Στις 14 Ιουλίου 1824, σε ένα στενό ορεινό πέρασμα της Φωκίδας, Έλληνες αγωνιστές βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν στρατό πολλαπλάσιο σε αριθμό. Οι πιθανότητες δεν ήταν με το μέρος τους. Όμως γνώριζαν καλά το έδαφος και είχαν προετοιμάσει μια άμυνα που θα αποδεικνυόταν καθοριστική.
Η μάχη της Άμπλιανης το 1824 έμεινε στην ιστορία ως μία από τις σημαντικότερες ελληνικές νίκες εκείνης της δύσκολης χρονιάς. Σε μια περίοδο εσωτερικών συγκρούσεων και μεγάλων απωλειών, οι επαναστάτες κατάφεραν να σταματήσουν την οθωμανική προέλαση προς τη νότια Ελλάδα.
Η μάχη της Άμπλιανης το 1824 και το σχέδιο των Οθωμανών
Το καλοκαίρι του 1824 η Ελληνική Επανάσταση αντιμετώπιζε σοβαρούς κινδύνους. Οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις είχαν αποδυναμώσει τις ελληνικές δυνάμεις, ενώ η καταστροφή της Κάσου και των Ψαρών είχε προκαλέσει μεγάλη ανησυχία.
Ο Δερβίς πασάς, επικεφαλής ισχυρών οθωμανικών δυνάμεων στη Ρούμελη, σχεδίαζε να επαναφέρει υπό οθωμανικό έλεγχο σημαντικές περιοχές της Στερεάς Ελλάδας.
Ένα τμήμα του στρατού του κινήθηκε προς τη Γραβιά, με σκοπό να προελάσει στα Σάλωνα, τη σημερινή Άμφισσα. Η επιτυχία αυτής της επιχείρησης θα διευκόλυνε την περαιτέρω προώθηση των οθωμανικών δυνάμεων προς τον νότο.
Οι Έλληνες οπλαρχηγοί αποφάσισαν να τους αντιμετωπίσουν πριν φτάσουν στην πόλη.
Πού βρίσκεται η Άμπλιανη και γιατί ήταν ιδανική για άμυνα
Η Άμπλιανη βρίσκεται στη Φωκίδα, σε ορεινή περιοχή ανάμεσα στον Παρνασσό και τη Γκιώνα, κοντά στον παλιό δρόμο που συνέδεε τη Γραβιά με τα Σάλωνα.
Η τοποθεσία ήταν δύσβατη, με πυκνή βλάστηση, βραχώδεις πλαγιές και στενά περάσματα. Ένας πολυάριθμος στρατός δεν μπορούσε να αναπτύξει εύκολα όλες τις δυνάμεις του, ενώ το ιππικό έχανε μεγάλο μέρος από το πλεονέκτημά του.
Οι Έλληνες εκμεταλλεύτηκαν το ανάγλυφο και κατασκεύασαν δέκα ισχυρά ταμπούρια, δηλαδή πρόχειρα οχυρώματα από πέτρες και κορμούς δέντρων.
Με αυτόν τον τρόπο έλεγχαν τα περάσματα και μπορούσαν να αποκρούουν τις επιθέσεις από προστατευμένες θέσεις.

Ποιοι ήταν οι Έλληνες οπλαρχηγοί που πολέμησαν στην Άμπλιανη
Στην ελληνική πλευρά ξεχώριζαν ο Νάκος Πανουργιάς, ο Κίτσος Τζαβέλλας, ο Γεώργιος Δράκος και άλλοι έμπειροι Ρουμελιώτες και Σουλιώτες αγωνιστές.
Στη μάχη συμμετείχαν επίσης ο Χριστόφορος Περραιβός, ο Παναγιώτης Νοταράς και πολεμιστές από διαφορετικές περιοχές της επαναστατημένης Ελλάδας.
Οι ιστορικές αναφορές διαφέρουν ως προς τη συνολική δύναμη των Ελλήνων. Ορισμένες αναφέρουν περίπου 1.200 άνδρες, ενώ άλλες ανεβάζουν τον αριθμό σε 2.000 ή 3.000, ενδεχομένως συνυπολογίζοντας ενισχύσεις.
Απέναντί τους βρισκόταν μια πολύ μεγαλύτερη οθωμανική δύναμη, την οποία ορισμένες πηγές υπολογίζουν σε 10.000 έως 12.000 άνδρες.
Η αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων ήταν μεγάλη. Όμως οι Έλληνες είχαν επιλέξει να πολεμήσουν σε έδαφος που εξυπηρετούσε τη δική τους τακτική.
Πώς εξελίχθηκε η μάχη της Άμπλιανης στις 14 Ιουλίου 1824
Η μάχη έγινε στις 14 Ιουλίου 1824 με το παλαιό ημερολόγιο, δηλαδή στις 26 Ιουλίου με το σημερινό.
Τη νύχτα της προηγούμενης ημέρας, οι οθωμανικές δυνάμεις ξεκίνησαν από τη Γραβιά με κατεύθυνση τα Σάλωνα. Το πρωί έφτασαν στην Άμπλιανη, όπου αντίκρισαν τις οχυρωμένες ελληνικές θέσεις.
Οι επιθέσεις άρχισαν περίπου στις εννέα το πρωί. Οι Τουρκαλβανοί προσπάθησαν να διασπάσουν την ελληνική παράταξη με επανειλημμένες εφόδους σε διαφορετικά σημεία.
Στο κέντρο της άμυνας βρίσκονταν έμπειροι Σουλιώτες πολεμιστές. Στα πλευρά, οι άνδρες των υπόλοιπων οπλαρχηγών υπερασπίζονταν τα ταμπούρια τους.
Για ώρες, οι επιτιθέμενοι προσπαθούσαν να προχωρήσουν χωρίς αποτέλεσμα. Τα οχυρώματα, οι κορμοί των δέντρων και το δύσκολο έδαφος περιόριζαν τις κινήσεις τους.
Η ελληνική αντίσταση κρατούσε, αλλά η μάχη δεν είχε ακόμη κριθεί.
Η άφιξη των ενισχύσεων που άλλαξε την έκβαση
Το απόγευμα εμφανίστηκαν ενισχύσεις από τα Σάλωνα, με επικεφαλής τον Γεώργιο Καλμούκη. Η άφιξή τους ενθάρρυνε τους υπερασπιστές και αύξησε την πίεση στην οθωμανική παράταξη.
Οι Έλληνες πέρασαν σταδιακά από την άμυνα στην αντεπίθεση. Ο Γεώργιος Τζαβέλλας, ο Λάμπρος Ζάρμπας και ο Γιαννούσης Πανομάρας αναφέρονται στις αφηγήσεις ανάμεσα στους αγωνιστές που συμμετείχαν στην πλευρική επίθεση.
Όταν ένα τμήμα των αντιπάλων άρχισε να υποχωρεί, ο Κίτσος Τζαβέλλας και οι Σουλιώτες εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία και επιτέθηκαν.
Η υποχώρηση εξελίχθηκε σε γενικευμένη φυγή προς τη Γραβιά. Έπειτα από πολλές ώρες σκληρής σύγκρουσης, η ελληνική πλευρά είχε πετύχει μια σημαντική νίκη.

Οι απώλειες και τα λάφυρα μετά τη μάχη
Οι οθωμανικές απώλειες ήταν βαριές, αν και οι ιστορικές πηγές δεν συμφωνούν στον ακριβή αριθμό των νεκρών και τραυματιών.
Ορισμένες αφηγήσεις αναφέρουν περισσότερους από 500 νεκρούς, ενώ άλλες δίνουν σημαντικά μεγαλύτερους αριθμούς. Οι ελληνικές απώλειες παρουσιάζονται σαφώς μικρότερες, με διαφορές όμως και στις σχετικές καταγραφές.
Οι νικητές κατέλαβαν δύο κανόνια, πολεμοφόδια, σημαίες, άλογα και άλλα στρατιωτικά εφόδια που εγκατέλειψαν οι υποχωρούντες.
Πέρα από τα λάφυρα, η σημαντικότερη επιτυχία ήταν ότι οι ελληνικές δυνάμεις είχαν διατηρήσει τις θέσεις τους και είχαν ανατρέψει το σχέδιο άμεσης προέλασης των αντιπάλων.
Γιατί η νίκη της Άμπλιανης ήταν τόσο σημαντική για την Επανάσταση
Η μάχη της Άμπλιανης δεν έκρινε από μόνη της την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης. Εμπόδισε όμως μια επικίνδυνη οθωμανική προώθηση στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα.
Η νίκη ανέκοψε την προσπάθεια κατάληψης των Σαλώνων και δυσκόλεψε το ευρύτερο σχέδιο για κάθοδο προς τη νότια Ελλάδα και την Πελοπόννησο.
Είχε και ιδιαίτερη ηθική σημασία. Το 1824 ήταν χρονιά πολιτικών συγκρούσεων, οικονομικών προβλημάτων και μεγάλων απωλειών για τους επαναστάτες.
Στην Άμπλιανη, όμως, αγωνιστές από διαφορετικές περιοχές πολέμησαν μαζί απέναντι σε έναν κοινό αντίπαλο.
Όπως συνέβη και με άλλους αγωνιστές της Ελληνικής Επανάστασης που η ιστορία δεν θυμάται πάντα, αρκετοί από τους μαχητές της Άμπλιανης παραμένουν σήμερα άγνωστοι στο ευρύ κοινό.
Το ιστορικό πέρασμα που διατηρεί τη μνήμη της μάχης
Η Άμπλιανη δεν είναι μόνο ένα όνομα στα βιβλία της ιστορίας. Στην περιοχή διατηρούνται ίχνη των παλιών οχυρωματικών θέσεων, ενώ υπάρχει και μνημείο αφιερωμένο στους αγωνιστές.
Η μορφολογία του εδάφους βοηθά ακόμη και σήμερα τον επισκέπτη να καταλάβει γιατί οι Έλληνες επέλεξαν το συγκεκριμένο πέρασμα.

Η μάχη της Άμπλιανης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η γνώση του εδάφους, η προετοιμασία και ο συντονισμός μπορούν να αντισταθμίσουν την αριθμητική υπεροχή ενός αντιπάλου.
Στις 14 Ιουλίου 1824, οι Έλληνες αγωνιστές δεν κέρδισαν μόνο μια μάχη. Απέτρεψαν μια επικίνδυνη προέλαση και έδωσαν στην Επανάσταση μια σημαντική επιτυχία σε μια από τις δυσκολότερες περιόδους της.












