Πολλοί άνθρωποι έχουν νιώσει μια παράξενη ανακούφιση μετά από ένα έντονο κλάμα. Αυτό έχει οδηγήσει σε δημοφιλείς ισχυρισμούς ότι τα δάκρυα λειτουργούν σαν «φυσικό παυσίπονο» ή ότι απομακρύνουν από το σώμα ουσίες που προκαλούν στρες.
Η επιστημονική εικόνα είναι πιο ενδιαφέρουσα αλλά και πιο σύνθετη. Τα δάκρυα έχουν σημαντικές βιολογικές λειτουργίες και το κλάμα μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να μας βοηθήσει να επανέλθουμε συναισθηματικά, όμως δεν έχει αποδειχθεί ότι τα δάκρυα περιέχουν κάποιο φυσικό αναλγητικό που μειώνει τον πόνο.
Είναι αλήθεια ότι τα δάκρυα είναι φυσικό παυσίπονο;
Ο ισχυρισμός κυκλοφορεί εδώ και χρόνια στο διαδίκτυο, όμως τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία δεν τον επιβεβαιώνουν. Τα δάκρυα είναι ένα σύνθετο βιολογικό υγρό με πρωτεΐνες, άλατα, λιπίδια, ένζυμα και άλλες ουσίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι λειτουργούν ως αναλγητικό.
Μάλιστα, πειραματική μελέτη που εξέτασε ειδικά αν το συναισθηματικό κλάμα μειώνει την αντίληψη του οξέος πόνου δεν βρήκε τέτοια επίδραση. Οι άνθρωποι που έκλαψαν δεν παρουσίασαν συστηματικά μεγαλύτερη αντοχή στον πόνο ή μικρότερη ένταση πόνου σε σχέση με όσους δεν έκλαψαν.
Επομένως, αν κάποιος νιώσει καλύτερα μετά το κλάμα, η εξήγηση πιθανότατα είναι πιο σύνθετη και σχετίζεται με τη ρύθμιση των συναισθημάτων, το νευρικό σύστημα, την κατάσταση που προκάλεσε το κλάμα και την υποστήριξη που λαμβάνει από τους άλλους.
Το παρακάτω βίντεο παρουσιάζει τον δημοφιλή ισχυρισμό ότι τα δάκρυα περιέχουν «φυσικό παυσίπονο». Χρειάζεται όμως να σημειωθεί ότι αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από τις διαθέσιμες πειραματικές μελέτες.
Τότε γιατί πολλοί νιώθουν καλύτερα μετά το κλάμα;
Εδώ η επιστήμη δίνει μια πιο ενδιαφέρουσα απάντηση. Το κλάμα φαίνεται ότι μπορεί σε ορισμένες συνθήκες να συμμετέχει σε μια διαδικασία αυτοκαθησυχασμού, δηλαδή στην προσπάθεια του οργανισμού να επιστρέψει σε μια πιο ήρεμη κατάσταση μετά από έντονη συναισθηματική διέγερση.
Αυτό όμως δεν συμβαίνει πάντα αμέσως. Εργαστηριακές μελέτες έχουν δείξει ότι ακριβώς μετά το κλάμα η διάθεση μπορεί αρχικά να είναι χειρότερη. Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα όμως μπορεί να επανέλθει στα προηγούμενα επίπεδα ή, σε ορισμένους ανθρώπους, να βελτιωθεί.
Η ανακούφιση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες: γιατί έκλαψε κάποιος, πού βρίσκεται, αν αισθάνεται ασφαλής, πώς αντιδρούν οι άνθρωποι γύρω του και αν η κατάσταση που προκάλεσε τη στενοχώρια έχει αλλάξει.
Τι συμβαίνει στο νευρικό σύστημα όταν κλαίμε;
Το συναισθηματικό κλάμα συνοδεύεται από μια σειρά σωματικών αντιδράσεων. Στην αρχή της έντονης συναισθηματικής φόρτισης μπορεί να αυξηθούν οι παλμοί και η διέγερση του οργανισμού. Καθώς το επεισόδιο υποχωρεί, υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορεί να ενισχυθούν μηχανισμοί του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος, οι οποίοι συνδέονται με την επιστροφή σε κατάσταση ηρεμίας.
Αυτός είναι ένας από τους πιθανούς λόγους που κάποιος μπορεί να αισθανθεί εξάντληση αλλά ταυτόχρονα και ανακούφιση μετά από ένα δυνατό κλάμα.
Δεν υπάρχει όμως ένας μοναδικός μηχανισμός που εξηγεί αυτή την αίσθηση. Η βιολογία, η σκέψη, η κοινωνική υποστήριξη και η ίδια η έκφραση του συναισθήματος φαίνεται ότι λειτουργούν μαζί.
Τι περιέχουν πραγματικά τα δάκρυα;
Τα δάκρυα απέχουν πολύ από το να είναι απλώς αλατισμένο νερό. Το δακρυϊκό φιλμ που καλύπτει τα μάτια περιέχει εκατοντάδες διαφορετικές πρωτεΐνες και άλλες ουσίες με σημαντικές λειτουργίες.
Μεταξύ αυτών υπάρχουν η λυσοζύμη, η λακτοφερρίνη και η ανοσοσφαιρίνη Α, γνωστή ως IgA. Αυτά τα συστατικά συμμετέχουν στην άμυνα της επιφάνειας του ματιού απέναντι σε μικροοργανισμούς.
- Λυσοζύμη: ένζυμο με αντιμικροβιακή δράση που μπορεί να επιτίθεται στα κυτταρικά τοιχώματα ορισμένων βακτηρίων.
- Λακτοφερρίνη: δεσμεύει σίδηρο που χρειάζονται πολλοί μικροοργανισμοί για να αναπτυχθούν.
- IgA: αντίσωμα που αποτελεί μέρος της άμυνας των βλεννογόνων.
- Λιπίδια και πρωτεΐνες: βοηθούν ώστε η επιφάνεια του ματιού να παραμένει υγρή και προστατευμένη.
Αυτές οι ουσίες προστατεύουν κυρίως τα μάτια. Δεν υπάρχουν στοιχεία ότι το κλάμα ενισχύει γενικά το ανοσοποιητικό σύστημα επειδή «αποβάλλει» αυτές τις ουσίες.
Αποβάλλουμε τοξίνες όταν κλαίμε;
Η ιδέα ότι το συναισθηματικό κλάμα «αποτοξινώνει» το σώμα είναι πολύ δημοφιλής, αλλά δεν υποστηρίζεται από ισχυρά επιστημονικά δεδομένα.
Τα δάκρυα περιέχουν διάφορες ουσίες του οργανισμού, όμως οι ποσότητες που χάνονται με το κλάμα είναι πολύ μικρές. Τα κύρια όργανα που απομακρύνουν και επεξεργάζονται άχρηστες ή δυνητικά επιβλαβείς ουσίες είναι το ήπαρ, οι νεφροί, οι πνεύμονες και το πεπτικό σύστημα.
Επομένως, η πιθανή ανακούφιση μετά το κλάμα δεν πρέπει να εξηγείται ως «αποβολή τοξινών».
Το κλάμα βελτιώνει πάντα τη διάθεση;
Όχι. Αυτή είναι μία ακόμη σημαντική λεπτομέρεια που συχνά χάνεται όταν μιλάμε για τα «οφέλη του κλάματος».
Σε ορισμένους ανθρώπους το κλάμα μπορεί να οδηγήσει σε ανακούφιση, ιδιαίτερα όταν συμβαίνει σε ασφαλές περιβάλλον και ακολουθείται από υποστήριξη ή επίλυση της κατάστασης που προκάλεσε τη στενοχώρια. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να αφήσει το άτομο εξαντλημένο, πιο λυπημένο ή αμήχανο.
Εργαστηριακή έρευνα έχει δείξει μάλιστα ότι αμέσως μετά το κλάμα η αρνητική διάθεση μπορεί να είναι εντονότερη. Η βελτίωση, όταν εμφανίζεται, μπορεί να χρειάζεται χρόνο.
Γιατί η παρουσία άλλων ανθρώπων έχει σημασία;
Το ανθρώπινο κλάμα δεν λειτουργεί μόνο προς τα μέσα. Τα ορατά δάκρυα αποτελούν και κοινωνικό σήμα που δείχνει ότι κάποιος βιώνει έντονο συναίσθημα και μπορεί να χρειάζεται βοήθεια ή παρηγοριά.
Έρευνες για το κλάμα έχουν δείξει ότι η αντίδραση των άλλων ανθρώπων μπορεί να επηρεάσει έντονα το πώς νιώθει κάποιος μετά. Η κατανόηση και η κοινωνική υποστήριξη μπορούν να συμβάλουν στην ανακούφιση, ενώ μια αρνητική ή επικριτική αντίδραση μπορεί να κάνει την εμπειρία χειρότερη.
Είναι κακό να συγκρατούμε τα δάκρυα;
Δεν χρειάζεται να πιέζουμε τον εαυτό μας ούτε να κλάψει ούτε να μη κλάψει. Το κλάμα είναι ένας φυσιολογικός τρόπος συναισθηματικής έκφρασης, αλλά δεν υπάρχει επιστημονικός κανόνας που λέει ότι κάθε φορά που συγκρατούμε ένα δάκρυ προκαλούμε βλάβη στην υγεία μας.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο διαχειριζόμαστε γενικότερα τα συναισθήματά μας. Μελέτες για τη συστηματική καταπίεση συναισθηματικών εκφράσεων έχουν βρει συσχετίσεις με μεγαλύτερη φυσιολογική αντίδραση στο στρες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, χειρότερα κοινωνικά και ψυχολογικά αποτελέσματα.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από το να επιλέξει κάποιος να μη κλάψει σε μια συγκεκριμένη στιγμή.
Πρέπει λοιπόν να αφήνουμε τον εαυτό μας να κλαίει;
Αν τα δάκρυα έρχονται φυσικά, δεν υπάρχει λόγος να θεωρούνται ένδειξη αδυναμίας. Για πολλούς ανθρώπους το κλάμα αποτελεί μέρος της φυσιολογικής επεξεργασίας έντονων συναισθημάτων.
Δεν χρειάζεται όμως να προσπαθούμε να προκαλέσουμε κλάμα επειδή πιστεύουμε ότι θα «καθαρίσει τις τοξίνες», θα απελευθερώσει κάποιο παυσίπονο ή θα λύσει απαραίτητα το πρόβλημα που μας απασχολεί.
Πιο χρήσιμο είναι να δίνουμε χώρο στο συναίσθημα και, όταν χρειάζεται, να αναζητούμε επαφή με ανθρώπους που εμπιστευόμαστε.
Πότε το συχνό κλάμα χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Το κλάμα από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη ψυχικής διαταραχής. Μπορεί να εμφανιστεί λόγω λύπης, χαράς, πένθους, θυμού, άγχους, ανακούφισης ή ακόμη και συγκίνησης.
Αν όμως το κλάμα γίνεται πολύ συχνό, φαίνεται ανεξέλεγκτο ή συνοδεύεται για μεγάλο διάστημα από έντονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος, προβλήματα ύπνου, μεγάλη κόπωση ή δυσκολία στην καθημερινή λειτουργία, αξίζει να συζητηθεί με γιατρό ή επαγγελματία ψυχικής υγείας.
Τελικά, γιατί μπορεί να αισθανόμαστε ανακούφιση;
Η καλύτερη επιστημονική εξήγηση δεν είναι ότι «κλαίμε και αποβάλλουμε τον πόνο μέσα από τα δάκρυα». Το κλάμα αποτελεί μια πολύπλοκη σωματική, συναισθηματική και κοινωνική αντίδραση.
Σε ορισμένες καταστάσεις φαίνεται ότι βοηθά τον οργανισμό να επιστρέψει σταδιακά από την έντονη συναισθηματική διέγερση σε μια πιο ήρεμη κατάσταση. Η ανακούφιση μπορεί επίσης να προέρχεται από την έκφραση αυτού που νιώθουμε και από την υποστήριξη που προκαλούν τα δάκρυα στους ανθρώπους γύρω μας.
Έτσι, τα δάκρυα δεν χρειάζεται να είναι «φυσικό παυσίπονο» για να έχουν αξία. Αποτελούν έναν φυσιολογικό και βαθιά ανθρώπινο τρόπο με τον οποίο το σώμα και η συμπεριφορά μας ανταποκρίνονται σε έντονα συναισθήματα.
Πηγές:
- European Journal of Pain: Crying does not alleviate acute pain perception
- Frontiers in Psychology: Is crying a self-soothing behavior?
- Motivation and Emotion: Why crying does and sometimes does not alleviate mood
- Experimental Eye Research: Antimicrobial compounds in tears
- Health Psychology Review: Emotion suppression and physiological responses to stress
