Ο κόσμος της Disney είναι γεμάτος μαγεία, αλλά καμιά φορά κρύβει και ιστορίες που δεν γνωρίζουμε. Μία από αυτές είναι ότι πριν η Χιονάτη κατακτήσει το κοινό το 1937, η πρώτη πραγματική «πριγκίπισσα» της Disney ήταν… Ελληνίδα. Κι όχι απλώς Ελληνίδα, αλλά η ίδια η Περσεφόνη, η θεά της Άνοιξης. Μια ηρωίδα που έμεινε στη σκιά, αλλά άνοιξε τον δρόμο για όλες τις πριγκίπισσες που θα ακολουθούσαν.
Μια πρωτοπόρα ηρωίδα πριν από τη Χιονάτη
Πολλοί πιστεύουν ότι η Χιονάτη ήταν η πρώτη πριγκίπισσα της Disney. Στην πραγματικότητα, τρία χρόνια νωρίτερα, το 1934, η Disney κυκλοφόρησε μια μικρή ταινία εννέα λεπτών, στο πλαίσιο των Silly Symphonies, με τίτλο «The Goddess of Spring». Εκεί συστήνει στο κοινό την Περσεφόνη, εμπνευσμένη απευθείας από τον αρχαιοελληνικό μύθο.
Η Disney εκείνη την εποχή πειραματιζόταν. Έψαχνε τρόπους να απεικονίσει ανθρώπινες κινήσεις, εκφράσεις και ρούχα με μεγαλύτερη ρεαλιστικότητα. Και η επιλογή της Περσεφόνης δεν ήταν τυχαία: ο μύθος της συνδυάζει δράμα, έρωτα, σκοτάδι και φως – όλα όσα χρειάζονται για μια κινηματογραφική αφήγηση.
Ο μύθος που ενέπνευσε την Disney
Στον μύθο, ο Άδης ερωτεύεται την όμορφη Περσεφόνη, κόρη της Δήμητρας και του Δία, και την παίρνει μαζί του στον Κάτω Κόσμο. Η μητέρα της διεκδικεί την επιστροφή της και τελικά συμφωνούν ότι η θεά θα περνά έξι μήνες στη γη και έξι μήνες στον Άδη.
Αυτό το πήγαινε-έλα της Περσεφόνης είναι που δημιουργεί την εναλλαγή των εποχών. Όταν βρίσκεται στη Γη, η φύση ανθίζει. Όταν κατεβαίνει στον κάτω κόσμο, η γη «μαραίνεται».
Μπορεί να μην ακούγεται σαν παραμύθι για παιδιά, αλλά στην πραγματικότητα ο μύθος της ταιριάζει τέλεια στον κόσμο των Silly Symphonies. Η θεά παρουσιάζεται ως αγνή, λουσμένη στο φως, με την ίδια χάρη που θα βλέπαμε δεκαετίες αργότερα σε ηρωίδες όπως η Σταχτοπούτα ή η Ωραία Κοιμωμένη.
Η ξεχασμένη πρώτη πριγκίπισσα
Στο φιλμάκι του 1934, η Περσεφόνη τραγουδά μέσα στη φύση, με τα ζώα να τη συνοδεύουν – κάτι που μετά έγινε χαρακτηριστικό κάθε Disney princess. Η ζωή της αλλάζει όμως όταν ο Πλούτωνας (ο θεός Άδης) την αρπάζει και την στέφει βασίλισσα του Κάτω Κόσμου.
Παρότι ο Πλούτωνας παρουσιάζεται ως σκοτεινή μορφή, δείχνει και κάποια συμπόνια. Έτσι φτάνουν σε μια συμφωνία που βασίζεται στην αρχαία μυθολογία: μισό χρόνο στη Γη, μισό χρόνο στον Κάτω Κόσμο.
Και κάπως έτσι, η πρώτη «πριγκίπισσα» της Disney γεννιέται.
Η ταινία που έστρωσε τον δρόμο για τη Χιονάτη
Το «The Goddess of Spring» ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα μικρό φιλμ. Ήταν ένα πραγματικό πείραμα. Η Disney ήθελε να δει αν μπορούν να αποδοθούν ρεαλιστικά οι ανθρώπινες κινήσεις. Μέχρι τότε, τα κινούμενα σχέδια της εταιρείας βασίζονταν κυρίως σε ζώα, καρικατούρες και γρήγορες, αστείες κινήσεις.
Για την Περσεφόνη, οι animators Χαμ Λάσκε και Λες Κλαρκ χρησιμοποίησαν για πρώτη φορά μοντέλο αναφοράς – την ίδια τη σύζυγο του Λάσκε. Παρ’ όλα αυτά, η κίνηση της ηρωίδας ήταν κάπως «λαστιχένια», κάτι που πολλές κριτικές της εποχής επεσήμαναν.
Όμως αυτό το πείραμα ήταν καθοριστικό. Οι animators έμαθαν τι λειτουργεί και τι όχι. Χωρίς το test της Περσεφόνης, η Χιονάτη – με τη ρεαλιστική της κίνηση και τα εκφραστικά μάτια – δεν θα είχε γεννηθεί μόλις τρία χρόνια αργότερα.
Μια ηρωίδα που θυμίζει έντονα τη Χιονάτη
Όσοι έχουν δει το μικρό φιλμ θα παρατηρήσουν ότι η Περσεφόνη έχει πολλά κοινά με τη Χιονάτη:
– μιλά και τραγουδά στα ζώα
– έχει γλυκιά, αγγελική εμφάνιση
– ενσαρκώνει το φως και την αγνότητα
– αντιπαρατίθεται με μια σκοτεινή, ισχυρή μορφή
Υπάρχει μάλιστα ένα πλάνο όπου η Περσεφόνη μιλά σε ένα πουλί – σκηνή σχεδόν ίδια με αυτή της Χιονάτης.
Όταν η Περσεφόνη επέστρεψε στο προσκήνιο
Το φιλμάκι αυτό έμεινε στο συρτάρι για δεκαετίες, ώσπου το 2001 επανήλθε θριαμβευτικά. Με την κυκλοφορία της Χιονάτης σε DVD, η Disney συμπεριέλαβε το «The Goddess of Spring» ως bonus υλικό, remastered και με σχόλια για τη σημασία του.
Για πρώτη φορά το ευρύ κοινό είδε ξεκάθαρα ότι η Χιονάτη δεν ήταν η πρώτη πριγκίπισσα της Disney. Η ιστορία είχε ξεκινήσει με την Περσεφόνη — μια Ελληνίδα θεά που έδωσε στους animators έμπνευση, τεχνική εμπειρία και καλλιτεχνικό όραμα.
Από την Περσεφόνη στην Έλσα
Αν το σκεφτείτε, πολλά από τα μοτίβα που βλέπουμε στις σύγχρονες πριγκίπισσες της Disney έχουν τις ρίζες τους σε αυτή την πρώτη, ξεχασμένη ηρωίδα:
– η ένωση του φωτός και του σκοταδιού
– η εσωτερική μάχη
– η πτώση και η επιστροφή
– η αναγέννηση μέσα από δοκιμασία
Από τη Χιονάτη μέχρι τη Σταχτοπούτα, κι από την Άριελ μέχρι την Έλσα, υπάρχει μια αόρατη κλωστή που ενώνει όλες αυτές τις ηρωίδες.
Και η αρχή αυτής της κλωστής βρίσκεται στην Περσεφόνη.
Μπορεί να μην μπήκε ποτέ επίσημα στο lineup των Disney Princess, αλλά η παρουσία της σημάδεψε για πάντα την ιστορία της εμψύχωσης. Και το γεγονός ότι η πρώτη «πριγκίπισσα» της Disney ήταν Ελληνίδα, κάνει αυτή την ιστορία ακόμη πιο γοητευτική – και λίγο πιο δική μας.
