Για τους περισσότερους κατοίκους μιας σύγχρονης πόλης, η καθημερινότητα χωρίς αυτοκίνητα μοιάζει δύσκολο να φανταστεί κανείς. Υπάρχουν όμως ακόμη μέρη όπου οι δρόμοι ανήκουν κυρίως στους πεζούς, στα ποδήλατα, στα άλογα ή ακόμη και στις βάρκες.
Δεν πρόκειται πάντα για ολόκληρες πόλεις ούτε σημαίνει ότι απαγορεύεται κάθε μηχανοκίνητο όχημα χωρίς καμία εξαίρεση. Από μικρά νησιά μέχρι ιστορικά κέντρα, αυτά τα επτά μέρη δείχνουν πόσο διαφορετική μπορεί να είναι η καθημερινότητα όταν το αυτοκίνητο παύει να βρίσκεται στο επίκεντρο.
1. Sark, Νησιά της Μάγχης
Το μικρό νησί Sark είναι από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τόπου χωρίς συμβατική κυκλοφορία αυτοκινήτων. Οι μετακινήσεις γίνονται κυρίως με τα πόδια, με ποδήλατο και με άμαξες που σέρνουν άλογα.
Υπάρχουν επίσης τρακτέρ, τα οποία χρησιμοποιούνται για εργασίες και μεταφορές, ενώ ακόμη και οι επισκέπτες που φτάνουν στο λιμάνι μπορούν να συναντήσουν το χαρακτηριστικό «tractor bus».
Η απουσία συνηθισμένης αυτοκίνησης είναι ένα από τα στοιχεία που έχουν διατηρήσει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του νησιού.
2. Mackinac Island, Μίσιγκαν
Στο Mackinac Island, στη λίμνη Huron των ΗΠΑ, τα αυτοκίνητα απαγορεύτηκαν ήδη από το 1898, όταν οι πρώτες «άμαξες χωρίς άλογα» άρχισαν να εμφανίζονται και να τρομάζουν τα άλογα που χρησιμοποιούνταν στις μεταφορές.
Σήμερα οι άνθρωποι μετακινούνται κυρίως με ποδήλατα, με τα πόδια και με άμαξες. Η απαγόρευση όμως δεν είναι απόλυτη: υπάρχουν οχήματα έκτακτης ανάγκης για την αστυνομία, την πυροσβεστική και τις ιατρικές υπηρεσίες, καθώς και ορισμένα οχήματα συντήρησης.
Παρά τις εξαιρέσεις αυτές, για τον επισκέπτη η καθημερινή εικόνα παραμένει εντυπωσιακά διαφορετική από εκείνη μιας συνηθισμένης αμερικανικής πόλης.
3. Fes el-Bali, Μαρόκο
Η Fes el-Bali είναι η ιστορική medina της Φεζ και αποτελεί ένα τεράστιο δίκτυο από στενά σοκάκια, περάσματα, αγορές και παλιά κτίρια.
Η παραδοσιακή πολεοδομία της δημιουργήθηκε πολλούς αιώνες πριν από την εμφάνιση του αυτοκινήτου. Πολλά περάσματα είναι τόσο στενά ώστε η συνηθισμένη κυκλοφορία αυτοκινήτων να είναι πρακτικά αδύνατη.
Για αυτό το ιστορικό κέντρο εξερευνάται κυρίως με τα πόδια και διατηρεί μια αστική εμπειρία πολύ διαφορετική από εκείνη των σύγχρονων λεωφόρων.
4. Ύδρα, Ελλάδα
Η Ύδρα είναι ίσως το πιο γνωστό ελληνικό παράδειγμα προορισμού όπου τα αυτοκίνητα και οι μοτοσικλέτες απουσιάζουν από την καθημερινή ζωή.
Οι μετακινήσεις γίνονται κυρίως με τα πόδια, ενώ άλογα, μουλάρια και γαϊδουράκια χρησιμοποιούνται παραδοσιακά για τη μεταφορά ανθρώπων και φορτίων. Στη θάλασσα, τα θαλάσσια ταξί συνδέουν διαφορετικά σημεία του νησιού.
Τα στενά πλακόστρωτα δρομάκια γύρω από το λιμάνι, τα αρχοντικά και η απουσία συνηθισμένης οδικής κυκλοφορίας δημιουργούν μία από τις πιο ιδιαίτερες εικόνες στο Αιγαίο και τον Σαρωνικό.
5. La Cumbrecita, Αργεντινή
Η La Cumbrecita, στην επαρχία Córdoba της Αργεντινής, έχει οργανωθεί ως πεζοδρομημένο χωριό. Τα μονοπάτια και οι δρόμοι του ιστορικού τμήματος έχουν σχεδιαστεί ώστε οι επισκέπτες να το εξερευνούν με τα πόδια.
Οι ημερήσιοι επισκέπτες αφήνουν τα αυτοκίνητά τους στους προβλεπόμενους χώρους στάθμευσης πριν μπουν στον πεζοδρομημένο πυρήνα. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες εξαιρέσεις, μεταξύ άλλων για ορισμένους επισκέπτες που διαμένουν σε καταλύματα και για οχήματα που εξυπηρετούν το χωριό.
Το αλπικό τοπίο, τα δάση και οι πεζοπορικές διαδρομές αποτελούν βασικό μέρος της ταυτότητάς του.
6. Lamu Old Town, Κένυα
Η παλιά πόλη του Lamu βρίσκεται σε νησί στις ακτές της Κένυας και αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η UNESCO τη χαρακτηρίζει ως τον παλαιότερο και καλύτερα διατηρημένο οικισμό Σουαχίλι στην Ανατολική Αφρική. Η πολεοδομία της διακρίνεται από στενά, ελικοειδή δρομάκια και παραδοσιακά κτίρια από κοραλλιογενή πέτρα και ξύλο μαγκρόβιων.
Μέσα σε αυτό το ιστορικό περιβάλλον οι μετακινήσεις γίνονται κυρίως με τα πόδια, ενώ τα γαϊδούρια έχουν εδώ και αιώνες σημαντικό ρόλο στη μεταφορά φορτίων.
Είναι πιο ακριβές να μιλάμε για τον ιδιαίτερα περιορισμένο χαρακτήρα της κυκλοφορίας στην παλιά πόλη και όχι να θεωρούμε ότι ολόκληρο το νησί του Lamu είναι απολύτως απαλλαγμένο από κάθε όχημα.
7. Ιστορικό κέντρο της Βενετίας, Ιταλία
Η Βενετία είναι το πιο διάσημο παράδειγμα μεγάλης ιστορικής πόλης όπου οι δρόμοι έχουν αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από πεζόδρομους και κανάλια.
Τα αυτοκίνητα μπορούν να φτάσουν μέχρι περιοχές όπως το Piazzale Roma και το Tronchetto, όπου πρέπει να σταματήσουν. Από εκεί και μετά, στο ιστορικό κέντρο η μετακίνηση γίνεται με τα πόδια ή με πλωτά μέσα.
Τα vaporetti λειτουργούν ως δημόσιες συγκοινωνίες, ενώ θαλάσσια ταξί, ιδιωτικά σκάφη και οι χαρακτηριστικές γόνδολες κινούνται μέσα στο εκτεταμένο δίκτυο καναλιών.
Έτσι, όταν κάποιος περπατά στο ιστορικό κέντρο, δεν συναντά τη συνηθισμένη κυκλοφορία αυτοκινήτων, διασταυρώσεις και φωτεινούς σηματοδότες μιας σύγχρονης πόλης.
Τι σημαίνει πραγματικά «χωρίς αυτοκίνητα»;
Όπως δείχνουν αυτά τα παραδείγματα, ο όρος δεν σημαίνει πάντα το ίδιο πράγμα. Σε ορισμένα νησιά η καθημερινή ιδιωτική αυτοκίνηση έχει σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ αλλού η απαγόρευση αφορά μόνο ένα ιστορικό κέντρο ή μια πεζοδρομημένη ζώνη.
Σχεδόν παντού υπάρχουν λογικές εξαιρέσεις για επείγουσες υπηρεσίες, συντήρηση, τροφοδοσία ή κατοίκους. Αυτό όμως δεν αλλάζει τη βασική εμπειρία: ο δημόσιος χώρος κυριαρχείται από ανθρώπους και όχι από σειρές αυτοκινήτων.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον κοινό στοιχείο της Ύδρας, της Βενετίας, του Sark και των υπόλοιπων προορισμών: δείχνουν ότι μια πόλη ή ένας οικισμός μπορεί να λειτουργεί με εντελώς διαφορετικό ρυθμό όταν το αυτοκίνητο παύει να αποτελεί το βασικό μέσο μετακίνησης.
