Η απώλεια ενός αγαπημένου ανθρώπου μπορεί να αλλάξει ξαφνικά ολόκληρη την καθημερινότητά μας. Κι όμως, ακόμη και μετά τον θάνατό του, πολλοί άνθρωποι περιγράφουν στιγμές στις οποίες αισθάνονται σαν το πρόσωπο που έχασαν να βρίσκεται για λίγο ξανά κοντά τους.
Μπορεί να είναι ένα πολύ ζωντανό όνειρο, μια γνώριμη μυρωδιά, η αίσθηση μιας παρουσίας ή μια σκέψη που ακούγεται σχεδόν σαν τη φωνή του. Για κάποιους αυτές οι στιγμές έχουν πνευματική σημασία και μοιάζουν με «σημάδια». Η επιστήμη δεν έχει αποδείξει ότι αποτελούν επικοινωνία με τους νεκρούς, γνωρίζουμε όμως ότι τέτοιες εμπειρίες μπορούν να εμφανίζονται φυσιολογικά κατά τη διάρκεια του πένθους.
Γιατί μπορεί να νιώθουμε ότι ένας άνθρωπος που πέθανε βρίσκεται ακόμη κοντά μας;
Όταν έχουμε ζήσει για χρόνια δίπλα σε κάποιον, ο εγκέφαλός μας έχει συνδέσει τη μορφή, τη φωνή, τις κινήσεις, ακόμη και τη μυρωδιά του με μεγάλο αριθμό αναμνήσεων και συναισθημάτων.
Ο θάνατος σταματά τη φυσική παρουσία του ανθρώπου, όχι όμως και όλες αυτές τις αναμνήσεις. Γι’ αυτό το πένθος μπορεί μερικές φορές να συνοδεύεται από πολύ έντονες εμπειρίες παρουσίας.
Οι ερευνητές έχουν περιγράψει τέτοιες εμπειρίες μετά από μια απώλεια, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως ότι υπάρχει κάποια ψυχική διαταραχή. Για τον άνθρωπο που τις βιώνει, μπορεί να είναι βαθιά προσωπικές, παρηγορητικές ή, κάποιες φορές, αναστατωτικές.
1. Αισθάνεσαι σαν να ακούς τη φωνή τους
Μερικοί άνθρωποι λένε ότι μετά τον θάνατο ενός αγαπημένου προσώπου μπορούν στιγμιαία να «ακούσουν» τη φωνή του. Άλλες φορές δεν πρόκειται για έναν πραγματικό ήχο, αλλά για μια τόσο ζωντανή ανάμνηση ώστε σχεδόν γνωρίζουν τι θα τους έλεγε εκείνη τη στιγμή.
Μπορεί να θυμηθείς τον τρόπο που σε συμβούλευε ένας γονιός ή μια χαρακτηριστική φράση ενός συντρόφου. Αυτό δείχνει πόσο βαθιά μπορεί να παραμένει η παρουσία ενός ανθρώπου στη μνήμη μας.
2. Βλέπεις ένα όνειρο που μοιάζει πραγματικό
Τα όνειρα με ανθρώπους που έχουν πεθάνει είναι από τις πιο συχνά αναφερόμενες εμπειρίες του πένθους. Μερικές φορές είναι τόσο ζωντανά ώστε μετά το ξύπνημα υπάρχει για λίγα δευτερόλεπτα η αίσθηση ότι η συνάντηση συνέβη πραγματικά.
Ένα τέτοιο όνειρο μπορεί να προκαλέσει χαρά, λύπη, ανακούφιση ή όλα αυτά μαζί. Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη ότι αποτελεί πραγματική «επίσκεψη», όμως μπορεί να έχει μεγάλη συναισθηματική σημασία για εκείνον που το βιώνει.
3. Μυρίζεις ξαφνικά ένα γνώριμο άρωμα
Η όσφρηση είναι στενά δεμένη με τη μνήμη. Ένα άρωμα, η μυρωδιά ενός φαγητού, του καπνού ή μιας συγκεκριμένης κολόνιας μπορεί μέσα σε μια στιγμή να μας μεταφέρει σε μια παλιά ανάμνηση.
Έτσι, μια γνώριμη μυρωδιά μπορεί να προκαλέσει έντονα την αίσθηση ότι το αγαπημένο πρόσωπο βρίσκεται ξανά κοντά. Για κάποιον που πενθεί, αυτή η στιγμή μπορεί να είναι εξαιρετικά δυνατή.
4. Νιώθεις έντονα την παρουσία τους
Μία από τις πιο συχνά περιγραφόμενες εμπειρίες είναι η αίσθηση ότι ο άνθρωπος που πέθανε βρίσκεται κάπου κοντά, ακόμη κι αν δεν τον βλέπουμε ή δεν τον ακούμε.
Μπορεί να συμβεί σε ένα δωμάτιο όπου καθόταν συχνά, σε έναν αγαπημένο του χώρο ή ακόμη και χωρίς κάποιο εμφανές ερέθισμα. Στη βιβλιογραφία αυτή η εμπειρία περιγράφεται ως «sense of presence», δηλαδή αίσθηση παρουσίας.
5. Ένας ήχος σου θυμίζει ξαφνικά εκείνον
Ένα τρίξιμο της πόρτας, βήματα, ένας γνώριμος ήχος μέσα στο σπίτι ή ακόμη και ένα τραγούδι μπορεί να συνδεθεί αμέσως με έναν άνθρωπο που έχει φύγει.
Ιδιαίτερα τους πρώτους μήνες μετά από μια απώλεια, οι παλιές συνήθειες είναι ακόμη πολύ ζωντανές. Για μια στιγμή μπορεί σχεδόν να περιμένουμε ότι ο άλλος θα εμφανιστεί όπως έκανε τόσες φορές στο παρελθόν.
6. Νιώθεις σαν να σε άγγιξε κάποιος
Υπάρχουν άνθρωποι που περιγράφουν μια στιγμιαία αίσθηση αγγίγματος, ένα χάδι ή ένα άγγιγμα στον ώμο όταν πενθούν. Και αυτές οι εμπειρίες έχουν αναφερθεί σε έρευνες για την απώλεια.
Δεν γνωρίζουμε κάθε μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από τέτοιες αισθήσεις και δεν αποτελούν απόδειξη μεταφυσικής παρουσίας. Ωστόσο, για εκείνον που τις ζει μπορεί να είναι έντονες και να συνδέονται άμεσα με το πρόσωπο που έχασε.
7. Ένα τραγούδι ή μια σύμπτωση μοιάζει με προσωπικό μήνυμα
Μπορεί να σκεφτείς κάποιον και ακριβώς τότε να ακουστεί το αγαπημένο του τραγούδι. Ή να συναντήσεις επανειλημμένα μια ημερομηνία, ένα όνομα ή κάτι άλλο που είχε ξεχωριστή σημασία μεταξύ σας.
Ο ανθρώπινος νους είναι πολύ καλός στο να εντοπίζει μοτίβα και συνδέσεις, ιδιαίτερα όταν κάτι έχει μεγάλο συναισθηματικό βάρος. Αυτό δεν αφαιρεί την προσωπική σημασία της στιγμής. Απλώς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε ότι πρόκειται για μήνυμα από έναν άνθρωπο που έχει πεθάνει.
8. Ένα αντικείμενο ή μια παλιά φωτογραφία εμφανίζεται την κατάλληλη στιγμή
Ένα ξεχασμένο γράμμα, μια φωτογραφία σε ένα συρτάρι ή ένα αντικείμενο που ανήκε στον άνθρωπο που χάσαμε μπορεί να εμφανιστεί τη στιγμή που τον σκεφτόμαστε.
Είναι εύκολο μια τέτοια σύμπτωση να βιωθεί ως σημάδι. Για κάποιους αυτό προσφέρει παρηγοριά. Δεν χρειάζεται ούτε να το αποδείξουν ούτε να πείσουν κάποιον άλλο για την ερμηνεία τους.
Αν όμως αντικείμενα φαίνεται συστηματικά να αλλάζουν θέση ή συμβαίνουν άλλα ανεξήγητα περιστατικά, αξίζει πρώτα να ελέγχονται οι απλές πρακτικές εξηγήσεις πριν αποδοθούν σε κάτι υπερφυσικό.
9. Νιώθεις ξαφνικά μια έντονη γαλήνη
Το πένθος δεν είναι μια συνεχής κατάσταση βαθιάς θλίψης. Μέσα στις δύσκολες ημέρες μπορεί ξαφνικά να εμφανιστεί μια στιγμή ηρεμίας, αποδοχής ή ακόμη και ζεστασιάς.
Κάποιοι άνθρωποι συνδέουν αυτή τη γαλήνη με την παρουσία του προσώπου που έχασαν. Άλλοι τη βλέπουν ως ένα μέρος της σταδιακής προσαρμογής στην απώλεια.
Και οι δύο ερμηνείες μπορούν να έχουν προσωπικό νόημα, αρκεί να ξεχωρίζουμε την πίστη από όσα μπορούμε να επιβεβαιώσουμε επιστημονικά.
10. Συνεχίζεις να «μιλάς» μαζί τους μέσα σου
Πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να σκέφτονται τι θα έλεγε εκείνος που έχασαν, να του μιλούν νοερά ή να παίρνουν μια απόφαση έχοντας στο μυαλό τους τις αξίες και τις συμβουλές του.
Στη σύγχρονη μελέτη του πένθους υπάρχει η έννοια του συνεχιζόμενου δεσμού. Η προσαρμογή σε μια απώλεια δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να «σβήσουμε» τον νεκρό από τη ζωή μας. Μπορούμε να συνεχίσουμε να έχουμε έναν εσωτερικό δεσμό μαζί του μέσα από αναμνήσεις, αξίες, φωτογραφίες, οικογενειακές ιστορίες και συνήθειες.
Είναι φυσιολογικές αυτές οι εμπειρίες;
Σε πολλές περιπτώσεις, ναι. Επιστημονικές ανασκοπήσεις έχουν καταγράψει ότι άνθρωποι που πενθούν μπορεί να αισθανθούν την παρουσία ενός νεκρού, να τον ακούσουν, να τον δουν, να τον μυρίσουν ή να έχουν άλλες έντονες αισθητηριακές εμπειρίες.
Οι περισσότερες από αυτές τις εμπειρίες περιγράφονται ως καλοήθεις και δεν πρέπει από μόνες τους να αντιμετωπίζονται ως ένδειξη ψυχικής ασθένειας. Για αρκετούς ανθρώπους μάλιστα είναι παρηγορητικές και τους βοηθούν να διατηρήσουν έναν συναισθηματικό δεσμό με εκείνον που έχασαν.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αποδεικνύουν ζωή μετά τον θάνατο ή πραγματική επικοινωνία με τον νεκρό. Η επιστήμη μπορεί να μελετήσει την εμπειρία του ανθρώπου που πενθεί, αλλά δεν έχει επιβεβαιώσει μια υπερφυσική εξήγηση.
Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το πένθος δεν ακολουθεί ίδιο χρονοδιάγραμμα για όλους. Αν όμως αυτές οι εμπειρίες προκαλούν έντονο φόβο, γίνονται απειλητικές, δυσκολεύουν σημαντικά την καθημερινότητα ή συνοδεύονται από παρατεταμένη αδυναμία λειτουργίας, είναι χρήσιμο να συζητηθούν με επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Το να ζητήσει κάποιος βοήθεια δεν ακυρώνει ούτε την αγάπη του για τον άνθρωπο που έχασε ούτε τη σημασία που έχουν για εκείνον αυτές οι εμπειρίες.
Ο δεσμός με έναν άνθρωπο μπορεί να συνεχίζεται μέσα από όσα άφησε πίσω
Δεν γνωρίζουμε επιστημονικά αν κάποιος που πέθανε μπορεί να βρίσκεται πραγματικά κοντά μας ή να μας στέλνει σημάδια. Αυτό ανήκει στην προσωπική, φιλοσοφική και θρησκευτική πίστη του καθενός.
Υπάρχει όμως κάτι που γνωρίζουμε πολύ καλά. Ένας άνθρωπος που αγαπήσαμε μπορεί να εξακολουθεί να επηρεάζει τη ζωή μας για χρόνια μέσα από όσα μας έμαθε, τις αναμνήσεις που δημιουργήσαμε μαζί, τις λέξεις του που θυμόμαστε και τον τρόπο με τον οποίο άλλαξε εμάς τους ίδιους.
Ίσως γι’ αυτό ένα όνειρο, ένα τραγούδι ή μια γνώριμη μυρωδιά μπορεί να μας συγκλονίσει τόσο πολύ. Δεν χρειάζεται να γνωρίζουμε αν είναι «σημάδι» για να αναγνωρίσουμε ότι εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος που χάσαμε είναι, με έναν πολύ πραγματικό τρόπο, ξανά παρών στη μνήμη και στην καρδιά μας.
