Κάθε φορά που ακούμε ότι η τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει ή πέφτει, η ίδια λέξη εμφανίζεται ξανά και ξανά: βαρέλι. Το παράξενο είναι ότι, ενώ το πετρέλαιο μεταφέρεται με τεράστια δεξαμενόπλοια και αγωγούς, η αξία του εξακολουθεί να υπολογίζεται με βάση ένα παλιό ξύλινο δοχείο.
Γιατί όμως το πετρέλαιο μετριέται σε βαρέλια των 159 λίτρων και όχι σε μια πιο συνηθισμένη ποσότητα, όπως τα 100 ή τα 200 λίτρα; Η απάντηση βρίσκεται στην Αμερική του 19ου αιώνα, όταν οι πρώτοι πετρελαιοπαραγωγοί προσπαθούσαν να λύσουν ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα.
Πώς ξεκίνησε η χρήση των βαρελιών στο πετρέλαιο
Η ιστορία μάς μεταφέρει στο 1859, στην Πενσιλβάνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Εκεί, ο Έντουιν Ντρέικ πραγματοποίησε μια από τις πρώτες επιτυχημένες εμπορικές γεωτρήσεις πετρελαίου της χώρας, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μεγάλη ανάπτυξη της πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Οι παραγωγοί βρέθηκαν μπροστά σε ένα πρόβλημα. Έπρεπε να αποθηκεύσουν και να μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες ενός υγρού, χωρίς να διαθέτουν τις σύγχρονες δεξαμενές και τις υποδομές που γνωρίζουμε. Η λύση ήταν να χρησιμοποιήσουν τα ξύλινα βαρέλια που κυκλοφορούσαν ήδη στο εμπόριο.
Αυτά τα βαρέλια χρησιμοποιούνταν για ουίσκι, κρασί, τρόφιμα, λάδι και διάφορα άλλα προϊόντα. Ήταν γνώριμα στους εμπόρους, μπορούσαν να κυλήσουν για να μετακινηθούν και φορτώνονταν σε άμαξες, βάρκες και σιδηροδρομικά βαγόνια.
Υπήρχε όμως ένα σημαντικό μειονέκτημα: δεν είχαν όλα την ίδια χωρητικότητα. Άλλα χωρούσαν 40 γαλόνια, άλλα 42 και άλλα ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες. Έτσι, όταν κάποιος αγόραζε ένα βαρέλι πετρελαίου, δεν ήταν πάντα αυτονόητο πόσο πετρέλαιο θα παραλάμβανε.

Γιατί επιλέχθηκαν τα 42 γαλόνια
Η λύση ήρθε το 1866. Τον Αύγουστο εκείνης της χρονιάς, πετρελαιοπαραγωγοί στην περιοχή του Τίτουσβιλ της Πενσιλβάνια συμφώνησαν να χρησιμοποιούν ως κοινό μέτρο ένα βαρέλι χωρητικότητας 42 αμερικανικών γαλονιών.
Η επιλογή δεν έγινε τυχαία. Βαρέλια αυτού του μεγέθους, γνωστά ως «tierce», χρησιμοποιούνταν ήδη επί πολλά χρόνια για τη μεταφορά προϊόντων. Επομένως, οι έμποροι δεν χρειαζόταν να δημιουργήσουν ένα εντελώς νέο σύστημα.
Το μέγεθος είχε και πρακτικά πλεονεκτήματα. Ένα γεμάτο ξύλινο βαρέλι μπορούσε να ζυγίζει περίπου 136 κιλά, ανάλογα με το περιεχόμενό του. Ήταν αρκετά μεγάλο ώστε να μεταφέρει συμφέρουσα ποσότητα, αλλά μπορούσε ακόμη να κυληθεί και να μετακινηθεί με τη βοήθεια εργατών.
Τα μεγαλύτερα βαρέλια ήταν πιο δύσχρηστα, ενώ τα μικρότερα απαιτούσαν περισσότερα δοχεία για την ίδια ποσότητα πετρελαίου. Το βαρέλι των 42 γαλονιών αποτελούσε, λοιπόν, έναν χρήσιμο συμβιβασμό ανάμεσα στη χωρητικότητα και την ευκολία μεταφοράς.
Το 1872, η Petroleum Producers Association υιοθέτησε επίσημα το συγκεκριμένο πρότυπο. Αργότερα, το 1882, το αναγνώρισαν και αμερικανικές κρατικές υπηρεσίες που ασχολούνταν με τη γεωλογία και τα ορυκτά.
Πώς προκύπτουν τα 159 λίτρα
Ο αριθμός 159 μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστος, αλλά προκύπτει από μια απλή μετατροπή. Ένα αμερικανικό γαλόνι αντιστοιχεί σε περίπου 3,785 λίτρα.
Επομένως, τα 42 αμερικανικά γαλόνια αντιστοιχούν σε περίπου 158,987 λίτρα. Με τη στρογγυλοποίηση προκύπτουν τα γνωστά 159 λίτρα που αναφέρονται όταν μιλάμε για ένα βαρέλι πετρελαίου.
Χρειάζεται επίσης μια διευκρίνιση: μιλάμε για αμερικανικά γαλόνια και όχι για βρετανικά, τα οποία έχουν διαφορετική χωρητικότητα. Αυτός είναι και ο λόγος που η μετατροπή πρέπει να γίνεται με τη σωστή μονάδα.
Στις διεθνείς αγορές, το βαρέλι πετρελαίου συμβολίζεται συχνά με τα γράμματα «bbl». Πρόκειται για έναν εμπορικό συμβολισμό που χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια.
Υπάρχει μάλιστα ένας γνωστός μύθος ότι τα γράμματα προέρχονται από τη φράση «blue barrel», δηλαδή μπλε βαρέλι, επειδή η Standard Oil χρησιμοποιούσε μπλε βαρέλια. Ωστόσο, η συντομογραφία «bbl» υπήρχε ήδη πριν από την ίδρυση της συγκεκριμένης εταιρείας και πριν από την άνθηση της αμερικανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Τι συνέβαινε με τις διαρροές από τα ξύλινα βαρέλια
Τα ξύλινα βαρέλια του 19ου αιώνα δεν ήταν πάντοτε απόλυτα στεγανά. Οι σανίδες μπορούσαν να επηρεαστούν από την υγρασία και τις αλλαγές της θερμοκρασίας, ενώ κατά τη μεταφορά υπήρχε κίνδυνος διαρροών.
Μια ιστορική εξήγηση συνδέει τη χωρητικότητα των 42 γαλονιών με τα βαρέλια των 40 γαλονιών που χρησιμοποιούνταν για το ουίσκι. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, τα δύο επιπλέον γαλόνια λειτουργούσαν ως περιθώριο για πιθανές απώλειες, ώστε ο αγοραστής να παραλάβει την ποσότητα που είχε συμφωνηθεί.
Η εξήγηση αυτή εμφανίζεται σε ιστορικές αναφορές, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται ο μοναδικός αποδεδειγμένος λόγος για την καθιέρωση του προτύπου. Το μέγεθος των 42 γαλονιών είχε ήδη μακρά ιστορία στο εμπόριο, γεγονός που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην επιλογή του.
Η κοινή μονάδα μέτρησης βοήθησε επίσης να περιοριστούν οι διαφωνίες ανάμεσα σε αγοραστές και πωλητές. Όλοι μπορούσαν πλέον να υπολογίζουν την ποσότητα του πετρελαίου με τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από το δοχείο στο οποίο βρισκόταν.
Γιατί εξακολουθούμε να μετράμε το πετρέλαιο σε βαρέλια
Η πετρελαϊκή βιομηχανία άλλαξε ριζικά μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Οι ξύλινες συσκευασίες έδωσαν σταδιακά τη θέση τους σε μεγάλες δεξαμενές, σιδηροδρομικά βυτιοφόρα, αγωγούς και τεράστια δεξαμενόπλοια.
Το αργό πετρέλαιο δεν χρειάζεται πλέον να τοποθετείται σε πραγματικά βαρέλια για να μεταφερθεί ή να πωληθεί. Το βαρέλι των 159 λίτρων έχει διατηρηθεί κυρίως ως μονάδα μέτρησης του όγκου του.
Για παράδειγμα, όταν στις ειδήσεις αναφέρεται ότι η παραγωγή μιας χώρας φτάνει το ένα εκατομμύριο βαρέλια την ημέρα, δεν σημαίνει ότι γεμίζονται και μεταφέρονται ένα εκατομμύριο ξεχωριστά δοχεία. Σημαίνει ότι παράγεται ποσότητα πετρελαίου αντίστοιχη με περίπου 159 εκατομμύρια λίτρα ημερησίως.
Με τον ίδιο τρόπο, όταν ανακοινώνεται η τιμή του αργού πετρελαίου ανά βαρέλι, η τιμή αφορά συγκεκριμένη ποσότητα του προϊόντος. Η μονάδα χρησιμοποιείται ευρέως σε διεθνείς αγορές και σε γνωστές τιμές αναφοράς, όπως το Brent και το WTI.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρος ο κόσμος χρησιμοποιεί αποκλειστικά βαρέλια. Σε διάφορες εμπορικές και τεχνικές εφαρμογές χρησιμοποιούνται επίσης τόνοι, κυβικά μέτρα και άλλες μονάδες. Ωστόσο, το βαρέλι παραμένει ιδιαίτερα διαδεδομένο στην τιμολόγηση και στην παρουσίαση στοιχείων για το αργό πετρέλαιο.
Η αλλαγή ενός τόσο καθιερωμένου συστήματος θα απαιτούσε προσαρμογές σε συμβάσεις, εμπορικές διαδικασίες, οικονομικά δεδομένα και συστήματα υπολογισμού. Έτσι, παρότι υπάρχουν και άλλες μονάδες μέτρησης, το ιστορικό βαρέλι συνεχίζει να εξυπηρετεί τις ανάγκες της αγοράς.
Είναι πραγματικά εντυπωσιακό ότι μια απόφαση που πήραν πετρελαιοπαραγωγοί στην Πενσιλβάνια το 1866 εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για το πετρέλαιο. Τα ξύλινα βαρέλια έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τη μεταφορά του αργού πετρελαίου, αλλά το μέτρο που άφησαν πίσω τους παραμένει ζωντανό.
Και κάπως έτσι, κάθε φορά που ακούμε την τιμή του πετρελαίου ανά βαρέλι, χρησιμοποιούμε στην πραγματικότητα μια μονάδα μέτρησης που γεννήθηκε από τις εμπορικές ανάγκες του 19ου αιώνα.












