Η ομορφιά και η «τεμπελιά» του εγκεφάλου: Τι δείχνει νέα επιστημονική έρευνα
Αν σας έλεγα ότι αυτό που βρίσκετε όμορφο ίσως είναι απλώς αυτό που ο εγκέφαλός σας επεξεργάζεται πιο εύκολα, θα σας φαινόταν περίεργο; Κι όμως, μια νέα έρευνα από το University of Toronto έρχεται να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε την αισθητική απόλαυση.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η ομορφιά μπορεί να συνδέεται άμεσα με τη χαμηλή νοητική προσπάθεια. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλός σας τείνει να προτιμά αυτό που δεν τον «κουράζει».
Γιατί μας αρέσει αυτό που είναι απλό
Η ιδέα ότι το ωραίο σχετίζεται με την αρμονία και τη συμμετρία δεν είναι καινούργια. Από τη Μόνα Λίζα μέχρι ένα εντυπωσιακό ηλιοβασίλεμα, εδώ και αιώνες αναρωτιόμαστε αν η ομορφιά είναι αντικειμενική ή καθαρά προσωπική υπόθεση.
Η νέα επιστημονική προσέγγιση όμως πάει ένα βήμα πιο βαθιά. Αντί να εστιάζει μόνο στη συμμετρία ή στις πολιτισμικές επιρροές, εξετάζει το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος τη στιγμή που βλέπετε κάτι.
Και εκεί φαίνεται να κρύβεται το μυστικό.
Τι έκανε η έρευνα στην πράξη
Οι ερευνητές παρουσίασαν σχεδόν 5.000 εικόνες πραγματικού κόσμου, όπως τοπία, αντικείμενα και καθημερινές σκηνές, σε ένα προηγμένο υπολογιστικό μοντέλο που προσομοιώνει το ανθρώπινο οπτικό σύστημα.
Στη συνέχεια, έδειξαν τις ίδιες εικόνες σε ανθρώπους και κατέγραψαν τη νευρωνική τους δραστηριότητα. Δηλαδή, πόσο «δούλευε» ο εγκέφαλος για να επεξεργαστεί κάθε εικόνα.
Παράλληλα, πάνω από 1.000 συμμετέχοντες από Καναδά και ΗΠΑ βαθμολόγησαν πόσο ευχάριστη τους φαινόταν κάθε εικόνα.
Το αποτέλεσμα; Όσο λιγότερη νευρωνική ενέργεια απαιτούσε μια εικόνα, τόσο πιο όμορφη τη θεωρούσαν.
Less is more και στον εγκέφαλο
Αν μια εικόνα έχει καθαρές γραμμές, αναγνωρίσιμα μοτίβα και οικεία στοιχεία, ο εγκέφαλός σας την επεξεργάζεται πιο γρήγορα. Αυτό δημιουργεί μια αίσθηση ομαλότητας και ευχαρίστησης.
Αντίθετα, εικόνες με οπτικό «θόρυβο», περίπλοκες λεπτομέρειες ή ασάφεια απαιτούν περισσότερη ενέργεια. Και συχνά δεν σας φαίνονται το ίδιο ελκυστικές με την πρώτη ματιά.
Η πρώτη εντύπωση, λοιπόν, φαίνεται να λειτουργεί με βάση την οικονομία ενέργειας.
Ο εγκέφαλος αγαπά την εξοικονόμηση ενέργειας
Η λέξη «τεμπελιά» ίσως ακούγεται αρνητική. Στην πραγματικότητα, όμως, πρόκειται για βασική αρχή λειτουργίας του εγκεφάλου.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένα ενεργοβόρο όργανο. Προσπαθεί διαρκώς να εξοικονομεί πόρους. Αν κάτι μπορεί να κατανοηθεί γρήγορα και χωρίς μεγάλη προσπάθεια, το βιώνετε ως οικείο και ευχάριστο.
Από αυτή τη σκοπιά, η ομορφιά λειτουργεί σαν ανταμοιβή για την αποδοτική επεξεργασία της πληροφορίας.
Τι σημαίνει αυτό για την τέχνη και την καθημερινότητα
Σκεφτείτε γιατί σας αρέσουν οι ομαλές καμπύλες, οι συμμετρικές προσόψεις ή τα μινιμαλιστικά σπίτια. Ίσως δεν είναι μόνο θέμα γούστου.
Ίσως το μάτι και ο εγκέφαλός σας συνεργάζονται για να σας πουν ότι «αυτό είναι εύκολο να το διαβάσω».
Στον σχεδιασμό, στην αρχιτεκτονική, ακόμη και στη διαφήμιση, οι καθαρές μορφές και οι ισορροπημένες αναλογίες επανεμφανίζονται ξανά και ξανά. Δεν είναι απλώς τάση. Είναι κάτι που εξυπηρετεί τον τρόπο που λειτουργεί η αντίληψή σας.
Η ομορφιά δεν σταματά στην πρώτη ματιά
Προσοχή όμως. Η έρευνα εστίασε στο καθαρά αντιληπτικό επίπεδο. Οι συμμετέχοντες δεν κλήθηκαν να αναλύσουν ή να στοχαστούν πάνω στις εικόνες.
Αυτό σημαίνει ότι ένα πιο σύνθετο έργο τέχνης μπορεί να σας φανεί απαιτητικό στην αρχή, αλλά με χρόνο και σκέψη να αποκαλύψει βαθύτερη ομορφιά.
Η πρώτη εντύπωση είναι «οικονομική». Η βαθύτερη εκτίμηση μπορεί να είναι πιο σύνθετη.
Μήπως τελικά η ομορφιά δεν είναι τόσο μυστήριο;
Για χρόνια λέγαμε ότι η ομορφιά βρίσκεται στο μάτι του θεατή. Και σε μεγάλο βαθμό, ισχύει.
Όμως τώρα φαίνεται ότι υπάρχει και ένας βιολογικός μηχανισμός πίσω από αυτή την εμπειρία. Ο εγκέφαλός σας επιβραβεύει ό,τι κατανοεί εύκολα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να απορρίψετε το περίπλοκο ή το απαιτητικό. Σημαίνει απλώς ότι η πρώτη σας αντίδραση ίσως έχει πιο πρακτική βάση απ’ όσο νομίζατε.
Την επόμενη φορά που κάτι θα σας φανεί όμορφο με την πρώτη ματιά, σκεφτείτε το αλλιώς. Ίσως ο εγκέφαλός σας απλώς χαμογελά επειδή δεν χρειάστηκε να δουλέψει πολύ.
Και τελικά, ίσως το ωραίο να είναι η αίσθηση ότι ο κόσμος γύρω σας «ρέει» χωρίς κόπο.
