Γιατί μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι σε έναν κόσμο γεμάτο άσχημες ειδήσεις
Όλοι μας βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από αρνητικά νέα – κρίσεις, πολέμους, κλιματική αλλαγή. Και κάπου εκεί, η αισιοδοξία μοιάζει με αφέλεια. Όμως, η ιστορία και η φιλοσοφία μάς δείχνουν ότι η αισιοδοξία δεν είναι μόνο «ροζ γυαλιά», αλλά ένα ισχυρό εργαλείο για να αντιμετωπίζουμε τη ζωή και να προχωράμε μπροστά.
Η αρχική ιδέα της αισιοδοξίας
Ο πρώτος μεγάλος υπερασπιστής της αισιοδοξίας ήταν ο Γερμανός φιλόσοφος Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς. Εκείνος προσπάθησε να απαντήσει σε ένα τεράστιο ερώτημα: γιατί υπάρχει κακό στον κόσμο, αν ο Θεός είναι παντοδύναμος και αγαθός; Η δική του απάντηση ήταν ότι ο Θεός διάλεξε να δημιουργήσει τον «καλύτερο δυνατό κόσμο». Όχι έναν τέλειο κόσμο χωρίς δυσκολίες, αλλά τον βέλτιστο, όπου οι νόμοι της φύσης και οι ανθρώπινες εμπειρίες οδηγούν σε ισορροπία.
Πώς ο Βολταίρος γελοιοποίησε την αισιοδοξία
Ο Γάλλος συγγραφέας Βολταίρος δεν εντυπωσιάστηκε. Στο διάσημο βιβλίο του Καντίντ παρουσίασε τον δάσκαλο Πανγκλόσο, μια καρικατούρα του Λάιμπνιτς, που επαναλάμβανε ότι όλα είναι για το καλύτερο «στον καλύτερο δυνατό κόσμο» την ώρα που γύρω του συνέβαιναν καταστροφές. Αυτή η σάτιρα έκανε τον κόσμο να δει την αισιοδοξία σαν αφέλεια. Όμως, η πραγματική πρόθεση του Λάιμπνιτς δεν ήταν να μας πείσει να αγνοούμε τα προβλήματα, αλλά να μας δείξει ότι υπάρχει λογική στο να πιστεύουμε πως τα πράγματα μπορούν να γίνουν καλύτερα.
Γιατί η αισιοδοξία είναι πιο επίκαιρη από ποτέ
Σήμερα, ζούμε σε μια εποχή όπου μιλάμε για πολλούς πιθανούς κόσμους και μελλοντικά σενάρια. Η φυσική, η φιλοσοφία αλλά και η κουλτούρα μας έχουν γεμίσει με την ιδέα του «πολυ-σύμπαντος» – ότι δηλαδή υπάρχουν πολλές εκδοχές πραγματικότητας και άπειρες πιθανότητες. Αυτό ταιριάζει απόλυτα με τη σκέψη του Λάιμπνιτς: δεν υπάρχει μία μόνο πορεία, αλλά πολλές, κι εμείς μπορούμε να διαλέξουμε ποια θα ακολουθήσουμε.
Αισιοδοξία σημαίνει δράση, όχι αφέλεια
Το σημαντικό είναι να μη βλέπουμε την αισιοδοξία σαν τυφλή πίστη ότι όλα θα πάνε καλά. Αντίθετα, μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε ως αφορμή για δράση. Παράδειγμα; Η κλιματική αλλαγή. Μπορεί να μοιάζει αδύνατο να την αντιμετωπίσουμε, αλλά αν δούμε διαφορετικά σενάρια για το μέλλον, μπορούμε να σχεδιάσουμε λύσεις. Το ίδιο ισχύει και για οικονομικές κρίσεις ή πανδημίες. Η αισιοδοξία εδώ δεν είναι «ψευδαίσθηση», είναι εργαλείο στρατηγικής.
Τα μαθήματα από το παρελθόν
Η ιστορία μάς δείχνει ότι μεγάλα προβλήματα προκύπτουν συχνά από τις ίδιες μας τις επιτυχίες. Η βιομηχανική επανάσταση έφερε τεράστια ανάπτυξη αλλά και ρύπανση. Η μείωση της παιδικής θνησιμότητας έφερε δημογραφικές ανατροπές. Η τεχνολογία που μας ενώνει, την ίδια στιγμή διαταράσσει τις κοινωνίες. Όλα αυτά δείχνουν ότι η τελειότητα δεν υπάρχει. Αλλά υπάρχει πάντα η δυνατότητα να βελτιώσουμε όσα δεν λειτουργούν.
Πώς μπορούμε να σκεφτόμαστε πιο αισιόδοξα
Ένας πρακτικός τρόπος είναι να φανταζόμαστε διαφορετικές εκδοχές του μέλλοντος μας. Οι ιστορικοί κάνουν «αν» για να καταλάβουν το παρελθόν («τι θα γινόταν αν;»), ενώ οι μελλοντολόγοι κάνουν το ίδιο για να σχεδιάσουν το αύριο. Εσείς μπορείτε να το κάνετε στην καθημερινότητά σας: να σκέφτεστε όχι μόνο το χειρότερο σενάριο, αλλά και τα καλύτερα. Έτσι, αντί να παγώνετε από φόβο, μπορείτε να πάρετε αποφάσεις που σας φέρνουν πιο κοντά σε ένα θετικό αποτέλεσμα.
Η αισιοδοξία στην καθημερινή ζωή
Δεν χρειάζεται να περιμένετε μια ουτοπία. Αρκεί να βάλετε μικρούς στόχους και να τους κυνηγήσετε με την πεποίθηση ότι το αύριο μπορεί να είναι καλύτερο από το σήμερα. Αυτή η στάση βοηθά να ξεπερνάτε δυσκολίες, να μένετε δημιουργικοί και να διατηρείτε την ψυχραιμία σας όταν όλα γύρω φαίνονται να καταρρέουν.
Η δύναμη του να βλέπεις το «καλύτερο δυνατό»
Η αισιοδοξία δεν είναι να αγνοείς τα προβλήματα. Είναι να βλέπεις ότι πάντα υπάρχουν δρόμοι, πάντα υπάρχουν επιλογές. Όπως έλεγε και ο Λάιμπνιτς, ο κόσμος δεν είναι τέλειος, αλλά μπορεί να είναι ο καλύτερος δυνατός – αν αποφασίσουμε να τον χτίσουμε έτσι. Στο τέλος της ημέρας, η επιλογή είναι δική μας: θα αφήσουμε τον φόβο να μας παραλύσει ή θα διαλέξουμε να κυνηγήσουμε τη φωτεινή πλευρά;
