Τη λέμε όταν επικρατεί απόλυτο χάος, όταν όλοι φωνάζουν και κανείς δεν μπορεί να βγάλει άκρη: «έγινε της Πόπης». Είναι μια από τις πιο γνωστές λαϊκές εκφράσεις, αλλά η ιστορία που συνδέεται με την προέλευσή της δεν είναι καθόλου αστεία.
Στις 27 Νοεμβρίου 1934, ένα επιβατικό πλοίο με το όνομα «Πόπη» ναυάγησε κοντά στη Βουλιαγμένη, προκαλώντας πανικό και αφήνοντας πίσω του νεκρούς. Πολλοί πιστεύουν ότι από αυτή την τραγωδία γεννήθηκε η γνωστή φράση. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη.
Το ναυάγιο του «Πόπη» το 1934 κοντά στη Βουλιαγμένη
Το βράδυ της 27ης Νοεμβρίου 1934, το ατμόπλοιο «Πόπη» αναχώρησε από τον Πειραιά με προορισμό τα νησιά των Κυκλάδων. Μετέφερε περισσότερους από 120 επιβάτες και εμπορεύματα, ενώ ο ακριβής αριθμός των επιβαινόντων δεν ήταν ξεκάθαρος.
Το πλοίο είχε ναυπηγηθεί στη Σκωτία το 1880 και ήταν ήδη 54 ετών. Αρχικά είχε χρησιμοποιηθεί ως θαλαμηγός, αλλά στη συνέχεια άλλαξε ιδιοκτήτες και μετατράπηκε σε επιβατικό ατμόπλοιο.
Λίγο μετά την αναχώρηση, κοντά στις νησίδες Φλέβες, προσέκρουσε στα βράχια της περιοχής Κασίδι ή Φλεβοπούλα. Η πρόσκρουση προκάλεσε ρήγμα στο σκάφος, το οποίο άρχισε να γεμίζει νερά και να γέρνει προς τη δεξιά πλευρά.
Το αξιοσημείωτο είναι ότι δεν επικρατούσε μεγάλη θαλασσοταραχή. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, η θάλασσα ήταν σχετικά ήρεμη και η ορατότητα καλή. Η τραγωδία συνέβη σε μικρή απόσταση από τις ακτές της Αττικής.
Ο πανικός των επιβατών και η ιστορία με τα τυριά
Μέσα σε λίγα λεπτά, η κατάσταση στο πλοίο έγινε ανεξέλεγκτη. Οι επιβάτες προσπαθούσαν να εγκαταλείψουν το σκάφος, ενώ η απότομη κλίση και το σκοτάδι δυσκόλευαν τις κινήσεις τους.
Σύμφωνα με αφηγήσεις για το ναυάγιο, μέλη του πληρώματος έδωσαν προτεραιότητα στη μεταφορά εμπορευμάτων, ανάμεσά τους και τυριών, αντί να οργανώσουν αποτελεσματικά την απομάκρυνση των επιβατών.

Υπήρχε και ένα ακόμη σοβαρό πρόβλημα. Το «Πόπη» δεν διέθετε ασύρματο, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μεταδώσει άμεσα σήμα κινδύνου. Η ενημέρωση των αρχών καθυστέρησε σημαντικά.
Το πλοίο δεν βυθίστηκε ολοκληρωτικά, καθώς τα νερά ήταν σχετικά ρηχά. Ωστόσο, ο πανικός και η ανεπαρκής οργάνωση της εγκατάλειψης είχαν τραγικές συνέπειες.
Πόσοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους;
Ο αριθμός των νεκρών δεν αναφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις ιστορικές καταγραφές. Αρκετές μεταγενέστερες αφηγήσεις κάνουν λόγο για έντεκα θύματα, ενώ άλλες αναφέρουν εννέα.
Ωστόσο, ιστορικές έρευνες που βασίζονται σε δημοσιεύματα της εποχής καταγράφουν τέσσερις νεκρούς: τρεις επιβάτες και ένα μέλος του πληρώματος.
Ανάμεσα στα θύματα ήταν και η 11χρονη Άννα Γεωργίου, της οποίας η μητέρα περιέγραψε στον Τύπο τις δραματικές στιγμές μετά την πρόσκρουση. Η ιστορία της ήταν μία από εκείνες που συγκλόνισαν την κοινή γνώμη.
Η διάσωση των ναυαγών συνεχίστηκε με τη βοήθεια άλλων πλοίων, ανάμεσά τους το «Λέων». Το γεγονός ότι άνθρωποι χάθηκαν τόσο κοντά στη στεριά προκάλεσε έντονη συζήτηση για την ασφάλεια των ακτοπλοϊκών συγκοινωνιών.
Ένα γερασμένο πλοίο που συνέχισε να ταξιδεύει
Η κατάσταση του «Πόπη» είχε προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα. Το πλοίο ήταν μεγαλύτερο από το ηλικιακό όριο που είχε θεσπιστεί για τα ακτοπλοϊκά σκάφη, αλλά είχε εξαιρεθεί από τους περιορισμούς και συνέχιζε να εκτελεί δρομολόγια.
Οι εφημερίδες της εποχής αναφέρθηκαν επίσης σε προβλήματα ευστάθειας, ελλείψεις στα σωστικά μέσα και απουσία ασυρμάτου. Το ναυάγιο ανέδειξε τις επικίνδυνες συνθήκες που μπορούσαν να αντιμετωπίσουν οι επιβάτες των ελληνικών πλοίων κατά τον Μεσοπόλεμο.
Παρά τις ζημιές, το «Πόπη» δεν οδηγήθηκε αμέσως σε οριστική απόσυρση. Ανελκύστηκε, μεταφέρθηκε στον Πειραιά και επισκευάστηκε.
Η μετονομασία του πλοίου σε «Ήπειρος»
Μετά την επισκευή του, το πλοίο μετονομάστηκε σε «Ήπειρος» και επέστρεψε σε ακτοπλοϊκά δρομολόγια. Συνέχισε να ταξιδεύει μέχρι το 1940, παρά το βαρύ παρελθόν του.

Από το ναυάγιο βγήκε πραγματικά η φράση «έγινε της Πόπης»;
Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον σημείο της ιστορίας. Η δημοφιλής εξήγηση υποστηρίζει ότι ο πανικός και η αναστάτωση στο ναυάγιο έμειναν τόσο έντονα στη μνήμη του κόσμου, ώστε δημιουργήθηκε η έκφραση «έγινε της Πόπης».
Η σύνδεση αυτή έχει αναπαραχθεί σε πολλά δημοσιεύματα. Ωστόσο, δεν έχει αποδειχθεί με ιστορικά γλωσσικά τεκμήρια ότι η φράση εμφανίστηκε για πρώτη φορά μετά το συγκεκριμένο ναυάγιο.
Ο μελετητής της ελληνικής γλώσσας Νίκος Σαραντάκος έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για αυτή την ερμηνεία. Θεωρεί πιθανότερο η φράση να προέκυψε ως πιο ευπρεπής παραλλαγή μιας παλαιότερης, αθυρόστομης έκφρασης που χρησιμοποιείται επίσης για να περιγράψει το χάος.
Αυτή είναι μια εναλλακτική γλωσσική εξήγηση, όχι όμως οριστικά αποδεδειγμένη προέλευση. Το ναυάγιο είναι ιστορικό γεγονός, αλλά η σχέση του με τη γέννηση της φράσης παραμένει αβέβαιη.
Ανάλογο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η προέλευση της έκφρασης «εξ απαλών ονύχων», μιας φράσης που επίσης συχνά ερμηνεύεται λανθασμένα.
Το «έγινε της Πόπης» εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για καταστάσεις μεγάλης αναστάτωσης. Όποια κι αν είναι η πραγματική του ετυμολογία, η ιστορία του ομώνυμου πλοίου παραμένει μια τραγική υπενθύμιση των κινδύνων που αντιμετώπιζαν οι επιβάτες της ελληνικής ακτοπλοΐας το 1934.












