Κάτω από την πόλη Derinkuyu της Καππαδοκίας κρύβεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά υπόγεια συγκροτήματα του κόσμου. Δωμάτια, στενοί διάδρομοι, αποθήκες, στάβλοι, πατητήρια, χώροι λατρείας, πηγάδια και αεραγωγοί έχουν λαξευτεί μέσα στον μαλακό ηφαιστειακό βράχο.
Το Derinkuyu, η παλιά Μαλακοπή των ελληνόφωνων κατοίκων της Καππαδοκίας, φτάνει σε βάθος περίπου 85 μέτρων. Η ιστορία του εκτείνεται σε πολλούς αιώνες και, παρότι αρκετοί δημοφιλείς ισχυρισμοί γύρω από την κατασκευή του παραμένουν αβέβαιοι, όσα είναι πραγματικά γνωστά είναι από μόνα τους εντυπωσιακά.
Πώς ήρθε στο φως η υπόγεια πόλη;
Μία από τις πιο γνωστές ιστορίες για το Derinkuyu αναφέρει ότι το 1963 ένας κάτοικος της περιοχής, κατά τη διάρκεια εργασιών στο σπίτι του, γκρέμισε έναν τοίχο και βρέθηκε μπροστά σε έναν άγνωστο χώρο. Από εκεί, σύμφωνα με την αφήγηση, άρχισε να αποκαλύπτεται ένα δίκτυο δωματίων και περασμάτων.
Η συγκεκριμένη ιστορία έχει αναπαραχθεί ευρύτατα, όμως οι επίσημες πηγές δεν περιγράφουν με σαφήνεια αυτό το περιστατικό. Η τουρκική υπηρεσία πολιτισμού αναφέρει ότι η υπόγεια πόλη άνοιξε για το κοινό το 1965 και ότι σήμερα μόνο ένα μικρό μέρος του συνολικού συγκροτήματος είναι επισκέψιμο.
Πόσο βαθιά φτάνει το Derinkuyu;
Σύμφωνα με την αρμόδια τουρκική υπηρεσία πολιτισμού, το Derinkuyu φτάνει σε βάθος περίπου 85 μέτρων. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο σύστημα λαξευμένο στον ηφαιστειακό τόφο, έναν σχετικά μαλακό βράχο που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της Καππαδοκίας.
Το συγκρότημα περιλαμβάνει στάβλους, κελάρια, χώρους αποθήκευσης τροφίμων, πατητήρια, χώρους συγκέντρωσης, εκκλησία, πηγάδια και ένα περίπλοκο δίκτυο εξαερισμού. Ένας από τους βασικούς αεραγωγούς φτάνει περίπου στα 55 μέτρα βάθος και χρησιμοποιούνταν παράλληλα ως πηγάδι.
Οι τεράστιες πέτρινες πόρτες που έκλειναν τους διαδρόμους
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του Derinkuyu είναι οι μεγάλες κυκλικές πέτρες που μπορούσαν να μετακινηθούν ώστε να κλείσουν περάσματα και εισόδους. Η μορφή τους θυμίζει τεράστιες μυλόπετρες.
Οι πόρτες μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να απομονώσουν τμήματα του συγκροτήματος όταν υπήρχε κίνδυνος. Σε αρκετές υπάρχει μια μικρή οπή στο κέντρο, η ακριβής λειτουργία της οποίας έχει ερμηνευτεί με διαφορετικούς τρόπους.
Η αμυντική σχεδίαση δεν περιοριζόταν στις πόρτες. Οι στενοί διάδρομοι και η δυνατότητα να απομονώνονται διαφορετικά επίπεδα έκαναν εξαιρετικά δύσκολη την είσοδο μεγάλου αριθμού επιτιθέμενων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα πηγάδια. Σύμφωνα με την τουρκική υπηρεσία πολιτισμού, ορισμένα από αυτά δεν επικοινωνούσαν με την επιφάνεια. Έτσι, σε περίοδο πολιορκίας ή εισβολής, το νερό του υπόγειου πληθυσμού ήταν δυσκολότερο να μολυνθεί από κάποιον που βρισκόταν έξω.
Ποιος κατασκεύασε το Derinkuyu;
Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της ιστορίας του Derinkuyu. Σε πολλές δημοφιλείς αναφορές η αρχική κατασκευή αποδίδεται στους Φρύγες τον 8ο ή 7ο αιώνα π.Χ., ενώ άλλες θεωρίες υποστηρίζουν ακόμη παλαιότερη δημιουργία από τους Χετταίους.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ακριβής αρχική χρονολόγηση και η ταυτότητα των πρώτων κατασκευαστών δεν έχουν αποδειχθεί οριστικά. Τα υπόγεια συγκροτήματα χρησιμοποιήθηκαν και τροποποιήθηκαν επί πολλούς αιώνες από διαφορετικούς πληθυσμούς, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά τη χρονολόγησή τους.
Τι έγραψε πραγματικά ο Ξενοφών;
Μια πολύ παλιά γραπτή αναφορά σε υπόγειες κατοικίες της Ανατολίας προέρχεται από τον Ξενοφώντα. Στην Ανάβαση, τον 4ο αιώνα π.Χ., περιγράφει κατοικίες σκαμμένες κάτω από τη γη, αρκετά μεγάλες ώστε να χωρούν οικογένειες, ζώα και αποθέματα τροφής.
Η μαρτυρία του είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή δείχνει ότι η υπόγεια κατοίκηση ήταν γνωστή στην ευρύτερη περιοχή ήδη στην αρχαιότητα. Δεν αποτελεί όμως άμεση περιγραφή του ίδιου του Derinkuyu και επομένως δεν μπορεί από μόνη της να χρονολογήσει την πόλη.
Μια πόλη σχεδιασμένη για παραμονή κάτω από τη γη
Το Derinkuyu δεν ήταν απλώς μια σειρά από σπηλιές. Στους χώρους του έχουν εντοπιστεί στάβλοι, αποθήκες, πατητήρια κρασιού, χώροι διαμονής, αίθουσες, θρησκευτικοί χώροι και ένα οργανωμένο σύστημα αερισμού και ύδρευσης.
Αυτό δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να παραμένουν κάτω από τη γη για σημαντικό χρονικό διάστημα όταν οι συνθήκες στην επιφάνεια ήταν επικίνδυνες.
Πώς χρησιμοποιήθηκε από τους Χριστιανούς;
Η καλύτερα τεκμηριωμένη φάση της ιστορίας του Derinkuyu συνδέεται με τη βυζαντινή περίοδο. Η UNESCO αναφέρει ότι από τον 4ο αιώνα εμφανίζονται στην Καππαδοκία χριστιανικές κοινότητες που κατοικούσαν σε λαξευμένους χώρους.
Σε μεταγενέστερους αιώνες, ιδιαίτερα κατά τις συγκρούσεις ανάμεσα στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία και τις αραβικές δυνάμεις, οικισμοί όπως το Derinkuyu και το Kaymaklı χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια. Οι κάτοικοι μπορούσαν να κλείσουν τις εισόδους και να παραμείνουν προστατευμένοι κάτω από τη γη.
Το Derinkuyu βρισκόταν σε μια περιοχή όπου για πολλούς αιώνες έζησαν ελληνόφωνες χριστιανικές κοινότητες. Το παλιό ελληνικό όνομα της σημερινής πόλης ήταν Μαλακοπή ή Μαλακοπαία.
Γιατί υπάρχουν τόσες υπόγειες πόλεις στην Καππαδοκία;
Το Derinkuyu δεν είναι μοναδικό στην περιοχή. Η Καππαδοκία διαθέτει πολλά υπόγεια συγκροτήματα, με το Kaymaklı να είναι ένα ακόμη από τα γνωστότερα παραδείγματα.
Η γεωλογία της περιοχής βοήθησε καθοριστικά. Ο ηφαιστειακός τόφος είναι σχετικά εύκολος στη λάξευση, αλλά παραμένει αρκετά σταθερός ώστε να δημιουργούνται δωμάτια, διάδρομοι και μεγάλοι χώροι μέσα στον βράχο.
Τα υπόγεια συγκροτήματα της Καππαδοκίας διαθέτουν συχνά κοινά χαρακτηριστικά: αποθήκες τροφίμων, στάβλους, χώρους παραγωγής κρασιού, αεραγωγούς, πηγάδια και περάσματα που μπορούσαν να αποκλειστούν.
Το Derinkuyu ανήκει στην Παγκόσμια Κληρονομιά της UNESCO
Η υπόγεια πόλη του Derinkuyu περιλαμβάνεται στην περιοχή «Göreme National Park and the Rock Sites of Cappadocia», η οποία εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1985.
Σήμερα οι επισκέπτες μπορούν να δουν μόνο ένα μέρος του τεράστιου υπόγειου συγκροτήματος. Οι στενοί διάδρομοι, οι απότομες σκάλες, οι τεράστιες πέτρινες πόρτες και οι χώροι που ανοίγονται ο ένας μέσα στον άλλο δίνουν μια εικόνα του τρόπου με τον οποίο ολόκληρες κοινότητες μπορούσαν να εξαφανιστούν προσωρινά κάτω από την επιφάνεια της Καππαδοκίας.
Ίσως το πιο συναρπαστικό στοιχείο του Derinkuyu είναι ότι, παρά τις δεκαετίες μελέτης, δεν γνωρίζουμε ακόμη με βεβαιότητα ποιοι έσκαψαν τους πρώτους χώρους του. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι διαφορετικοί άνθρωποι, σε διαφορετικές εποχές, μετέτρεψαν τον βράχο σε έναν από τους πιο εντυπωσιακούς υπόγειους οικισμούς που έχουν σωθεί.
Πηγές:
