Υπάρχουν περίοδοι στη ζωή που όλα μοιάζουν πιο βαριά. Πράγματα που κάποτε έδιναν χαρά χάνουν το ενδιαφέρον τους, η ενέργεια μειώνεται και ακόμη και μια συνηθισμένη ημέρα μπορεί να φαίνεται δύσκολη.
Όταν όμως αυτή η κατάσταση επιμένει και επηρεάζει την καθημερινότητα, δεν είναι σωστό να τη θεωρούμε απλώς μια «κακή φάση» ή έλλειψη δύναμης. Η κατάθλιψη είναι μια πραγματική κατάσταση ψυχικής υγείας και, το σημαντικότερο, υπάρχει βοήθεια και αποτελεσματική αντιμετώπιση.
Η κατάθλιψη δεν είναι απλώς μια περίοδος θλίψης
Όλοι οι άνθρωποι περνούν στιγμές στενοχώριας, απογοήτευσης ή πένθους. Η κατάθλιψη όμως είναι διαφορετική από τις φυσιολογικές μεταβολές της διάθεσης.
Μπορεί να περιλαμβάνει επίμονη θλίψη ή αίσθημα κενού, απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που κάποτε προκαλούσαν ευχαρίστηση, έντονη κόπωση, δυσκολία συγκέντρωσης, αλλαγές στον ύπνο ή στην όρεξη και αισθήματα ενοχής, αναξιότητας ή απελπισίας.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σε ένα καταθλιπτικό επεισόδιο τα βασικά συμπτώματα υπάρχουν συνήθως το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, για τουλάχιστον δύο εβδομάδες. Η ένταση και ο συνδυασμός τους όμως διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Δεν χρειάζεται να βρεις κάποιο «μάθημα» μέσα στον πόνο
Συχνά ακούμε ότι οι δύσκολες εμπειρίες μας κάνουν πιο δυνατούς ή ότι κάθε δοκιμασία κρύβει κάποιο μάθημα. Για ορισμένους ανθρώπους, μια περίοδος ψυχικής δυσκολίας μπορεί πράγματι να οδηγήσει αργότερα σε αλλαγές στις προτεραιότητες ή σε μεγαλύτερη κατανόηση του εαυτού τους.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κατάθλιψη είναι απαραίτητη για να εξελιχθεί κάποιος ούτε ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν «δάσκαλος». Κανείς δεν χρειάζεται να δικαιολογήσει τον πόνο του βρίσκοντας μέσα του κάποιο βαθύτερο νόημα.
Μερικές φορές το σημαντικότερο βήμα είναι πολύ πιο απλό: να αναγνωρίσει κάποιος ότι δυσκολεύεται και ότι δεν χρειάζεται να το περάσει μόνος του.
Γιατί η κατάθλιψη μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας
Ένα από τα πιο δύσκολα χαρακτηριστικά της κατάθλιψης είναι ότι μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο το πώς αισθανόμαστε αλλά και το πώς ερμηνεύουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Ένας άνθρωπος μπορεί να πιστεύει ότι έχει αποτύχει, ότι αποτελεί βάρος ή ότι τίποτα δεν πρόκειται να βελτιωθεί. Εκείνη τη στιγμή αυτές οι σκέψεις μπορεί να μοιάζουν απόλυτα αληθινές. Δεν αποτελούν όμως απαραίτητα αντικειμενική εικόνα της ζωής του.
Γι’ αυτό και φράσεις όπως «σκέψου θετικά», «έχεις τόσα πράγματα για να είσαι ευγνώμων» ή «άλλοι περνούν χειρότερα» συνήθως δεν βοηθούν. Μπορούν αντίθετα να προσθέσουν ενοχή σε έναν άνθρωπο που ήδη δυσκολεύεται.
Η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι αποτυχία
Η κατάθλιψη αντιμετωπίζεται. Ανάλογα με τον άνθρωπο, τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει ψυχοθεραπεία, φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμό διαφορετικών παρεμβάσεων ύστερα από αξιολόγηση επαγγελματία υγείας.
Υπάρχουν τεκμηριωμένες μορφές ψυχοθεραπείας, όπως η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία. Δεν υπάρχει όμως μία λύση που να ταιριάζει σε όλους. Η κατάλληλη αντιμετώπιση εξαρτάται από τις ανάγκες και την κατάσταση κάθε ανθρώπου.
Το να μιλήσει κάποιος με ψυχολόγο, ψυχίατρο ή γιατρό δεν σημαίνει ότι «δεν τα κατάφερε μόνος του». Σημαίνει ότι αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα υγείας χρησιμοποιώντας τη βοήθεια που είναι διαθέσιμη.
Μικρές κινήσεις μπορούν να στηρίξουν την καθημερινότητα
Η καθημερινή φροντίδα δεν αντικαθιστά την επαγγελματική αντιμετώπιση όταν υπάρχει κατάθλιψη, μπορεί όμως να λειτουργήσει υποστηρικτικά. Η διατήρηση μιας απλής ρουτίνας, η επαφή με ανθρώπους εμπιστοσύνης, η τακτική κίνηση, ο σχετικά σταθερός ύπνος και τα κανονικά γεύματα μπορούν να αποτελέσουν μικρά σημεία σταθερότητας.
Δεν χρειάζεται να αλλάξουν όλα μέσα σε μία ημέρα. Όταν ακόμη και τα απλά πράγματα φαίνονται δύσκολα, ένας μικρός στόχος μπορεί να είναι αρκετός: ένα ντους, μια μικρή βόλτα, ένα τηλεφώνημα σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεστε ή ένα ραντεβού με έναν ειδικό.
Η πρόοδος επίσης δεν είναι πάντα ευθεία γραμμή. Μπορεί να υπάρχουν καλύτερες και δυσκολότερες ημέρες χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η προσπάθεια απέτυχε.
Όταν εμφανίζονται σκέψεις ότι δεν αξίζει να συνεχίσεις
Η κατάθλιψη μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνοδεύεται από σκέψεις θανάτου, αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας. Τέτοιες σκέψεις χρειάζονται σοβαρή αντιμετώπιση και δεν είναι κάτι που πρέπει να μένει κρυφό.
Αν κάποιος αισθάνεται ότι κινδυνεύει άμεσα να βλάψει τον εαυτό του, πρέπει να αναζητήσει επείγουσα βοήθεια ή να καλέσει το 112. Στην Ελλάδα λειτουργεί επίσης η Εθνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306, δωρεάν και ανώνυμα, όλο το 24ωρο.
Το σκοτάδι που αισθάνεσαι σήμερα δεν καθορίζει ολόκληρη τη ζωή σου
Η κατάθλιψη μπορεί να κάνει το μέλλον να φαίνεται κλειστό και αμετάβλητο. Αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο σκληρά στοιχεία της: μπορεί να πείθει τον άνθρωπο ότι ο τρόπος που αισθάνεται τώρα είναι ο τρόπος που θα αισθάνεται για πάντα.
Δεν είναι όμως έτσι για όλους ούτε είναι δεδομένο ότι η κατάσταση θα παραμείνει ίδια. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες και πολλοί άνθρωποι βλέπουν σημαντική βελτίωση με την κατάλληλη υποστήριξη.
Δεν χρειάζεται να βλέπεις την κατάθλιψη ως φίλο, εχθρό, τιμωρία ή δάσκαλο. Χρειάζεται να τη βλέπεις ως κάτι που αξίζει προσοχή και φροντίδα.
Και όταν όλα μοιάζουν υπερβολικά δύσκολα, το πρώτο βήμα δεν χρειάζεται να είναι μεγάλο. Μπορεί να είναι απλώς το να πεις σε κάποιον: «Δεν είμαι καλά και χρειάζομαι βοήθεια».
Πηγές:
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας – Depressive disorder (depression)
National Institute of Mental Health – Depression
