Δεν είναι πρόβλημα μνήμης, είναι νοητικό μπλοκάρισμα: Τι σημαίνει να ξεχνάς ονόματα, σύμφωνα με την Ψυχολογία
Σας έχει τύχει ποτέ να δείτε κάποιον γνωστό στον δρόμο, να μιλήσετε μαζί του με χαμόγελο και… να μην θυμάστε με τίποτα το όνομά του; Μην ανησυχείτε, δεν είστε οι μόνοι. Οι ψυχολόγοι λένε πως το φαινόμενο αυτό είναι πιο φυσιολογικό απ’ όσο νομίζετε. Δεν σημαίνει ότι έχετε κακή μνήμη· απλώς ο εγκέφαλος «μπλοκάρει».
Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο να θυμηθούμε ονόματα
Τα ονόματα, σε αντίθεση με τις άλλες λέξεις, δεν περιγράφουν τίποτα. Αν σας πω τη λέξη «σκύλος», αμέσως φαντάζεστε ένα ζώο. Αν όμως σας πω «Μαρία», δεν υπάρχει κάποια εικόνα που να βοηθά τον εγκέφαλο να την αποθηκεύσει. Αυτή η απουσία νοήματος κάνει τα ονόματα ένα από τα πιο δύσκολα είδη πληροφοριών για απομνημόνευση.
Ο ψυχολόγος Ντέιβιντ Λούντεν από το Georgia Gwinnett College εξηγεί ότι ο εγκέφαλός μας είναι εξαιρετικά εκπαιδευμένος να αναγνωρίζει πρόσωπα – κάτι που έχει ρίζες στην ανθρώπινη εξέλιξη. Το να θυμόμαστε ποιος είναι «φίλος» και ποιος «εχθρός» ήταν κάποτε ζήτημα επιβίωσης. Ωστόσο, το να συνδέσουμε αυτό το πρόσωπο με ένα συγκεκριμένο όνομα απαιτεί άλλη εγκεφαλική λειτουργία, η οποία δεν ενεργοποιείται πάντα αμέσως.
Όταν το όνομα είναι στην άκρη της γλώσσας
Σίγουρα το έχετε ζήσει: ξέρετε πως ξέρετε το όνομα, αλλά δεν βγαίνει. Αυτό το «στην άκρη της γλώσσας» συναίσθημα είναι κλασικό παράδειγμα νοητικού μπλοκαρίσματος. Ο εγκέφαλος έχει την πληροφορία αποθηκευμένη, αλλά δεν μπορεί προσωρινά να τη «τραβήξει» στη μνήμη εργασίας. Και συνήθως, το όνομα μας έρχεται ξαφνικά λίγα λεπτά αργότερα – συνήθως όταν έχουμε σταματήσει να το ψάχνουμε.
Η προσοχή παίζει μεγαλύτερο ρόλο απ’ όσο νομίζετε
Πολλές φορές, όταν γνωρίζουμε κάποιον νέο, είμαστε απορροφημένοι από τη συζήτηση, την εμφάνιση ή την εντύπωση που θέλουμε να δώσουμε. Έτσι, δεν δίνουμε αρκετή σημασία όταν ακούμε το όνομά του. Ο εγκέφαλος απλώς δεν το καταγράφει με την ίδια προτεραιότητα που θα κατέγραφε μια σημαντική πληροφορία, όπως πού παρκάρατε το αυτοκίνητο ή πότε έχετε ραντεβού.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η προσοχή είναι καθοριστική για το πώς αποθηκεύουμε μνήμες. Αν τη στιγμή της γνωριμίας είστε σκεπτικοί, αφηρημένοι ή απλώς δεν ενδιαφέρεστε ιδιαίτερα, το όνομα δεν «γράφεται» στον σκληρό δίσκο του εγκεφάλου σας.
Γιατί ο εγκέφαλος δεν δίνει προτεραιότητα στα ονόματα
Η μνήμη έχει τη δική της ιεραρχία. Πληροφορίες που μας είναι χρήσιμες ή συναισθηματικά σημαντικές αποθηκεύονται πρώτες. Τα ονόματα, από την άλλη, δεν έχουν άμεση χρησιμότητα, εκτός κι αν το άτομο γίνει μέρος της ζωής μας ή το βλέπουμε συχνά. Έτσι, ο εγκέφαλος προτιμά να «κρατήσει χώρο» για πιο ουσιώδεις πληροφορίες.
Σκεφτείτε το λίγο: θυμάστε εύκολα πού αφήσατε το κινητό σας ή ποια σειρά βλέπετε τελευταία, αλλά το όνομα του ανθρώπου που συναντήσατε πριν από δύο εβδομάδες; Μάλλον όχι. Δεν φταίτε εσείς – φταίει η προτεραιότητα που δίνει ο εγκέφαλος.
Πώς να μη βρεθείτε ξανά σε δύσκολη θέση
Οι ψυχολόγοι προτείνουν μερικά απλά κόλπα για να θυμάστε πιο εύκολα ονόματα.
Πρώτον, επαναλάβετε το όνομα του ατόμου αμέσως μετά τη γνωριμία. Για παράδειγμα, πείτε «Χάρηκα πολύ, Μαρία». Αυτή η επανάληψη λειτουργεί σαν ενίσχυση μνήμης.
Δεύτερον, προσπαθήστε να συνδέσετε το όνομα με κάτι χαρακτηριστικό του προσώπου ή της εμφάνισης. Αν για παράδειγμα ο Γιώργος φοράει γυαλιά, πείτε μέσα σας «ο Γιώργος με τα γυαλιά». Όσο πιο ζωντανή είναι η σύνδεση, τόσο πιο εύκολα θα το θυμηθείτε.
Τρίτον, αν είστε σε κοινωνική εκδήλωση, προσπαθήστε να χρησιμοποιήσετε ξανά το όνομα στη συζήτηση. Όταν το ενσωματώνετε φυσικά στον διάλογο, ενισχύεται η αποθήκευσή του στη μνήμη σας.
Μπορεί να σημαίνει κάτι άλλο;
Αν παρατηρείτε ότι ξεχνάτε συνεχώς ονόματα, αλλά θυμάστε κανονικά άλλες πληροφορίες, δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Είναι απολύτως φυσιολογικό. Αν όμως διαπιστώσετε ότι ξεχνάτε γενικά ονόματα, γεγονότα ή ακόμα και λέξεις που χρησιμοποιείτε καθημερινά, τότε ίσως είναι καλό να μιλήσετε με έναν ειδικό. Μπορεί να πρόκειται για άγχος, υπερκόπωση ή έλλειψη ύπνου – όχι απαραίτητα για πρόβλημα μνήμης.
Μικρό μυστικό για καλύτερη μνήμη
Η μνήμη μας δουλεύει καλύτερα όταν κοιμόμαστε καλά, τρεφόμαστε σωστά και δεν καταναλώνουμε υπερβολικό στρες. Ναι, ο καλός ύπνος κάνει θαύματα και για τη συγκέντρωση και για την απομνημόνευση.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα δείτε κάποιον γνωστό και το όνομά του δεν σας έρχεται, χαμογελάστε. Δεν είναι ότι «ξεχνάτε»· είναι ότι ο εγκέφαλός σας κάνει ένα μικρό διάλειμμα. Και αυτό, μεταξύ μας, συμβαίνει στους καλύτερους από εμάς.
