Όταν ένας σκύλος γρυλίζει, ορμά ή δαγκώνει, είναι εύκολο να αναζητήσουμε μια απλή εξήγηση: «φταίει η ράτσα» ή «φταίει η ανατροφή». Στην πραγματικότητα, η επιθετική συμπεριφορά στους σκύλους είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η γενετική μπορεί να επηρεάζει ορισμένα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς, αλλά δεν δρα μόνη της. Οι πρώιμες εμπειρίες, η κοινωνικοποίηση, η εκπαίδευση, ο φόβος, το στρες, ο πόνος και το περιβάλλον μπορούν επίσης να επηρεάσουν το πώς θα αντιδράσει ένας συγκεκριμένος σκύλος.
Η ράτσα μπορεί να επηρεάζει τη συμπεριφορά, αλλά δεν λέει όλη την ιστορία
Οι φυλές σκύλων δημιουργήθηκαν από τον άνθρωπο μέσα από επιλεκτική αναπαραγωγή για διαφορετικές εργασίες. Κάποιες επιλέχθηκαν για φύλαξη, άλλες για κυνήγι, ποιμενική εργασία, ανάκτηση θηράματος ή συντροφιά.
Αυτό σημαίνει ότι ορισμένα χαρακτηριστικά, όπως η ενεργητικότητα, η εγρήγορση, η τάση καταδίωξης, η επιφυλακτικότητα απέναντι σε αγνώστους ή η ευκολία συνεργασίας με τον άνθρωπο, μπορούν να έχουν και γενετική συνιστώσα.
Δεν σημαίνει όμως ότι μπορούμε να δούμε μόνο τη ράτσα ενός σκύλου και να προβλέψουμε με βεβαιότητα αν θα γίνει επιθετικός. Μέσα στην ίδια φυλή υπάρχουν μεγάλες ατομικές διαφορές, ενώ οι εμπειρίες και οι συνθήκες ζωής επηρεάζουν έντονα τη συμπεριφορά.
Γιατί ένας σκύλος μπορεί να εκδηλώσει επιθετικότητα;
Η επιθετικότητα δεν αποτελεί μία ενιαία «προσωπικότητα». Είναι συμπεριφορά που μπορεί να εμφανιστεί για διαφορετικούς λόγους και σε διαφορετικά πλαίσια.
Ένας σκύλος μπορεί, για παράδειγμα, να αντιδράσει επιθετικά επειδή φοβάται, επειδή νιώθει παγιδευμένος, επειδή προστατεύει έναν πόρο που θεωρεί σημαντικό ή επειδή πονά.
Άλλοι παράγοντες που μπορούν να συμμετέχουν είναι:
- Φόβος και ανασφάλεια: ένας σκύλος μπορεί να χρησιμοποιήσει απειλητική συμπεριφορά για να αυξήσει την απόσταση από κάτι που θεωρεί επικίνδυνο.
- Πόνος ή ασθένεια: μια ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί να σχετίζεται με ιατρικό πρόβλημα και χρειάζεται κτηνιατρικό έλεγχο.
- Προηγούμενες εμπειρίες: τραυματικά ή επανειλημμένα δυσάρεστα γεγονότα μπορούν να επηρεάσουν τις μελλοντικές αντιδράσεις.
- Ελλιπής ή ακατάλληλη κοινωνικοποίηση: ένας σκύλος που δεν έχει μάθει σταδιακά να αντιμετωπίζει διαφορετικούς ανθρώπους, ζώα και περιβάλλοντα μπορεί να αντιδρά με περισσότερο φόβο.
- Απογοήτευση ή έντονη διέγερση: σε ορισμένες καταστάσεις η υψηλή ένταση μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες αντιδράσεις.
- Ατομική ιδιοσυγκρασία και γενετική: όπως και σε άλλα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς, υπάρχουν κληρονομικές επιδράσεις χωρίς να καθορίζουν από μόνες τους το αποτέλεσμα.

Γιατί ο όρος «κυριαρχία» συχνά οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα
Για πολλά χρόνια κυκλοφορούσε η ιδέα ότι οι περισσότεροι σκύλοι με προβλήματα συμπεριφοράς προσπαθούν να «κυριαρχήσουν» στον άνθρωπο και ότι ο ιδιοκτήτης πρέπει να αποδείξει πως είναι ο «αρχηγός της αγέλης».
Αυτή είναι μια υπεραπλουστευμένη αντίληψη της συμπεριφοράς των σκύλων. Η έννοια της κυριαρχίας μπορεί να έχει συγκεκριμένη σημασία όταν περιγράφουμε ορισμένες κοινωνικές σχέσεις μεταξύ ζώων, αλλά δεν αποτελεί γενική εξήγηση για προβλήματα όπως ο φόβος, το γρύλισμα, η φύλαξη αντικειμένων ή το δάγκωμα.
Πρακτικές όπως το βίαιο γύρισμα του σκύλου ανάσκελα, το κράτημα με δύναμη, οι απότομες διορθώσεις ή άλλες μορφές σωματικού εξαναγκασμού μπορούν να αυξήσουν τον φόβο και την ένταση αντί να αντιμετωπίσουν την πραγματική αιτία της συμπεριφοράς.
Πόσο σημαντικές είναι οι πρώτες εμπειρίες;
Η πρώιμη περίοδος της ζωής ενός κουταβιού είναι πολύ σημαντική για την ανάπτυξη της συμπεριφοράς του. Η κοινωνικοποίηση δεν σημαίνει απλώς ότι «γνωρίζει πολλούς σκύλους».
Σημαίνει ότι αποκτά σταδιακά και με ασφάλεια θετικές εμπειρίες με διαφορετικούς ανθρώπους, ήχους, επιφάνειες, αντικείμενα, ζώα, οχήματα και περιβάλλοντα, χωρίς να πιέζεται πέρα από αυτό που μπορεί να διαχειριστεί.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η πρώιμη κοινωνική περίοδος των πρώτων εβδομάδων και μηνών της ζωής. Οι εμπειρίες αυτής της περιόδου μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το ζώο αντιμετωπίζει νέες καταστάσεις αργότερα.
Η σωστή κοινωνικοποίηση δεν αποτελεί εγγύηση ότι ένας σκύλος δεν θα παρουσιάσει ποτέ πρόβλημα συμπεριφοράς. Μειώνει όμως τον κίνδυνο να αντιμετωπίζει πολλές καθημερινές καταστάσεις με έντονο φόβο ή ανασφάλεια.
Η θετική εκπαίδευση βοηθά περισσότερο από την τιμωρία
Η σύγχρονη προσέγγιση στην εκπαίδευση δίνει έμφαση στη θετική ενίσχυση: επιβραβεύουμε τη συμπεριφορά που θέλουμε να επαναληφθεί και οργανώνουμε το περιβάλλον ώστε ο σκύλος να μπορεί να πετύχει.
Η επιβράβευση μπορεί να είναι τροφή, παιχνίδι, πρόσβαση σε κάτι που θέλει ή κοινωνική επαφή, ανάλογα με το τι έχει αξία για τον συγκεκριμένο σκύλο.
Η τιμωρία ενός σκύλου που γρυλίζει μπορεί να είναι ιδιαίτερα προβληματική. Το γρύλισμα αποτελεί προειδοποίηση ότι το ζώο αισθάνεται άβολα ή απειλούμενο. Αν το τιμωρήσουμε επειδή προειδοποίησε, μπορεί να μην αντιμετωπίσουμε καθόλου το συναίσθημα που βρίσκεται από πίσω.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί απλώς να καταστείλουμε το προειδοποιητικό σήμα, χωρίς να μειώσουμε τον φόβο ή την ένταση.

Μπορούμε να χαρακτηρίσουμε μια ολόκληρη ράτσα «επιθετική»;
Ένας τέτοιος χαρακτηρισμός είναι υπερβολικά απλός. Μελέτες έχουν βρει διαφορές σε ορισμένα χαρακτηριστικά συμπεριφοράς μεταξύ φυλών και γενετικών γραμμών, αλλά η συμπεριφορά ενός μεμονωμένου σκύλου δεν καθορίζεται μόνο από την ετικέτα της φυλής του.
Ακόμη και χαρακτηριστικά για τα οποία υπήρξε ιστορικά ισχυρή επιλογή, όπως φύλαξη, ποιμενική συμπεριφορά ή καταδίωξη, δεν μεταφράζονται αυτόματα σε επιθετικότητα προς ανθρώπους.
Παράλληλα, η εμφάνιση ενός σκύλου δεν αποκαλύπτει απαραίτητα το γενετικό του υπόβαθρο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ημίαιμο ζώο.
Πιο χρήσιμο είναι να εξετάζουμε τον συγκεκριμένο σκύλο: το ιστορικό του, τη συμπεριφορά του σε διαφορετικά περιβάλλοντα, τις εμπειρίες του, τη φυσική του κατάσταση και τα ερεθίσματα που προκαλούν μια αντίδραση.
Τι πρέπει να κάνετε όταν ένας σκύλος δείχνει επιθετικότητα;
Αν η συμπεριφορά είναι επαναλαμβανόμενη, έντονη ή υπάρχει κίνδυνος δαγκώματος, η λύση δεν είναι να δοκιμάζουμε πιο αυστηρές τιμωρίες.
Ένας κτηνίατρος μπορεί αρχικά να εξετάσει αν υπάρχει πόνος, νευρολογικό, ορμονικό ή άλλο ιατρικό πρόβλημα που συμβάλλει στην αλλαγή της συμπεριφοράς.
Στη συνέχεια μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση από κατάλληλα καταρτισμένο επαγγελματία συμπεριφοράς σκύλων. Η αιτία έχει σημασία, επειδή δύο σκύλοι που γρυλίζουν ή ορμούν μπορεί να το κάνουν για εντελώς διαφορετικούς λόγους και επομένως να χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση.
Μέχρι να υπάρξει αξιολόγηση, προτεραιότητα πρέπει να είναι η αποφυγή καταστάσεων που είναι γνωστό ότι προκαλούν έντονη αντίδραση και η ασφάλεια ανθρώπων και ζώων.
Τελικά τι μετρά περισσότερο, η ράτσα ή η ανατροφή;
Δεν υπάρχει επιστημονικά σωστή απάντηση του τύπου «μόνο η ράτσα» ή «μόνο η ανατροφή». Η συμπεριφορά προκύπτει από την αλληλεπίδραση γενετικής και περιβάλλοντος.
Η γενετική μπορεί να επηρεάζει ιδιοσυγκρασία και συγκεκριμένες τάσεις. Η κοινωνικοποίηση, οι εμπειρίες, η εκπαίδευση, η καθημερινή διαχείριση και η υγεία μπορούν να μεταβάλλουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι τάσεις εκφράζονται.
Γι’ αυτό είναι πιο ακριβές και πιο χρήσιμο να μην χαρακτηρίζουμε έναν σκύλο «επικίνδυνο» ή «ήρεμο» αποκλειστικά από τη ράτσα του. Η αξιολόγηση πρέπει να γίνεται στο επίπεδο του συγκεκριμένου ζώου και της συγκεκριμένης συμπεριφοράς.
Πηγές:











