Λιπαρά στη διατροφή του σκύλου: Πότε του κάνουν καλό και πότε τον βλάπτουν;

Όταν επιλέγετε τροφή για τον σκύλο σας, είναι πιθανό να κοιτάζετε πρώτα την πρωτεΐνη και στη συνέχεια τα λιπαρά. Μια τροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε λίπος μπορεί να σας προβληματίσει, ιδιαίτερα αν ανησυχείτε για το βάρος ή την υγεία του κατοικιδίου σας. Είναι όμως τα λιπαρά κάτι που πρέπει να αποφεύγουμε ή αποτελούν απαραίτητο κομμάτι της διατροφής του;

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Τα λιπαρά παρέχουν ενέργεια, βοηθούν στην απορρόφηση συγκεκριμένων βιταμινών και προσφέρουν απαραίτητα λιπαρά οξέα. Από την άλλη, η υπερβολική πρόσληψη θερμίδων και ορισμένα προβλήματα υγείας μπορεί να απαιτούν προσεκτικό έλεγχο της ποσότητάς τους. Το σημαντικό είναι να γνωρίζετε τι χρειάζεται ο δικός σας σκύλος και πώς μπορείτε να επιλέγετε κατάλληλη τροφή.

Γιατί τα λιπαρά είναι απαραίτητα στη διατροφή του σκύλου;

Τα λιπαρά αποτελούν βασική πηγή ενέργειας για τον οργανισμό του σκύλου. Κάθε γραμμάριο λίπους παρέχει περίπου 9 θερμίδες, δηλαδή περισσότερες από τις διπλάσιες σε σύγκριση με ένα γραμμάριο πρωτεΐνης ή υδατανθράκων. Αυτό τα καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμα στη διατροφή ζώων με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες, όπως ορισμένοι πολύ δραστήριοι ή εργαζόμενοι σκύλοι.

Παράλληλα, τα λιπαρά συμβάλλουν στην απορρόφηση των λιποδιαλυτών βιταμινών A, D, E και K. Αποτελούν επίσης συστατικά των κυτταρικών μεμβρανών και παρέχουν λιπαρά οξέα που είναι σημαντικά για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Επομένως, μια διατροφή με υπερβολικά περιορισμένο λίπος δεν είναι κατάλληλη για κάθε σκύλο.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στα ωμέγα-3 και τα ωμέγα-6;

Τα ωμέγα-3 και τα ωμέγα-6 είναι οικογένειες πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Το λινελαϊκό οξύ, που ανήκει στα ωμέγα-6, είναι απαραίτητο για τους σκύλους και πρέπει να παρέχεται μέσω της διατροφής. Συμμετέχει σε λειτουργίες που σχετίζονται με το δέρμα, το τρίχωμα και τη φυσιολογική κατάσταση των κυττάρων.

Στα ωμέγα-3 περιλαμβάνονται το άλφα-λινολενικό οξύ (ALA), το EPA και το DHA. Το λινέλαιο αποτελεί φυτική πηγή ALA, ενώ τα ιχθυέλαια και ορισμένα έλαια φυκών μπορούν να παρέχουν EPA και DHA. Οι μορφές αυτές δεν είναι πλήρως ισοδύναμες, καθώς η μετατροπή του ALA σε EPA και DHA στον οργανισμό είναι περιορισμένη. Οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με το στάδιο ζωής και την κατάσταση της υγείας του σκύλου.

Πώς επηρεάζουν τα λιπαρά το δέρμα και το τρίχωμά του;

Η επαρκής πρόσληψη απαραίτητων λιπαρών οξέων συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του δερματικού φραγμού. Όταν η διατροφή παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις, μπορεί να εμφανιστούν ξηρότητα, απολέπιση ή θαμπό τρίχωμα. Τέτοιες ελλείψεις είναι πάντως σπάνιες σε σκύλους που καταναλώνουν σωστά διατηρημένη, πλήρη και ισορροπημένη τροφή.

Αν παρατηρήσετε έντονη φαγούρα, τριχόπτωση, κοκκινίλες ή αλλαγές στο τρίχωμα, μην υποθέσετε ότι χρειάζεται απλώς περισσότερο λάδι στο φαγητό. Τα συμπτώματα μπορεί να οφείλονται σε παράσιτα, αλλεργίες, λοιμώξεις ή άλλες διαταραχές. Ο κτηνίατρος μπορεί να αξιολογήσει την αιτία και να κρίνει αν χρειάζεται αλλαγή διατροφής ή κάποια ειδική θεραπεία.

Πότε τα πολλά λιπαρά μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα;

Ο μεγαλύτερος πρακτικός κίνδυνος από μια υπερβολικά λιπαρή διατροφή είναι συχνά η μεγάλη πρόσληψη θερμίδων. Επειδή το λίπος έχει υψηλή ενεργειακή πυκνότητα, ακόμη και σχετικά μικρές ποσότητες τροφής μπορούν να προσφέρουν πολλή ενέργεια. Αν ο σκύλος καταναλώνει συστηματικά περισσότερες θερμίδες από όσες χρειάζεται, μπορεί να αυξήσει το σωματικό του βάρος.

Η παχυσαρκία επηρεάζει την κινητικότητα, επιβαρύνει τις αρθρώσεις και συνδέεται με διάφορα προβλήματα υγείας. Ωστόσο, δεν πρέπει να μεταφέρουμε αυτούσιες τις διατροφικές αντιλήψεις που αφορούν τον άνθρωπο στον σκύλο. Η συνηθισμένη αθηροσκληρωτική στεφανιαία νόσος των ανθρώπων δεν αποτελεί αντίστοιχα συχνό πρόβλημα στους σκύλους, επομένως δεν επιβάλλεται γενικός περιορισμός των λιπαρών με το ίδιο σκεπτικό.

Ποια είναι η σχέση των λιπαρών με την παγκρεατίτιδα;

Η παγκρεατίτιδα είναι φλεγμονή του παγκρέατος και μπορεί να αποτελέσει σοβαρή κατάσταση για την υγεία του σκύλου. Η κατανάλωση μεγάλης ποσότητας λιπαρών αποφάγιων ή ενός ασυνήθιστα πλούσιου γεύματος θεωρείται πιθανός παράγοντας κινδύνου, ιδιαίτερα σε ζώα με προδιάθεση. Ωστόσο, η παγκρεατίτιδα έχει πολλές πιθανές αιτίες και δεν εμφανίζεται σε κάθε σκύλο που τρώει λιπαρή τροφή.

Σύμφωνα με το Merck Veterinary Manual, η αντιμετώπιση της παγκρεατίτιδας στους σκύλους περιλαμβάνει συχνά ειδική διατροφή μειωμένων λιπαρών, μαζί με την κατάλληλη κτηνιατρική θεραπεία. Αν ο σκύλος σας έχει ιστορικό παγκρεατίτιδας, δεν πρέπει να προσθέτετε λάδι ή λιπαρές λιχουδιές στο γεύμα του χωρίς οδηγίες. Η διατροφή του μπορεί να χρειάζεται συγκεκριμένη περιεκτικότητα σε λίπος και συστηματική παρακολούθηση.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση κτηνιατρική αξιολόγηση;

Ο επαναλαμβανόμενος εμετός, η έντονη αδυναμία, η απώλεια όρεξης και ο κοιλιακός πόνος μπορεί να εμφανιστούν σε σκύλους με παγκρεατίτιδα, αλλά και σε άλλες παθήσεις. Ορισμένοι σκύλοι παίρνουν χαρακτηριστική στάση με το μπροστινό μέρος του σώματος χαμηλωμένο και το πίσω μέρος ανασηκωμένο, προσπαθώντας να ανακουφιστούν από τη δυσφορία.

Αν ο σκύλος παρουσιάσει επαναλαμβανόμενους εμετούς, έντονο κοιλιακό πόνο, κατάρρευση ή μεγάλη αδυναμία, χρειάζεται άμεση κτηνιατρική βοήθεια. Μην επιχειρήσετε να αντιμετωπίσετε τέτοια συμπτώματα απλώς αφαιρώντας τα λιπαρά από τη διατροφή του και μην του χορηγείτε ανθρώπινα φάρμακα.

Πόσα λιπαρά πρέπει να περιέχει η τροφή του σκύλου;

Δεν υπάρχει ένα ιδανικό ποσοστό λιπαρών που να ταιριάζει σε όλους τους σκύλους. Ένα κουτάβι που αναπτύσσεται, ένας ενήλικος σκύλος με μέτρια δραστηριότητα και ένας σκύλος εργασίας μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικές ενεργειακές ανάγκες. Το ίδιο ισχύει για ένα ζώο με παχυσαρκία, παγκρεατίτιδα ή άλλη πάθηση που απαιτεί ειδική δίαιτα.

Οι διατροφικές προδιαγραφές προβλέπουν ελάχιστα επίπεδα ορισμένων θρεπτικών συστατικών, αλλά η επιλογή μιας κατάλληλης τροφής δεν βασίζεται μόνο στο ποσοστό λίπους. Χρειάζεται να εξετάζονται η συνολική θερμιδική πυκνότητα, η πεπτικότητα, η ηλικία, το βάρος και η κατάσταση του σκύλου. Για έναν υγιή σκύλο, μια πλήρης τροφή κατάλληλη για το στάδιο ζωής του αποτελεί συνήθως την ασφαλέστερη βάση της διατροφής.

Πώς να διαβάζετε σωστά τα λιπαρά στην ετικέτα της σκυλοτροφής;

Στη συσκευασία μιας τροφής θα βρείτε συνήθως την περιεκτικότητα σε ακατέργαστα λιπαρά. Το ποσοστό αυτό αποτελεί χρήσιμη πληροφορία, αλλά δεν αρκεί από μόνο του για να συγκρίνετε δύο προϊόντα. Μια ξηρά τροφή και μια κονσέρβα περιέχουν πολύ διαφορετικές ποσότητες νερού, επομένως τα ποσοστά τους δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα χωρίς προσαρμογή.

Επιπλέον, οι δύο τροφές μπορεί να παρέχουν διαφορετικό αριθμό θερμίδων ανά 100 γραμμάρια. Γι’ αυτό είναι χρήσιμο να εξετάζετε τη μεταβολιστέα ενέργεια που αναφέρει ο κατασκευαστής και, όταν χρειάζεται ειδικός περιορισμός λιπαρών, τα γραμμάρια λίπους ανά 1.000 θερμίδες. Ο κτηνίατρος μπορεί να σας βοηθήσει να κάνετε μια ουσιαστική σύγκριση, ιδιαίτερα αν ο σκύλος χρειάζεται θεραπευτική δίαιτα.

Ποιες τροφές μπορούν να παρέχουν ωφέλιμα λιπαρά στον σκύλο;

Μια ποιοτική και πλήρης σκυλοτροφή περιέχει ήδη πηγές λιπαρών σχεδιασμένες ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες του ζώου. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει επιπλέον πηγές λιπαρών οξέων ή ειδικά συμπληρώματα. Δεν χρειάζεται όμως να προσθέτουμε διαφορετικά λάδια καθημερινά επειδή πιστεύουμε ότι έτσι βελτιώνεται υποχρεωτικά η υγεία του σκύλου.

Μερικές πηγές λιπαρών που χρησιμοποιούνται σε τρόφιμα ή κατάλληλα διαμορφωμένες δίαιτες για σκύλους είναι οι εξής:

Ιχθυέλαιο και λάδι σολομού: Περιέχουν EPA και DHA, αλλά η δοσολογία χρειάζεται να υπολογίζεται ανάλογα με το προϊόν και τον σκύλο.
Μαγειρεμένα ψάρια: Ορισμένα είδη μπορούν να προσφέρουν ωμέγα-3, όταν δίνονται χωρίς κόκαλα, πρόσθετο αλάτι ή επικίνδυνα καρυκεύματα.
Λινέλαιο: Παρέχει κυρίως φυτικό ωμέγα-3 ALA και δεν είναι ισοδύναμο με το ιχθυέλαιο.
Λίπη από κρέας και πουλερικά: Μπορούν να αποτελούν μέρος μιας σωστά σχεδιασμένης πλήρους τροφής.

Η προσθήκη επιπλέον λιπαρών μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις θερμίδες ενός γεύματος και να διαταράξει την ισορροπία της διατροφής. Ειδικά τα συμπληρώματα ιχθυελαίου χρειάζονται σωστή δοσολογία και κατάλληλη φύλαξη, καθώς τα λιπαρά οξέα μπορούν να οξειδωθούν. Αν ο σκύλος καταναλώνει ήδη πλήρη τροφή, είναι πιθανό να μην χρειάζεται καμία πρόσθετη πηγή λίπους.

Είναι καλή ιδέα να του δίνετε λιπαρά από το δικό σας φαγητό;

Το γεγονός ότι ένας σκύλος ζητά επίμονα από το τραπέζι δεν σημαίνει ότι το φαγητό μας είναι κατάλληλο γι’ αυτόν. Οι λιπαρές πέτσες από κρέας, τα τηγανητά, τα αλλαντικά και οι μεγάλες ποσότητες βουτύρου ή λαδιού μπορούν να αυξήσουν απότομα την πρόσληψη θερμίδων και να προκαλέσουν πεπτικές ενοχλήσεις. Σε ευαίσθητους σκύλους, ένα πολύ λιπαρό γεύμα μπορεί επίσης να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο παγκρεατίτιδας.

Ορισμένα ανθρώπινα τρόφιμα περιέχουν και συστατικά τοξικά για τους σκύλους, όπως κρεμμύδι, σκόρδο ή ξυλιτόλη. Είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείτε λιχουδιές που έχουν επιλεγεί με βάση τις ανάγκες του ζώου και να περιορίζετε τα αποφάγια. Η γεύση ενός φαγητού δεν αποτελεί ένδειξη ότι είναι ασφαλές για το κατοικίδιό σας.

Πώς καταλαβαίνετε αν ο σκύλος παίρνει περισσότερες θερμίδες από όσες χρειάζεται;

Η αύξηση του βάρους είναι ένας βασικός λόγος να επανεξετάσετε τη διατροφή του σκύλου σας. Ωστόσο, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η τροφή του περιέχει υπερβολικά λιπαρά. Μπορεί απλώς να λαμβάνει μεγαλύτερη ποσότητα τροφής από αυτή που χρειάζεται ή να καταναλώνει πολλές επιπλέον λιχουδιές κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ένα χρήσιμο εργαλείο είναι η αξιολόγηση της σωματικής κατάστασης, γνωστή ως Body Condition Score. Με αυτήν εξετάζεται, μεταξύ άλλων, πόσο εύκολα ψηλαφώνται τα πλευρά και αν διακρίνεται φυσιολογική μέση. Η WSAVA διαθέτει σχετικούς οδηγούς για ιδιοκτήτες και κτηνιάτρους. Η τακτική παρακολούθηση βάρους και σωματικής κατάστασης είναι συχνά πιο χρήσιμη από την επιλογή τροφής μόνο βάσει του ποσοστού λίπους.

Πρέπει τα κουτάβια και οι δραστήριοι σκύλοι να τρώνε περισσότερο λίπος;

Τα κουτάβια έχουν αυξημένες ανάγκες σε ενέργεια και συγκεκριμένα θρεπτικά συστατικά, επειδή ο οργανισμός τους βρίσκεται σε ανάπτυξη. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι σωστό να προσθέτουμε αυθαίρετα λάδι ή λιπαρές τροφές στο γεύμα τους. Χρειάζονται κατάλληλη πλήρη τροφή ανάπτυξης, σχεδιασμένη για το μέγεθος και τις απαιτήσεις τους.

Αντίστοιχα, ένας σκύλος που ασκείται έντονα ή εργάζεται καθημερινά μπορεί να χρειάζεται περισσότερες θερμίδες και διαφορετική ενεργειακή σύνθεση τροφής. Όμως ένας σκύλος που κάνει συνηθισμένες βόλτες δεν έχει τις ίδιες ανάγκες με έναν σκύλο αντοχής. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο δραστηριότητας και την υγεία του ζώου.

Πότε χρειάζεται τροφή μειωμένων λιπαρών;

Σε ορισμένες παθήσεις ο κτηνίατρος μπορεί να συστήσει ειδική τροφή με περιορισμένη περιεκτικότητα σε λίπος. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η παγκρεατίτιδα και συγκεκριμένες διαταραχές του μεταβολισμού των λιπιδίων. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η επιλογή τροφής πρέπει να βασίζεται σε συγκεκριμένες διατροφικές προδιαγραφές και όχι απλώς στην ένδειξη «light» της συσκευασίας.

Αντίθετα, υπάρχουν άλλες πεπτικές παθήσεις στις οποίες μια υπερβολικά χαμηλή πρόσληψη λιπαρών δεν είναι κατάλληλη. Επομένως, η επιλογή θεραπευτικής δίαιτας πρέπει να γίνεται βάσει της συγκεκριμένης διάγνωσης. Δεν είναι ασφαλές να θεωρούμε ότι όλες οι παθήσεις του παγκρέατος ή του εντέρου απαιτούν την ίδια διατροφή.

Πόσες λιχουδιές μπορείτε να δίνετε χωρίς να διαταράσσετε τη διατροφή του;

Οι λιχουδιές αποτελούν χρήσιμο εργαλείο επιβράβευσης και μπορούν να κάνουν την καθημερινότητα του σκύλου πιο ευχάριστη. Ωστόσο, ακόμη και οι μικρές λιχουδιές προσφέρουν θερμίδες, οι οποίες προστίθενται σε όσες λαμβάνει από την κύρια τροφή. Αν δεν τις υπολογίζουμε, μπορεί να συμβάλουν σταδιακά στην αύξηση του βάρους.

Σύμφωνα με τη WSAVA, οι λιχουδιές καλό είναι να μην υπερβαίνουν το 10% της ημερήσιας θερμιδικής πρόσληψης. Το υπόλοιπο πρέπει να προέρχεται κυρίως από πλήρη και ισορροπημένη τροφή. Αν ο σκύλος ακολουθεί ειδική κτηνιατρική δίαιτα, ακόμη και οι λιχουδιές χρειάζεται να είναι συμβατές με το διατροφικό του πρόγραμμα.

Τι να προσέξετε πριν αλλάξετε τη σκυλοτροφή;

Αν σκέφτεστε να επιλέξετε τροφή με περισσότερα ή λιγότερα λιπαρά, εξετάστε πρώτα αν η αλλαγή είναι απαραίτητη. Ένας υγιής σκύλος που διατηρεί κατάλληλο βάρος, έχει καλή όρεξη και καταναλώνει πλήρη τροφή για το στάδιο ζωής του δεν χρειάζεται υποχρεωτικά αλλαγή διατροφής επειδή μια άλλη μάρκα διαφημίζει διαφορετικό ποσοστό λίπους.

Αν αποφασιστεί αλλαγή, μια σταδιακή μετάβαση μέσα σε αρκετές ημέρες μπορεί να βοηθήσει στην αποφυγή πεπτικών ενοχλήσεων. Σε σκύλους με ευαίσθητο πεπτικό σύστημα ή γνωστή πάθηση, ακολουθήστε τις οδηγίες του κτηνιάτρου. Παρακολουθήστε το βάρος, τα κόπρανα, την όρεξη και τη γενική κατάσταση του ζώου, αντί να αξιολογείτε την τροφή αποκλειστικά από την εμφάνιση του τριχώματος.

Τελικά, τα λιπαρά κάνουν καλό ή κακό στον σκύλο;

Τα λιπαρά είναι απαραίτητο μέρος της διατροφής του σκύλου και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως κάτι επιβλαβές από μόνα τους. Προσφέρουν ενέργεια, βοηθούν στην απορρόφηση λιποδιαλυτών βιταμινών και παρέχουν σημαντικά λιπαρά οξέα. Η κατάλληλη ποσότητα εξαρτάται από το ζώο και δεν μπορεί να προσδιοριστεί με έναν κανόνα που ισχύει για όλους.

Η καλύτερη επιλογή είναι μια πλήρης και ισορροπημένη τροφή που καλύπτει τις ανάγκες του σκύλου, χωρίς περιττά συμπληρώματα ή υπερβολικές λιχουδιές. Αν υπάρχει παχυσαρκία, ιστορικό παγκρεατίτιδας ή άλλο πρόβλημα υγείας, η διατροφή χρειάζεται να προσαρμόζεται με κτηνιατρική καθοδήγηση. Το ζητούμενο δεν είναι να φοβόμαστε τα λιπαρά, αλλά να τα προσφέρουμε στη σωστή ποσότητα και μορφή.

Πηγές: