Έγιναν όντως ναυμαχίες στο Κολοσσαίο;
Αν δεν το έχετε ξανακούσει, ακούγεται τρελό: ναυμαχίες μέσα στο Κολοσσαίο. Και όχι, δεν μιλάμε για κάποια χολιγουντιανή υπερβολή ή meme της εποχής. Μιλάμε για ένα πραγματικό ιστορικό ερώτημα που έχει μπερδέψει ιστορικούς, αρχαιολόγους και φανατικούς της ρωμαϊκής ιστορίας για δεκαετίες.
Η ιδέα είναι απλή: το Κολοσσαίο να γεμίζει με νερό μέχρι επάνω, να μπαίνουν μέσα μικρά πλοία και να παίζουν μια αναπαράσταση ναυμαχίας μπροστά στους θεατές. Τόσο εντυπωσιακό, που σχεδόν σκέφτεσαι «δεν γίνεται, κάτι δεν πάει καλά εδώ». Κι όμως, οι αρχαίες πηγές το λένε ξεκάθαρα.
Οι Ρωμαίοι το έγραψαν — και δεν το έγραψαν τυχαία
Ο Δίων Κάσσιος αναφέρει ότι στα εγκαίνια του Κολοσσαίου το 80 μ.Χ., ο Τίτος διοργάνωσε ναυμαχία μέσα στην αρένα. Ο Σουητώνιος γράφει για υδάτινα θεάματα. Ο Μαρτιάλης μιλά για την αρένα που μετατρέπεται σε θάλασσα. Δεν είναι ένας, δεν είναι δύο — είναι αρκετοί.
Και όταν πολλοί Ρωμαίοι συγγραφείς συμφωνούν σε κάτι, συνήθως υπάρχει μια δόση αλήθειας.
Μπορούσαν τεχνικά να το κάνουν ή απλώς φαντάζονταν;
Εδώ αρχίζουν οι αμφιβολίες. Αν πάτε σήμερα στο Κολοσσαίο, θα δείτε ένα τεράστιο δίκτυο στοών, διαδρόμων και χώρων κάτω από την αρένα. Αυτό είναι το hypogeum. Το πρόβλημα; Αυτό το υπόγειο σύστημα δεν θα επέτρεπε ποτέ την πλήρη πλημμύρα του χώρου.
Αλλά υπάρχει ένα twist.
Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το hypogeum δεν υπήρχε από την αρχή. Προστέθηκε χρόνια μετά. Που σημαίνει ότι στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του Κολοσσαίου… ο χώρος ήταν μια απλή επιφάνεια, χωρίς κατασκευές από κάτω.
Άρα, θεωρητικά, μπορούσαν να το γεμίσουν με νερό.
Και μην υποτιμάτε τη ρωμαϊκή τεχνολογία. Μιλάμε για λαό που έφερε νερό από βουνά 70 χιλιόμετρα μακριά, μόνο και μόνο για να γεμίσει βρύσες και δημόσια λουτρά. Αν ήθελαν να πλημμυρίσουν ένα στάδιο; Θα έβρισκαν τρόπο.
Δεν μιλάμε για τεράστια πλοία — μιλάμε για εντυπωσιασμό
Αν έγινε ναυμαχία στο Κολοσσαίο, σίγουρα δεν ήταν τίποτα σαν τις τεράστιες αναπαραστάσεις σε τεχνητές λίμνες που έκανε ο Αύγουστος ή ο Καλιγούλας. Δεν χωρούσαν φρεγάτες ή δεκάδες σκάφη.
Μιλάμε για μικρά πλοιάρια, με λίγους άνδρες, περισσότερο σαν μια θεατρική μάχη παρά μια πραγματική στρατιωτική αναπαράσταση. Οι θεατές όμως δεν πήγαιναν για την ακρίβεια. Πήγαιναν για το σοκ και δέος: να βλέπουν την αρένα που πριν είχε μονομάχους… ξαφνικά να γίνεται λίμνη.
Και αυτό από μόνο του ήταν αρκετό για να τρελάνει το κοινό.
Τι λένε οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι;
Πολλοί παραμένουν δύσπιστοι. Δεν έχουν βρεθεί τα απαραίτητα ίχνη αντλιών, αποχετεύσεων και υδραυλικών συστημάτων που θα απαιτούσαν τέτοιο θέαμα.
Άλλοι, όμως, λένε ότι δεν πρέπει να κρίνουμε με βάση τη σημερινή μορφή του Κολοσσαίου. Έχουν περάσει 2.000 χρόνια, έγιναν σεισμοί, λεηλασίες, καταρρεύσεις, ανακατασκευές. Πολλά ίχνη χάθηκαν για πάντα.
Και υπάρχει και κάτι άλλο: οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν συχνά τη λέξη «ναυμαχία» και με πιο χαλαρή σημασία. Μπορεί να εννοούσαν απλώς μια μάχη μέσα σε νερό, όχι κανονικά πολεμικά πλοία.
Οπότε, το τι ακριβώς έγινε, παραμένει θολό.
Γιατί όμως το θέμα μας τραβάει τόσο;
Ίσως γιατί συνδυάζει δύο πράγματα που οι Ρωμαίοι ήξεραν να κάνουν τέλεια: τεχνολογία και θέαμα. Το Κολοσσαίο ήταν το Netflix της εποχής — με live show, αίμα, δράμα και εντυπωσιακές παραγωγές.
Η ιδέα ότι το μετέτρεπαν μέσα σε λίγες ώρες από αρένα σε λίμνη, από ξηρά σε θάλασσα, δείχνει πόσο μακριά έφτανε η φαντασία τους. Κι αυτό, με ή χωρίς πλοία, είναι από μόνο του εντυπωσιακό.
Τελικά, έγιναν ή δεν έγιναν;
Η πιο δίκαιη απάντηση είναι: μάλλον ναι, αλλά όχι όπως τα φανταζόμαστε σήμερα.
Οι αναπαραστάσεις ήταν πιθανώς μικρές, περισσότερο θεατρικές παρά πολεμικές, και έγιναν μόνο τα πρώτα χρόνια πριν χτιστεί το υπόγειο σύστημα. Μετά, απλώς δεν υπήρχε τρόπος.
Όσο κι αν οι επιστήμονες διαφωνούν, η εικόνα μένει: ένα τεράστιο στάδιο που μεταμορφώνεται σε λίμνη, με πλοιάρια να συγκρούονται και θεατές να ουρλιάζουν από ενθουσιασμό. Μια εικόνα τόσο δυνατή που επιβιώνει δύο χιλιάδες χρόνια μετά — ακόμη κι αν δεν θα μάθουμε ποτέ τις λεπτομέρειες.
