Αν σας ρωτούσαν ποιο είναι το ψηλότερο βουνό της Γης, πιθανότατα θα απαντούσατε χωρίς δεύτερη σκέψη: το Έβερεστ. Και δεν θα είχατε άδικο, τουλάχιστον αν μιλάμε για το ύψος πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Υπάρχει όμως ένα άλλο βουνό που το ξεπερνά, όταν το μετρήσουμε από τη βάση μέχρι την κορυφή του.
Το όνομά του είναι Μάουνα Κέα (Mauna Kea) και βρίσκεται στη Χαβάη, στον Ειρηνικό Ωκεανό. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του κρύβεται κάτω από το νερό, ενώ μόνο η κορυφή του υψώνεται πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το συνολικό του ύψος μπορεί να ξεπερνά τα 10 χιλιόμετρα!
Πού βρίσκεται το Μάουνα Κέα και πόσο ψηλό είναι;
Το Μάουνα Κέα βρίσκεται στο μεγαλύτερο νησί της Χαβάης και είναι ένα τεράστιο ηφαιστειακό βουνό. Η κορυφή του φτάνει περίπου τα 4.207 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ύψος που από μόνο του είναι εντυπωσιακό. Ωστόσο, αυτή είναι μόνο η πλευρά του βουνού που μπορούμε να δούμε.
Η βάση του βρίσκεται χιλιάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια του Ειρηνικού Ωκεανού. Αν υπολογίσουμε το συνολικό ύψος από την υποθαλάσσια βάση έως την κορυφή, το Μάουνα Κέα φτάνει περίπου τα 10.200 μέτρα. Η ακριβής τιμή εξαρτάται από το σημείο που επιλέγουμε ως βάση, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει εντυπωσιακό.
Γιατί το Μάουνα Κέα ξεπερνά το Έβερεστ;
Το Έβερεστ, στα Ιμαλάια, έχει ύψος 8.848,86 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας και παραμένει το ψηλότερο βουνό του κόσμου με βάση αυτό το κριτήριο. Το Μάουνα Κέα έχει πολύ χαμηλότερη κορυφή σε σχέση με τη θάλασσα, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής του κατασκευής βρίσκεται στον βυθό. Έτσι, όταν το μετράμε από τη βάση του, ξεπερνά το Έβερεστ.
Η διαφορά βρίσκεται λοιπόν στον τρόπο μέτρησης και όχι σε κάποιο λάθος των γεωγράφων. Για το Έβερεστ χρησιμοποιούμε συνήθως το υψόμετρο από τη στάθμη της θάλασσας, ενώ για το Μάουνα Κέα υπολογίζουμε ολόκληρο το βουνό, μαζί με το βυθισμένο τμήμα του. Αυτός είναι και ο λόγος που διαφορετικές πηγές μπορούν να αποκαλούν διαφορετικά βουνά «ψηλότερα», ανάλογα με το κριτήριο που εξετάζουν.
Πώς δημιουργήθηκε ένα τόσο τεράστιο βουνό μέσα στον ωκεανό;
Το Μάουνα Κέα είναι ένα ηφαίστειο ασπίδας, δηλαδή ένα ηφαίστειο με πολύ μεγάλη έκταση και σχετικά ήπιες πλαγιές. Δημιουργήθηκε από αλλεπάλληλες εκχύσεις λάβας, οι οποίες συσσωρεύονταν στον πυθμένα του Ειρηνικού Ωκεανού. Με την πάροδο τεράστιων χρονικών διαστημάτων, το ηφαιστειακό οικοδόμημα μεγάλωσε τόσο πολύ ώστε η κορυφή του αναδύθηκε πάνω από τη θάλασσα.
Η δημιουργία του συνδέεται με το λεγόμενο θερμό σημείο της Χαβάης, μια περιοχή όπου ανεβαίνει θερμό υλικό από το εσωτερικό της Γης και τροφοδοτεί ηφαιστειακή δραστηριότητα. Καθώς η τεκτονική πλάκα του Ειρηνικού μετακινείται πάνω από αυτό το θερμό σημείο, σχηματίζονται διαδοχικά ηφαίστεια και νησιά. Έτσι δημιουργήθηκε μεγάλο μέρος της εντυπωσιακής ηφαιστειακής αλυσίδας της Χαβάης.
Είναι το Μάουνα Κέα ακόμη ενεργό ηφαίστειο;
Το Μάουνα Κέα δεν παρουσιάζει σήμερα συχνές εκρήξεις όπως ορισμένα άλλα ηφαίστεια της Χαβάης. Σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (USGS), η τελευταία γνωστή έκρηξή του έγινε πριν από περίπου 4.600 χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται σε πολύ πιο ήρεμη φάση της ηφαιστειακής του εξέλιξης.
Ωστόσο, δεν θεωρείται οριστικά σβησμένο ηφαίστειο. Οι επιστήμονες παρακολουθούν τη σεισμική δραστηριότητα και πιθανές παραμορφώσεις του εδάφους, ώστε να εντοπίζουν τυχόν αλλαγές. Η μακρά περίοδος χωρίς έκρηξη δεν αποκλείει εντελώς τη μελλοντική ηφαιστειακή δραστηριότητα, αν και οι εκρήξεις του είναι πλέον πολύ πιο αραιές σε σχέση με το παρελθόν.
Πώς μετρούν οι επιστήμονες το ύψος ενός βουνού κάτω από τη θάλασσα;
Η μέτρηση ενός υποθαλάσσιου βουνού είναι διαφορετική από τη μέτρηση μιας συνηθισμένης κορυφής στην ξηρά. Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν τη βαθυμετρία, δηλαδή τη χαρτογράφηση του βάθους και του ανάγλυφου του θαλάσσιου πυθμένα. Ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία είναι το σόναρ, το οποίο στέλνει ηχητικά κύματα προς τον βυθό και υπολογίζει το βάθος από τον χρόνο που χρειάζονται για να επιστρέψουν.
Με αυτά τα δεδομένα δημιουργούνται λεπτομερείς χάρτες που αποκαλύπτουν υποθαλάσσια βουνά, κοιλάδες και ηφαιστειακές πλαγιές. Σε συνδυασμό με τις μετρήσεις της κορυφής, οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν το συνολικό ύψος του βουνού. Η δυσκολία στην περίπτωση του Μάουνα Κέα είναι ότι η υποθαλάσσια βάση του απλώνεται σε τεράστια έκταση, οπότε ο ακριβής ορισμός της δεν είναι αυτονόητος.
Γιατί το Μάουνα Κέα είναι τόσο σημαντικό για την αστρονομία;
Το Μάουνα Κέα δεν είναι γνωστό μόνο για το ύψος του. Στην περιοχή της κορυφής του βρίσκονται ορισμένα από τα σημαντικότερα αστρονομικά παρατηρητήρια του κόσμου. Το μεγάλο υψόμετρο, η ξηρή ατμόσφαιρα, ο σκοτεινός ουρανός και οι συχνά ευνοϊκές καιρικές συνθήκες επιτρέπουν στους επιστήμονες να πραγματοποιούν ιδιαίτερα ακριβείς παρατηρήσεις.
Με τη βοήθεια των τηλεσκοπίων του Μάουνα Κέα, οι αστρονόμοι μελετούν μακρινούς γαλαξίες, αστέρια, πλανήτες και πολλά άλλα ουράνια σώματα. Η περιοχή αποτελεί σημαντικό κέντρο διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας, ενώ περισσότερες πληροφορίες για τη διαστημική και αστρονομική έρευνα μπορείτε να βρείτε και στην επίσημη ιστοσελίδα της NASA.
Ένα βουνό με ιδιαίτερη σημασία για τους κατοίκους της Χαβάης
Για τους αυτόχθονες κατοίκους της Χαβάης, το Μάουνα Κέα δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό φυσικό τοπίο. Πρόκειται για έναν τόπο μεγάλης πνευματικής, πολιτιστικής και ιστορικής σημασίας, που συνδέεται με παραδόσεις και θρησκευτικές αντιλήψεις οι οποίες διατηρούνται εδώ και πολλές γενιές. Ακόμη και το όνομά του, που συχνά αποδίδεται ως «Λευκό Βουνό», έχει ιδιαίτερη θέση στην τοπική παράδοση.
Η παρουσία των αστρονομικών εγκαταστάσεων έχει προκαλέσει συζητήσεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τον σεβασμό της πολιτιστικής κληρονομιάς. Έτσι, το Μάουνα Κέα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα τόπου όπου η επιστημονική έρευνα χρειάζεται να συνυπάρχει με την προστασία ενός ιερού τοπίου.
Υπάρχει και άλλο βουνό που μπορεί να θεωρηθεί ψηλότερο από το Έβερεστ;
Το ενδιαφέρον είναι ότι το Μάουνα Κέα δεν είναι το μοναδικό βουνό που μπορεί να ξεπεράσει το Έβερεστ με διαφορετικό τρόπο μέτρησης. Το Τσιμποράσο (Chimborazo), ένα ηφαίστειο στον Ισημερινό, έχει κορυφή περίπου 6.268 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας. Ωστόσο, η κορυφή του βρίσκεται πιο μακριά από το κέντρο της Γης απ’ ό,τι η κορυφή του Έβερεστ.
Αυτό συμβαίνει επειδή η Γη δεν είναι τέλεια σφαίρα, αλλά παρουσιάζει μια μικρή διόγκωση γύρω από τον Ισημερινό. Έτσι, έχουμε τρία διαφορετικά εντυπωσιακά ρεκόρ: το Έβερεστ είναι το ψηλότερο από τη στάθμη της θάλασσας, το Μάουνα Κέα από την υποθαλάσσια βάση έως την κορυφή και το Τσιμποράσο έχει την κορυφή που απέχει περισσότερο από το κέντρο της Γης.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσετε ότι το Έβερεστ είναι το ψηλότερο βουνό στον κόσμο, θυμηθείτε πως η απάντηση εξαρτάται από τον τρόπο μέτρησης. Κάτω από τα νερά του Ειρηνικού κρύβεται ένα τεράστιο μέρος του Μάουνα Κέα, ενός βουνού που μας υπενθυμίζει πόσα εντυπωσιακά φυσικά τοπία παραμένουν αθέατα από την επιφάνεια της Γης.
