Η τακτική άσκηση είναι μία από τις σημαντικότερες συνήθειες για την υγεία, όμως μπορεί πραγματικά να μας κάνει «9 χρόνια νεότερους»; Η συγκεκριμένη φράση προέρχεται από μια επιστημονική μελέτη που εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στη σωματική δραστηριότητα και στα τελομερή των κυττάρων.
Το εύρημα είναι πράγματι ενδιαφέρον, αλλά χρειάζεται σωστή ερμηνεία. Οι ερευνητές δεν απέδειξαν ότι η άσκηση γυρίζει το βιολογικό ρολόι εννέα χρόνια πίσω, ούτε ότι υπάρχει μία συγκεκριμένη άσκηση που μπορεί από μόνη της να πετύχει κάτι τέτοιο.
Η μελέτη βρήκε συσχέτιση με μικρότερη κυτταρική γήρανση
Το 2017 ο Larry A. Tucker, καθηγητής στο Τμήμα Επιστημών Άσκησης του Brigham Young University, δημοσίευσε στο επιστημονικό περιοδικό Preventive Medicine μια μελέτη με στοιχεία από 5.823 ενήλικες στις ΗΠΑ.
Οι συμμετέχοντες προέρχονταν από την αμερικανική έρευνα NHANES της περιόδου 1999–2002. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν πληροφορίες για τη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια της σωματικής δραστηριότητας, εξετάζοντας συνολικά 62 διαφορετικούς τύπους δραστηριότητας.
Παράλληλα, μετρήθηκε το μήκος των τελομερών στα λευκά αιμοσφαίρια. Όταν οι ερευνητές συνέκριναν τα αποτελέσματα, διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι με υψηλά επίπεδα σωματικής δραστηριότητας είχαν κατά μέσο όρο μακρύτερα τελομερή από τους ανθρώπους που είχαν καθιστική ζωή.
Η διαφορά ήταν περίπου 140 ζεύγη βάσεων DNA ανάμεσα στην ομάδα με υψηλή δραστηριότητα και στην καθιστική ομάδα. Επειδή στη συγκεκριμένη ανάλυση τα τελομερή ήταν κατά μέσο όρο περίπου 15,6 ζεύγη βάσεων μικρότερα για κάθε επιπλέον έτος ηλικίας, ο ερευνητής υπολόγισε ότι η διαφορά αντιστοιχούσε στατιστικά σε περίπου 9 χρόνια μικρότερης κυτταρικής γήρανσης.
Γιατί αυτό δεν σημαίνει ότι γινόμαστε πραγματικά 9 χρόνια νεότεροι
Εδώ βρίσκεται η σημαντικότερη λεπτομέρεια. Η μελέτη ήταν διατομεακή, δηλαδή εξέτασε τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Μπορεί επομένως να δείξει ότι δύο πράγματα συνδέονται μεταξύ τους, αλλά όχι ότι το ένα προκάλεσε οπωσδήποτε το άλλο.
Δεν μπορούμε να πούμε ότι κάποιος που αρχίζει να γυμνάζεται θα γίνει κυριολεκτικά εννέα χρόνια νεότερος ή ότι τα κύτταρά του θα αποκτήσουν μια συγκεκριμένη νέα «ηλικία». Το αποτέλεσμα των εννέα ετών ήταν ένας στατιστικός τρόπος να περιγραφεί η διαφορά στο μήκος των τελομερών ανάμεσα στις ομάδες της μελέτης.
Τι είναι τα τελομερή και γιατί ενδιαφέρουν τους επιστήμονες
Τα τελομερή είναι προστατευτικές περιοχές στα άκρα των χρωμοσωμάτων. Μπορούμε να τα φανταστούμε σαν προστατευτικά «καπάκια» που βοηθούν στη διατήρηση της σταθερότητας του DNA.
Καθώς τα κύτταρα διαιρούνται και ο άνθρωπος μεγαλώνει, τα τελομερή τείνουν να μικραίνουν. Για αυτό χρησιμοποιούνται σε πολλές έρευνες ως ένας από τους δείκτες που σχετίζονται με την κυτταρική γήρανση.
Ωστόσο, το μήκος των τελομερών δεν αποτελεί ένα απλό και απόλυτο «ρολόι ηλικίας». Επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί από μόνο του να μας πει πόσο γρήγορα γερνά συνολικά ένας συγκεκριμένος άνθρωπος.
Ήταν πράγματι το τζόκινγκ η άσκηση που ξεχώρισε;
Όχι με τον τρόπο που παρουσιάστηκε σε αρκετά δημοσιεύματα. Η μελέτη του 2017 δεν συνέκρινε το τζόκινγκ με όλες τις υπόλοιπες μορφές άσκησης για να καταλήξει ότι είναι η καλύτερη.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν το συνολικό επίπεδο σωματικής δραστηριότητας, λαμβάνοντας υπόψη δεκάδες διαφορετικές δραστηριότητες. Το σημαντικό εύρημα ήταν ότι οι άνθρωποι με υψηλό συνολικό επίπεδο δραστηριότητας είχαν κατά μέσο όρο μακρύτερα τελομερή.
Επομένως, δεν υπάρχει επιστημονική βάση για να πούμε ότι πρέπει όλοι να κάνουν συγκεκριμένα 30 ή 40 λεπτά τζόκινγκ την ημέρα για να αποκτήσουν το αποτέλεσμα των «9 ετών».
Τι έχουν δείξει νεότερες έρευνες για την άσκηση και τα τελομερή
Το ενδιαφέρον γύρω από τη σχέση άσκησης και τελομερών συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετα-αναλύσεις έχουν βρει ενδείξεις ότι η συστηματική φυσική δραστηριότητα μπορεί να συνδέεται με ευνοϊκότερο μήκος τελομερών, αλλά τα αποτελέσματα δεν είναι απόλυτα ομοιόμορφα.
Ορισμένες αναλύσεις έχουν βρει θετικές επιδράσεις από την αερόβια άσκηση ή την υψηλής έντασης διαλειμματική προπόνηση, ενώ άλλες επισημαίνουν ότι πολλές από τις διαθέσιμες μελέτες έχουν περιορισμούς. Αυτό σημαίνει ότι είναι πιο σωστό να μιλάμε για μια πιθανή ευεργετική σχέση παρά για αποδεδειγμένη «αντιστροφή της γήρανσης».
Τι έδειξε η ξεχωριστή μελέτη της Mayo Clinic
Μια άλλη μελέτη του 2017 από ερευνητές της Mayo Clinic συνέκρινε διαφορετικά προγράμματα άσκησης σε νεότερους και μεγαλύτερους ενήλικες. Εξετάστηκαν μεταξύ άλλων η υψηλής έντασης διαλειμματική αερόβια άσκηση, η προπόνηση με αντιστάσεις και ο συνδυασμός τους.
Η υψηλής έντασης αερόβια προπόνηση προκάλεσε σημαντικές αλλαγές στη λειτουργία των μιτοχονδρίων και στην παραγωγή πρωτεϊνών μέσα στους μυς, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους σε ηλικία συμμετέχοντες. Τα μιτοχόνδρια είναι οι δομές των κυττάρων που συμμετέχουν στην παραγωγή ενέργειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες έγιναν βιολογικά νεότεροι. Δείχνει όμως ότι η άσκηση μπορεί να επηρεάσει θετικά ορισμένες κυτταρικές λειτουργίες που αλλάζουν με την ηλικία.
Η ίδια έρευνα έδειξε επίσης ότι η προπόνηση με αντιστάσεις παραμένει ιδιαίτερα σημαντική για τη μυϊκή δύναμη. Για αυτό η συνολική φυσική κατάσταση δεν βασίζεται μόνο στην αερόβια άσκηση.
Πόση άσκηση χρειάζεται για την υγεία;
Αντί να αναζητούμε μία «αντιγηραντική» άσκηση, οι διεθνείς οδηγίες προτείνουν έναν συνδυασμό αερόβιας δραστηριότητας και μυϊκής ενδυνάμωσης.
Για τους περισσότερους ενήλικες, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά περίπου 150 έως 300 λεπτά μέτριας έντασης αερόβιας δραστηριότητας την εβδομάδα ή 75 έως 150 λεπτά έντονης δραστηριότητας, καθώς και ασκήσεις μυϊκής ενδυνάμωσης τουλάχιστον δύο ημέρες την εβδομάδα.
Η αερόβια δραστηριότητα μπορεί να είναι γρήγορο περπάτημα, τρέξιμο, ποδήλατο, κολύμβηση ή κάποια άλλη δραστηριότητα που αυξάνει τους παλμούς. Δεν χρειάζεται επομένως όλοι να επιλέξουν το τζόκινγκ για να αποκομίσουν τα οφέλη της κίνησης.
Το πιο ασφαλές συμπέρασμα από τη μελέτη των τελομερών δεν είναι ότι υπάρχει μια άσκηση που μας χαρίζει εννέα χρόνια ζωής. Είναι ότι η συστηματική σωματική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερους δείκτες υγείας και πιθανώς με πιο ευνοϊκά χαρακτηριστικά της κυτταρικής γήρανσης.
Πηγές:
- Larry A. Tucker, «Physical activity and telomere length in U.S. men and women: An NHANES investigation», Preventive Medicine, 2017, DOI: 10.1016/j.ypmed.2017.04.027.
- Matthew M. Robinson και συνεργάτες, «Enhanced Protein Translation Underlies Improved Metabolic and Physical Adaptations to Different Exercise Training Modes in Young and Old Humans», Cell Metabolism, 2017, DOI: 10.1016/j.cmet.2017.02.009.
- World Health Organization, Guidelines on physical activity and sedentary behaviour.
- «Effect of Physical Exercise on Telomere Length: Umbrella Review and Meta-Analysis», επιστημονική ανασκόπηση για την άσκηση και το μήκος των τελομερών.












