδιά. Αν κάποιος βρίσκει την υγρασία ανακουφιστική, είναι σαφώς ασφαλέστερο να χρησιμοποιήσει ένα ζεστό ντους ή έναν σωστά συντηρημένο υγραντήρα ψυχρού ατμού.
Τι ισχύει για ευκάλυπτο και αιθέρια έλαια;
Ο ευκάλυπτος συναντάται σε διάφορα προϊόντα για το κρυολόγημα, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το αιθέριο έλαιο πρέπει να εισπνέεται απευθείας ή να προστίθεται σε βραστό νερό.
Τα αιθέρια έλαια μπορούν να ερεθίσουν το δέρμα και τους αεραγωγούς, να προκαλέσουν αλλεργικές αντιδράσεις και μπορεί να είναι τοξικά αν καταποθούν. Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στα παιδιά, σε εγκύους και σε άτομα με άσθμα ή άλλες αναπνευστικές παθήσεις.
Χρειάζονται πάντα αντιβιοτικά όταν υπάρχουν φλέματα;
Όχι. Το χρώμα ή η παρουσία φλέματος από μόνα τους δεν σημαίνουν ότι υπάρχει βακτηριακή λοίμωξη.
Οι περισσότερες περιπτώσεις οξέος βήχα από κοινό κρυολόγημα και πολλές περιπτώσεις οξείας βρογχίτιδας προκαλούνται από ιούς. Σε αυτές τις περιπτώσεις τα αντιβιοτικά συνήθως δεν βοηθούν.
Αντιβιοτικό μπορεί να χρειαστεί σε συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις ή σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών, αλλά αυτό πρέπει να αποφασίζεται μετά από ιατρική αξιολόγηση.
Πρέπει να καταστέλλουμε έναν βήχα με πολλά φλέματα;
Ο παραγωγικός βήχας βοηθά στην απομάκρυνση των εκκρίσεων, επομένως δεν είναι πάντα επιθυμητό να καταστέλλεται εντελώς.
Ορισμένα φάρμακα για τον βήχα μπορεί να είναι κατάλληλα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ανάλογα με την ηλικία, το είδος του βήχα και άλλα προβλήματα υγείας. Επειδή υπάρχουν διαφορές μεταξύ αποχρεμπτικών, αντιβηχικών και άλλων σκευασμάτων, είναι προτιμότερο να ζητείται συμβουλή από γιατρό ή φαρμακοποιό.
Πότε χρειάζεται γιατρός;
Ο παραγωγικός βήχας είναι συχνά μέρος μιας απλής λοίμωξης, αλλά ορισμένα συμπτώματα χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση.
Ζητήστε ιατρική βοήθεια αν εμφανίζονται:
- δύσπνοια ή πολύ γρήγορη αναπνοή,
- έντονος πόνος στο στήθος,
- αίμα στα πτύελα,
- σημάδια αφυδάτωσης,
- πυρετός που επιμένει για αρκετές ημέρες,
- συμπτώματα που αρχικά βελτιώνονται και στη συνέχεια επιδεινώνονται ξανά,
- πολύ έντονη αδυναμία ή γενική επιδείνωση,
- βήχας που δεν βελτιώνεται μέσα σε περίπου 3–4 εβδομάδες.
Χρειάζεται επίσης χαμηλότερο όριο για επικοινωνία με γιατρό σε ηλικιωμένους, μικρά παιδιά και άτομα με χρόνια πνευμονοπάθεια, καρδιοπάθεια, ανοσοκαταστολή ή άλλες σοβαρές παθήσεις.
Τι αξίζει τελικά να κρατήσετε;
Για έναν απλό βήχα με φλέματα από ιογενή λοίμωξη, τα πιο χρήσιμα μέτρα είναι συνήθως η ξεκούραση, η επαρκής ενυδάτωση, η αποφυγή του καπνίσματος και απλές παρεμβάσεις που καταπραΰνουν τον λαιμό.
Το μέλι μπορεί να προσφέρει κάποια ανακούφιση σε άτομα άνω του ενός έτους, ενώ οι γαργάρες και τα ζεστά ροφήματα μπορούν να μειώσουν την ενόχληση. Αντίθετα, οι πρακτικές με βραστό νερό και εισπνοή ατμού δεν αξίζουν τον κίνδυνο εγκαύματος.
Το σημαντικότερο είναι να μην αντιμετωπίζουμε κάθε παραγωγικό βήχα σαν ένα απλό κρυολόγημα. Όταν υπάρχουν ανησυχητικά συμπτώματα ή ο βήχας επιμένει, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση για να βρεθεί η πραγματική αιτία.
Πηγές:
