Κοιτάξτε προσεκτικά το πρόσωπό σας στον καθρέφτη. Ακριβώς κάτω από τη μύτη και πάνω από το άνω χείλος υπάρχει ένα μικρό κάθετο αυλάκι, το οποίο σε ορισμένους ανθρώπους είναι έντονο και σε άλλους σχεδόν ανεπαίσθητο.
Το αυλάκι ανάμεσα στη μύτη και το πάνω χείλος ονομάζεται επιστημονικά «φίλτρο» ή philtrum. Δεν δημιουργήθηκε τυχαία ούτε είναι μια ουλή στο δέρμα. Η ύπαρξή του συνδέεται με μια εντυπωσιακή διαδικασία που συμβαίνει στις πρώτες εβδομάδες της εμβρυϊκής ανάπτυξης, όταν διαμορφώνεται το ανθρώπινο πρόσωπο.
Στους ανθρώπους δεν έχει αναγνωριστεί κάποια ξεχωριστή, απαραίτητη λειτουργία του. Ωστόσο, η αντίστοιχη ανατομική δομή υπάρχει και σε άλλα θηλαστικά, όπως οι σκύλοι και οι γάτες.
Πώς δημιουργείται το αυλάκι κάτω από τη μύτη πριν γεννηθούμε;
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο για το φίλτρο είναι ότι αποτελεί μέρος της διαδικασίας σχηματισμού του προσώπου μας.
Στα πρώτα στάδια της εγκυμοσύνης, το ανθρώπινο πρόσωπο δεν έχει ακόμη τη μορφή που γνωρίζουμε. Αναπτύσσεται σταδιακά από διαφορετικές περιοχές ιστών, οι οποίες μεγαλώνουν, μετακινούνται και ενώνονται.
Περίπου από την τέταρτη εβδομάδα μετά τη γονιμοποίηση, αρχίζουν να διακρίνονται οι βασικές περιοχές από τις οποίες θα σχηματιστούν η μύτη, τα χείλη και οι γνάθοι.
Δύο από αυτές, που ονομάζονται έσω ρινικές αποφύσεις, πλησιάζουν και συνενώνονται στη μέση του προσώπου.
Από τη συνένωσή τους προκύπτει το λεγόμενο μεσογναθιαίο τμήμα, το οποίο συμμετέχει στον σχηματισμό του κεντρικού άνω χείλους, του φίλτρου και άλλων ανατομικών δομών.
Καθώς η ανάπτυξη συνεχίζεται, η κεντρική περιοχή ενσωματώνεται στους γειτονικούς ιστούς και το πρόσωπο αποκτά σταδιακά τη γνώριμη ανθρώπινη μορφή του.

Γιατί το φίλτρο δεν είναι πραγματική ουλή
Μια διαδεδομένη εξήγηση περιγράφει το φίλτρο ως το σημάδι που έμεινε όταν ενώθηκαν διαφορετικά τμήματα του προσώπου.
Αυτό βοηθά να καταλάβουμε την προέλευσή του, αλλά δεν είναι απολύτως ακριβές αν το φανταστούμε σαν μια συνηθισμένη ουλή.
Το φίλτρο δεν δημιουργείται επειδή το δέρμα τραυματίζεται και στη συνέχεια επουλώνεται. Αποτελεί φυσιολογικό ανατομικό χαρακτηριστικό που διαμορφώνεται κατά την ανάπτυξη των εμβρυϊκών ιστών.
Στην πραγματικότητα, το αυλάκι βρίσκεται ανάμεσα σε δύο μικρές κάθετες προεξοχές του άνω χείλους, που ονομάζονται φίλτριες ακρολοφίες.
Αυτή η ιδιαίτερη μορφολογία εξηγεί γιατί η περιοχή μοιάζει με μια μικρή κοιλότητα κάτω από τη μύτη.
Γιατί το φίλτρο είναι βαθύ σε κάποιους ανθρώπους και σχεδόν επίπεδο σε άλλους;
Όπως συμβαίνει με το σχήμα της μύτης, των χειλιών και των αυτιών, έτσι και το φίλτρο διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Σε ορισμένα πρόσωπα οι δύο κάθετες ακρολοφίες είναι έντονες, κάνοντας το κεντρικό αυλάκι να φαίνεται βαθύτερο. Σε άλλα είναι λιγότερο εμφανείς και η περιοχή δείχνει σχεδόν επίπεδη.
Οι διαφορές αυτές συνδέονται με τη φυσιολογική ποικιλία στην ανάπτυξη των χαρακτηριστικών του προσώπου.
Το σχήμα μπορεί επίσης να φαίνεται διαφορετικό ανάλογα με την ηλικία, την έκφραση και τη γωνία παρατήρησης.
Ένα βαθύ ή επίπεδο φίλτρο δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ασθένειας. Η αξιολόγηση πιθανών αναπτυξιακών διαφορών απαιτεί πολύ περισσότερα στοιχεία από την παρατήρηση ενός χαρακτηριστικού στον καθρέφτη.
Τι συμβαίνει όταν δεν ολοκληρωθεί σωστά η ανάπτυξη του άνω χείλους;
Ο σχηματισμός του προσώπου είναι μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία. Διαφορετικές περιοχές ιστών πρέπει να αναπτυχθούν και να συνενωθούν με συγκεκριμένο τρόπο.
Όταν οι διεργασίες αυτές διαταραχθούν, μπορεί να εμφανιστούν συγγενείς αναπτυξιακές καταστάσεις, όπως η σχιστία του άνω χείλους.
Η σχιστία χείλους εμφανίζεται όταν οι ιστοί που φυσιολογικά σχηματίζουν το άνω χείλος δεν συνενωθούν πλήρως. Μπορεί να εμφανιστεί στη μία ή και στις δύο πλευρές.
Η σχιστία υπερώας αφορά διαφορετικές, αν και σχετικές, διεργασίες ανάπτυξης της οροφής του στόματος.
Οι καταστάσεις αυτές δεν πρέπει να συγχέονται με τις συνηθισμένες διαφορές στο βάθος ή στο σχήμα του φίλτρου.

Έχει κάποια πραγματική λειτουργία το φίλτρο στους ανθρώπους;
Παρότι το φίλτρο υπάρχει στο πρόσωπο των περισσότερων ανθρώπων, δεν έχει αναγνωριστεί κάποια ξεχωριστή και απαραίτητη λειτουργία του στην αναπνοή, στην όσφρηση ή στη μάσηση.
Η ανατομική του παρουσία συνδέεται κυρίως με τον τρόπο που διαμορφώνεται το άνω χείλος κατά την εμβρυϊκή ανάπτυξη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται για ένα εντελώς άχρηστο χαρακτηριστικό. Αποτελεί μέρος της φυσιολογικής μορφής του προσώπου και έχει σημασία στην περιγραφή της ανατομίας του.
Οι γιατροί εξετάζουν επίσης το φίλτρο κατά την αξιολόγηση ορισμένων συγγενών ή αναπτυξιακών καταστάσεων, πάντοτε σε συνδυασμό με άλλα κλινικά ευρήματα.
Επομένως, η σημασία του για τον άνθρωπο είναι κυρίως ανατομική και αναπτυξιακή, χωρίς να έχει τεκμηριωθεί κάποια ιδιαίτερη ανεξάρτητη φυσιολογική λειτουργία.
Γιατί έχουν αντίστοιχο αυλάκι οι σκύλοι και οι γάτες;
Αν κοιτάξετε προσεκτικά το πρόσωπο ενός σκύλου ή μιας γάτας, θα παρατηρήσετε και εκεί μια χαρακτηριστική γραμμή ανάμεσα στη μύτη και στο άνω χείλος.
Πρόκειται για το αντίστοιχο φίλτρο, το οποίο εμφανίζεται σε διαφορετική μορφή ανάλογα με το είδος του ζώου.
Στους σκύλους, το αυλάκι διασχίζει την κεντρική περιοχή της εξωτερικής μύτης και συνεχίζεται προς το άνω χείλος.
Η κτηνιατρική ανατομία περιγράφει αυτή τη δομή ως φυσιολογικό χαρακτηριστικό της μουσούδας, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί ότι είναι από μόνη της υπεύθυνη για την εξαιρετικά ανεπτυγμένη όσφρηση των σκύλων.

Πώς παραμένει υγρή η μύτη ενός σκύλου;
Μια δημοφιλής εξήγηση υποστηρίζει ότι το φίλτρο μεταφέρει σάλιο από το στόμα προς τη μύτη, βοηθώντας τη να παραμένει υγρή.
Ωστόσο, η λειτουργία αυτή δεν τεκμηριώνεται επαρκώς από τις ανατομικές μελέτες.
Στους σκύλους, η υγρασία της εξωτερικής μύτης προέρχεται κυρίως από εκκρίσεις ειδικών αδένων που βρίσκονται στο εσωτερικό της ρινικής περιοχής.
Η υγρή επιφάνεια της μύτης συνδέεται με τη φυσιολογία της όσφρησης και με διαδικασίες ανταλλαγής θερμότητας, αλλά ο ακριβής ρόλος κάθε επιμέρους δομής δεν είναι πλήρως ξεκαθαρισμένος.
Το φίλτρο αποτελεί επομένως ένα ενδιαφέρον ανατομικό χαρακτηριστικό, χωρίς να χρειάζεται να του αποδίδουμε λειτουργίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί επιστημονικά.
Τι μας αποκαλύπτει το φίλτρο για την ανθρώπινη εξέλιξη;
Η παρουσία παρόμοιων ανατομικών χαρακτηριστικών σε διαφορετικά θηλαστικά δείχνει ότι τα είδη μοιράζονται ορισμένα βασικά στοιχεία στην οργάνωση και στην ανάπτυξη του προσώπου.
Η εξέλιξη δεν δημιουργεί κάθε οργανισμό από την αρχή. Πολλές δομές διατηρούνται, μεταβάλλονται ή αποκτούν διαφορετική μορφή και λειτουργία μέσα σε εκατομμύρια χρόνια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ανθρώπινο φίλτρο ήταν υποχρεωτικά κάποτε ένα λειτουργικό κανάλι για τη μεταφορά υγρών. Για έναν τέτοιο ισχυρισμό θα απαιτούνταν ειδικότερα εξελικτικά στοιχεία.
Η σύγκριση όμως με άλλα θηλαστικά δείχνει πόσο ενδιαφέρουσα είναι η κοινή ανατομική οργάνωση του προσώπου.
Ανάλογα ερωτήματα απασχολούν τους επιστήμονες και για την εξελικτική προέλευση του ανθρώπινου πηγουνιού, ενός ακόμη γνώριμου χαρακτηριστικού του προσώπου.
Το φίλτρο είναι τελικά κάτι πολύ περισσότερο από μια μικρή γραμμή κάτω από τη μύτη. Αποτελεί ένα ορατό αποτέλεσμα της σύνθετης διαδικασίας με την οποία σχηματίστηκε το πρόσωπό μας πριν γεννηθούμε.
Και την επόμενη φορά που θα το παρατηρήσετε στον καθρέφτη, θα ξέρετε ότι αυτό το μικρό αυλάκι συνδέεται με ένα από τα πιο εντυπωσιακά στάδια της ανθρώπινης ανάπτυξης.
Επιστημονικές πηγές:












