Ξυπνάς κουρασμένος, ανοίγεις τον υπολογιστή και νιώθεις ότι ήδη δεν προλαβαίνεις. Ένα απλό email μοιάζει βουνό, η συγκέντρωσή σου μειώνεται και η ξεκούραση του Σαββατοκύριακου δεν αρκεί για να ανακτήσεις τις δυνάμεις σου. Μήπως δεν πρόκειται απλώς για μια δύσκολη περίοδο στη δουλειά;
Το burnout, δηλαδή η επαγγελματική εξουθένωση, συνδέεται με το χρόνιο εργασιακό στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Τα συμπτώματά του μπορεί να εμφανίζονται σταδιακά, ακόμη και όταν συνεχίζεις να εργάζεσαι κανονικά. Γι’ αυτό έχει σημασία να αναγνωρίζεις τα προειδοποιητικά σημάδια και να γνωρίζεις πότε χρειάζεσαι υποστήριξη.
Τι είναι το burnout και πώς διαφέρει από την απλή κούραση;
Η απλή κούραση συνήθως βελτιώνεται όταν κοιμηθείς καλά, ξεκουραστείς ή περάσεις λίγο χρόνο μακριά από τις υποχρεώσεις σου. Στην επαγγελματική εξουθένωση, όμως, η αίσθηση ότι δεν έχεις άλλες δυνάμεις μπορεί να επιμένει, ενώ παράλληλα αλλάζει ο τρόπος που αισθάνεσαι απέναντι στη δουλειά σου.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), το burnout χαρακτηρίζεται από τρεις βασικές διαστάσεις:
- Έντονη εξάντληση: Αισθάνεσαι ότι η ενέργειά σου έχει μειωθεί σημαντικά.
- Αποστασιοποίηση από τη δουλειά: Αρχίζεις να αντιμετωπίζεις τις επαγγελματικές υποχρεώσεις με αρνητισμό, αδιαφορία ή κυνισμό.
- Μειωμένη επαγγελματική αποτελεσματικότητα: Νιώθεις ότι δυσκολεύεσαι να ανταποκριθείς στις απαιτήσεις ή ότι η προσπάθειά σου δεν αποδίδει.
Ο ΠΟΥ κατατάσσει το burnout στα επαγγελματικά φαινόμενα και όχι στις αυτοτελείς ιατρικές παθήσεις. Ο όρος αφορά ειδικά το εργασιακό περιβάλλον. Παρόμοια εξάντληση μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους με άλλες έντονες ευθύνες, όπως η φροντίδα συγγενών, αλλά δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το επαγγελματικό burnout.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα του burnout;
Τα σημάδια δεν είναι ίδια για όλους. Κάποιοι παρατηρούν πρώτα αλλαγές στον ύπνο και στην ενέργειά τους, ενώ άλλοι αρχίζουν να χάνουν την υπομονή ή τη διάθεσή τους για εργασία. Το σημαντικό είναι να προσέξεις αν αυτές οι αλλαγές επιμένουν και συνδέονται με την εργασιακή πίεση.
Σωματικά σημάδια που συχνά αγνοούμε
Η επίμονη κόπωση είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα. Μπορεί να κοιμάσαι αρκετές ώρες και παρ’ όλα αυτά να ξυπνάς χωρίς να αισθάνεσαι ξεκούραστος. Πονοκέφαλοι, μυϊκή ένταση, ενοχλήσεις στο στομάχι και διαταραχές ύπνου μπορεί επίσης να εμφανίζονται σε περιόδους έντονου στρες.
Αυτά τα συμπτώματα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι έχεις burnout. Η επίμονη κόπωση μπορεί να έχει πολλές διαφορετικές αιτίες, όπως διαταραχές ύπνου, αναιμία ή προβλήματα θυρεοειδούς. Περισσότερα μπορείς να διαβάσεις στο άρθρο του Newside για τις αιτίες της κούρασης χωρίς προφανή λόγο.
Αλλαγές στη σκέψη και στη διάθεση
Ξεχνάς τι ήθελες να κάνεις, κοιτάς την οθόνη και δυσκολεύεσαι να ξεκινήσεις ακόμη και μια απλή εργασία. Μικρές αποφάσεις μοιάζουν πιο δύσκολες, ενώ μπορεί να χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσεις πράγματα που παλαιότερα έκανες εύκολα.
Η ευερεθιστότητα, η απογοήτευση και η αίσθηση ότι η προσπάθειά σου δεν αναγνωρίζεται είναι επίσης συχνές εμπειρίες. Μπορεί ακόμη να αρχίσεις να απομακρύνεσαι συναισθηματικά από τη δουλειά, ακόμη κι αν παλαιότερα την αγαπούσες. Αυτή η αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχασες το ενδιαφέρον σου για το επάγγελμά σου.
Συμπεριφορές που δείχνουν ότι η πίεση αυξάνεται
Η αναβλητικότητα, τα συχνότερα λάθη και η αποφυγή επικοινωνίας με συναδέλφους μπορεί να αποτελούν σημάδια ότι δυσκολεύεσαι να διαχειριστείς τον εργασιακό φόρτο. Μερικοί άνθρωποι αρχίζουν να εργάζονται ακόμη περισσότερες ώρες, προσπαθώντας να καλύψουν την πτώση της απόδοσής τους.
Άλλοι απομονώνονται, εγκαταλείπουν δραστηριότητες που τους ευχαριστούσαν ή καταφεύγουν σε υπερβολική κατανάλωση καφέ και αλκοόλ. Πρόκειται για συμπεριφορές που αξίζει να παρατηρήσεις, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται μαζί με επίμονη κόπωση και αρνητικά συναισθήματα για τη δουλειά.
Πώς καταλαβαίνεις ότι το εργασιακό στρες γίνεται εξουθένωση;
Μια δύσκολη εβδομάδα δεν σημαίνει απαραίτητα burnout. Το ερώτημα είναι αν η πίεση συνεχίζεται, αν αισθάνεσαι όλο και πιο εξαντλημένος και αν αρχίζει να επηρεάζεται η καθημερινότητά σου. Η σχέση των συμπτωμάτων με τη δουλειά αποτελεί σημαντικό στοιχείο.
Μπορείς να αναρωτηθείς αν δυσκολεύεσαι να αποσυνδεθείς από τις εργασιακές υποχρεώσεις, αν νιώθεις απογοήτευση πριν ξεκινήσεις τη μέρα σου ή αν η αίσθηση εξάντλησης παραμένει ακόμη και μετά από μια περίοδο ξεκούρασης. Αυτές οι ερωτήσεις δεν αποτελούν διαγνωστικό τεστ, αλλά μπορούν να σε βοηθήσουν να καταλάβεις πότε χρειάζεται να δώσεις περισσότερη προσοχή στην κατάστασή σου.
Ένας πρακτικός τρόπος είναι να κρατήσεις για λίγες ημέρες σημειώσεις σχετικά με τον ύπνο, την ενέργεια, τη διάθεση και τις πιο πιεστικές στιγμές της εργασίας σου. Έτσι μπορείς να παρατηρήσεις αν εμφανίζεται ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και να το συζητήσεις πιο συγκεκριμένα με έναν επαγγελματία υγείας, εφόσον χρειάζεται.
Όταν η εξάντληση έχει γίνει μέρος της καθημερινότητάς σου, δεν χρειάζεται να την αντιμετωπίζεις ως κάτι αναπόφευκτο.
Τι μπορείς να κάνεις όταν εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια;
Η αντιμετώπιση του burnout δεν είναι απλώς θέμα καλύτερης οργάνωσης ή περισσότερης προσωπικής προσπάθειας. Αν ο φόρτος εργασίας είναι διαρκώς υπερβολικός, χρειάζεται να εξεταστούν και οι συνθήκες που προκαλούν την πίεση. Η μείωση των παράλογων απαιτήσεων και η δυνατότητα πραγματικής ξεκούρασης μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο.
Ξεκίνα εντοπίζοντας τι σε εξαντλεί περισσότερο. Είναι οι συνεχείς υπερωρίες, οι ασαφείς απαιτήσεις, η έλλειψη προσωπικού ή το ότι πρέπει να είσαι διαθέσιμος οποιαδήποτε ώρα; Μια συζήτηση με τον προϊστάμενο ή τον εργοδότη, όταν αυτό είναι εφικτό και ασφαλές, μπορεί να βοηθήσει στον καθορισμό πιο ρεαλιστικών προτεραιοτήτων και ορίων.
Μικρές καθημερινές αλλαγές που μπορούν να βοηθήσουν
Προσπάθησε να διατηρείς σταθερό ωράριο ύπνου, να κάνεις σύντομα διαλείμματα και να εξασφαλίζεις χρόνο μακριά από την οθόνη. Η ήπια σωματική δραστηριότητα, τα κανονικά γεύματα και η επαφή με ανθρώπους που εμπιστεύεσαι μπορούν να στηρίξουν την καθημερινή σου ευεξία.
Χρήσιμο είναι επίσης να ορίσεις μια συγκεκριμένη ώρα μετά την οποία σταματάς να ελέγχεις επαγγελματικά μηνύματα, εφόσον το επιτρέπουν οι υποχρεώσεις σου. Απλές τεχνικές χαλάρωσης, όπως η αργή και ήρεμη αναπνοή, μπορούν να μειώσουν προσωρινά την ένταση. Αν θέλεις περισσότερες ιδέες για μια πιο ήρεμη καθημερινότητα, μπορείς να διαβάσεις και για την ιαπωνική προσέγγιση Kanso.
Αυτές οι πρακτικές μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, αλλά δεν αντικαθιστούν τις αναγκαίες αλλαγές όταν το εργασιακό περιβάλλον παραμένει επιβαρυντικό.
Πότε χρειάζεται να μιλήσεις με ψυχολόγο ή γιατρό;
Αν η εξάντληση επιμένει, επηρεάζει σημαντικά τον ύπνο, τις σχέσεις ή την ικανότητά σου να ανταποκρίνεσαι στις καθημερινές υποχρεώσεις, είναι καλό να ζητήσεις επαγγελματική βοήθεια. Δεν χρειάζεται να περιμένεις να φτάσεις στα όριά σου για να απευθυνθείς σε έναν ειδικό.
Ένας γιατρός μπορεί να διερευνήσει πιθανές σωματικές αιτίες κόπωσης, ενώ ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να αξιολογήσει συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης. Το burnout και η κατάθλιψη δεν είναι το ίδιο πράγμα, παρότι ορισμένα συμπτώματα μπορεί να μοιάζουν και οι δύο καταστάσεις μπορούν να συνυπάρχουν.
Αν εμφανιστούν σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, χρειάζεται άμεση βοήθεια από υπηρεσία επείγουσας φροντίδας ή επαγγελματία ψυχικής υγείας. Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, κάλεσε το 112.
Συχνές ερωτήσεις για το burnout
Μπορεί να περάσει το burnout μόνο με διακοπές;
Οι διακοπές μπορεί να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση και την ευκαιρία να ξεκουραστείς. Αν όμως επιστρέψεις στις ίδιες συνθήκες υπερβολικής πίεσης, τα προβλήματα μπορεί να επανεμφανιστούν. Γι’ αυτό χρειάζεται να εξεταστούν και οι αιτίες του εργασιακού στρες.
Είναι το burnout ιατρική διάγνωση;
Όχι. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας το αναγνωρίζει ως επαγγελματικό φαινόμενο που σχετίζεται με το χρόνιο εργασιακό στρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συμπτώματα πρέπει να αγνοούνται ή ότι δεν χρειάζεται αξιολόγηση από ειδικό.
Πόσο διαρκεί η επαγγελματική εξουθένωση;
Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη διάρκεια που ισχύει για όλους. Η πορεία εξαρτάται από τις συνθήκες εργασίας, την ένταση των δυσκολιών και την υποστήριξη που λαμβάνει κάποιος. Η έγκαιρη αναγνώριση των προβλημάτων και η αντιμετώπιση των αιτιών έχουν ιδιαίτερη σημασία.
Μπορεί να βοηθήσει η αλλαγή εργασίας;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η απομάκρυνση από ένα ιδιαίτερα επιβαρυντικό εργασιακό περιβάλλον μπορεί να βοηθήσει. Δεν είναι όμως πάντα η μόνη λύση ή μια επιλογή που μπορεί να γίνει άμεσα. Αλλαγές στον φόρτο, στο ωράριο, στην υποστήριξη και στην οργάνωση της εργασίας μπορούν επίσης να έχουν αξία.
Γιατί έχει σημασία να αναγνωρίζεις εγκαίρως τα σημάδια;
Το burnout δεν σημαίνει ότι είσαι αδύναμος ή ότι δεν προσπαθείς αρκετά. Μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι οι απαιτήσεις της δουλειάς έχουν ξεπεράσει για μεγάλο διάστημα τους διαθέσιμους πόρους και τις δυνατότητες ανάκαμψης.
Η επίμονη κόπωση, η αποστασιοποίηση από τη δουλειά και η αίσθηση μειωμένης αποτελεσματικότητας αξίζουν προσοχή. Αναγνωρίζοντας έγκαιρα τις δυσκολίες, μπορείς να αναζητήσεις την κατάλληλη υποστήριξη και να διεκδικήσεις αλλαγές πριν η καθημερινότητα γίνει ακόμη πιο δύσκολη.
Πηγές:
